استان سمنان
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
استان سمنان با داشتن ۵ شهرستان دامغان، سمنان، شاهرود، گرمسار، مهديشهر، ۱۳ بخش، ۲۹ دهستان و ۱۷ شهر دارای مساحتی معادل ۹۷۴۹۱ کيلومتر مربع است که بين ۵۱ درجه و ۵۱ دقيقه تا ۵۷ درجه و ۳ دقيقه طول شرقی و ۳۴ درجه و ۱۳ دقيقه تا ۳۷ درجه و ۲۰ دقيقه عرض شمالی از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است. اين استان از جانب شمال به استا نهای خراسان شمالی، گلستان و مازندران، از جنوب به استا نهای يزد و اصفهان، از مشرق به استان خراسان رضوی و از مغرب به استا نهای تهران و قم محدود م یشود و مرکز آن شهر سمنان است. به علت شرايط جغرافيايي مختلف، هر قسمت از اين استان دارای آب و هوای متفاوتی است. در نواحی کوهستانی هوا سرد، در دامن هی کو هها هوا معتدل و در کنار کوير هوا گرم است.
[ویرایش]
براساس آخرين نتايج تفصيلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن، استان سمنان با ۱۶۰۰۶۱ خانوار دارای جمعيتی برابر ۵۸۹۷۴۲ نفر در سال ۱۳۸۵ بوده است. از اين تعداد ۳۰۲۴۳۶ نفر مرد و ۲۸۷۳۰۶ نفر زن هستند. جمعيت کل استان در مقايسه با جمعيت سال ۱۳۷۵ ) ۵۰۱۴۴۷ نفر( از متوسط نرخ رشد سالانه )معادل ۶۴ / ۱ درصد( برخوردار است. بررسي جمعيت ۱۰ ساله و بيشتر استان در سال ۱۳۸۵ نشان م یدهد که از مجموع ۵۰۴۵۱۴ نفر جمعيت ۱۰ ساله و بيشتر استان ۱۹۲۹۵۵ نفر از نظر اقتصادی فعال بود هاند که از اين تعداد ۱۷۶۷۳۳ نفر شاغل و ