|
| ||||||||||||||||||||||
استانهای گلستان، سمنان و تهران که در اولین تقسیمات کشوری ایران در کنار مازندران، استان دوم را تشکیل داده بودند، در سالهای ۱۳۴۹، ۱۳۵۵ و ۱۳۷۶ از مازندران جدا شدند. وسعت مازندران کنونی معادل ۱٫۴۶ درصد مساحت ایران است. این استان با استانهای گلستان، سمنان، تهران، البرز، قزوین و گیلان هممرز میباشد. قله دماوند بلندترین کوه ایران و غرب آسیا، در شهرستان آمل قرار دارد. مرکز استان مازندران شهر ساری می باشد. ۱ - پیشینۀ تاریخی استان مازندران[ویرایش]استان مازندران با وسعتی در حدود ۲۳۷۵۶ يكلومترمربع از استان هاي كهن ايران به شمار مي آيد که ۴۶ / ۱ درصد از كل مساحت كشور را شامل مي شود و در زمره هجدهمين استان از لحاظ وسعت جغرافيايي محسوب مي گردد. در سراسر دوران حكومت هخامنشي تا حمله اسكندر مقدوني و جنگ هاي داخلي اقوام ساكن در مازندران با سلسله اشكاني و همين طور حوادث پرفراز و نشيب دوران سلسه ساساني، استان مازندران شاهد حوادث و رخدادهاي متعددی بوده است. پس از پذيرش آ يين اسلام در ایران، اولين حكومت علوي در سال ۲۵۱ هجري قمري به رياست داعي كبير در مازندران تأسيس شد و تا سال ۳۱۶ ه . ق دامنه نفوذ آن به مناطق مجاور از جمله ري و طالقان از اين سو و گلستان و سمنان و بخشي از خراسان از آن سو كشانيده شد و سلسله علويان زيدي بيش از نيم قرن در مازندران و مناطق گسترده هم جوار حكمراني کرده اند. علاوه بر حكومت علويان، در نيمه دوم قرن هفتم ه . ق حكومت سادات مرعشي به نام مرعشيان و نيمه اول قرن هشتم ه . ق حكومت ميرعمادالدين هزارجريبي )عماديان( تأسيس و دامنه اين حكومت ها هم در مناطق همجوار استان مازندران گسترش يافت. آخرين وارثان ساساني كه حدود هزار سال در منطقه حكومت مي کردند در دوران صفویه جای خود را به حاکمان صفویدادند و از این به بعد مازندران نیز استقلال نسبی خود را از دست داد و در قلمرو یکپارچه ایران قرار گرفت. سرزمين مازندران محل اقامت اقوام مختلفی همچون تپورها، آماردها و هيرگاني و ساير اقوام مهاجر بوده است. ۲ - وضعیت جغرافیایی استان مازندران[ویرایش]جمعیت استان مازندران بر اساس آخرين سرشماري عمومي نفوس و مسكن در سال ۱۳۹۰ ، بالغ بر ۳۰۷۳۹۴۳ نفر مي باشد كه ۱/ ۴ درصد جمعيت كل كشور را شامل می شود. از اين ميان ۲/ ۵۰ درصد مرد و ۸/ ۴۹ درصد زن مي باشند. اين استان بر اساس آخرين تقسيمات كشوري نیز داراي بيست و دو شهرستان و پنجاه و هشت شهر، پنجاه و پنج بخش، كيصد و بيست و نه دهستان و سه هزار و ششصد و نود و هفت آبادي مي باشد. آب و هواي مازندران معتدل و مرطوب و معروف به معتدل خزري است و امتداد كوه هاي البرز در جنوب تا نزديک دريا می باشد و پوشش گياهي اين استان از دلايل اصلي اعتدال آب و هواي آن است. از لحاظ طبيعي استان به سه قسمت كوهستاني در جنوب، ميان بند در وسط و جلگه اي در شمال تقسيم مي شود. قسمت كوهستاني شامل رشتهك وه هاي البرز بوده كه بر اثر كوه زايي آلپي شكل يافته است. جلگه ساحلي، استان را از قسمت داخلي ايران مجزا نموده است و نيمه شرقي البرز غربي و تمام البرز مركزي و قسمتي از البرز شرقي در محدوده استان مازندران قرار دارند؛ از اين رو همراه با شرايط طبيعي در اين استان شرايط خاص به وجود آمده كه آن را از بقيه نقاط ايران متمايز مي سازد. از رشتهك وه هاي البرز در مازندران رود هاي بزرگي از قبيل چالوس، هراز، بابل رود، تالار و نكا بر دامنه هاي شمالي استان جاري اند. جلگه هاي ساحلي حد فاصل خط ساحلي درياي مازندران و كوهپايه هاي شمالي البرز، جلگه هاي وسيع ايي را با عرض هايي متفاوت تش يكل داده كه از غرب تا شرق مازندران گسترش يافته است. ۳ - زبان و گويش[ویرایش]زبان تبري يا مازندراني، بازمانده اي است از زبان ايران باستان كه ديرتر و كم تر از ساير زبان ها و گويش ها تحت تأثير زبان هاي بيگانه اي چون عربي، مغولي و تاتاري قرار گرفته است. تا قرن پنجم هجري قمري، پادشان طبرستان به خط پهلوي نگارش ميك ردند و با اين خط سكه مي زدند. دو كتيبه كه به خط پهلوي در «برج رسكت » )واقع در منطقه دودانگه شهرستان ساري( و همچنين «گنبد لاجيم » واقع در سوادكوه به دست آمده، مؤيد اين مطلب است. زبان مازنداراني يا تبري در جاي جاي مازندران اگرچه داراي ريشه هاي مشترك است اما به گونه اي جزيي از نظر اعراب گذاري تغ يير ميي ابد و فقط تعداد محدودي از واژه ها در زبان مازندراني از زبان به گويش گرايش پيدا كرده و تغ يير ماهوي مي یابد. هر چه به غرب مازندران نزد كيتر مي شويم لهجه ها به گويش گيلاني متمايل مي گردد و همين طور در گويش ساكنان شرق مازندران نيز به گونه اي محسوس با لهجه مركز مازندران و غرب مازندران تفاوت و تمايز وجود دارد. ۴ - مشاهير مازندران[ویرایش]برخی از بزرگان علم و ادب این دیار عبارت اند از: محمد بن جرير بن رستم السروي )ساروي( از شاگردان علي بن موسي الرضا )ع(، محمدبن جرير بن يزيد طبري آملي، شيخ ابوالعباس قصاب آملي از عارفان تصوف، قاضي هجيم آملي از ادبا و شعرا، اسپهبد مرزبان بن رستم بن شهريار بن ش روين صاحب كتاب معروف مرزبان نامه به گويش تبري، علي پيروزه شاعر بارگاه عضدوالله ديلمي، ديواره وز )مسته مرد( شاعر تبري، بهاءالدين محمدبن اسفنديار كاتب صاحب كتاب تاريخ طبرستان، سيدظهيرالدين بن سيدنصیرالدين مرعشي مؤلف كتاب تاريخ طبرستان و رويان و مازندران، محمدبن علي بن شهر آشوب ساروي از علماي شيعه و فقیه، ابوالحسن علي بن سهل طبري، طبيب معتصم و متوكل خلفاي عباسي و از اساتید زكرياي رازي، محمدبن حسن آملي مشهور به اولياء الله صاحب تاريخ رويان، اميرپازواري شاعر شهير تبري با مجموعه اشعار تبري که در كتاب كنز الاسرار گردآوری شده، طالب آملي مل كالشعراي دربار امپراتور جهانگير شاه در هندوستان، ميرزامحمدتقي نوايي از شعرا و اديبان و همچنین شخصیت هایی مانند شيخ محمد سعيد العلما فقيه و عالم دوره قاجار، شيخ فضل الله نوري مجتهد و مشروعه خواه، شيخ عبدالله مازندراني مجتهد و انقلابي مشروطه خواه، دكتر منوچهر ستوده پژوهشگر و ایرانشناس، علي اسفندياری متخلص به نيما يوشيج شاعر و مؤسس شعر نو نيمايي و ... ۵ - نقش استان مازندران در دفاع مقدس[ویرایش]پيش از آغاز رسمي جنگ مردم اين دیار با اعزام نيرو به گنبد و كردستان، در مقابل مخالفان داخلی انقلاب صف آرايي کرده و در مقابل آن ها ایستادگی نمودند. در عرصه جنگ نیز لشكر ۲۵ كربلا به همراه ارتش و نيروهاي انتظامي و تيپ مهندسي رزمي مستقل جوادالائمه )ع( نقش بسيار مهمي را در دفاع مقدس ايفا كردند. مردم مازندران علاوه بر حضور در كاروان ها و كم كهاي مالي و جنسي به مناطق جنگي در تيپ ۳۰ گرگان، تيپ ظفر، تيپ مال كاشتر و قرارگاه رمضان نیز حضور داشتند و پس از خاتمه جنگ و شروع دوران بازسازي، ساخت و ساز شهر سوسنگرد با یاری مردم اين استان انجام گرفت. اين استان علاوه بر تقديم سرداران به نامي چون شهيدان بصير، كشوري، شيرودي، ابوعمار، شيرسوار، طوسي، مهرزادي و ... مجموعاً بيش از ۹۹۸۸ شهيد، ۲۳۶۵ آزاده و ۳۲۲۵۸ جانباز به انقلاب اسلامي اهدا کرد. ردههای این صفحه : استان های ایران | بخشهای استان مازندران | جغرافیای استان مازندران | شهدای جهاد سازندگی استان مازندران | شهدای خلبان استان مازندران | شهدای روحانی استان مازندران | شهدای مدافع حرم استان مازندران | شهرستانهای استان مازندران | شهرهای استان مازندران
|
||||||||||||||||||||||
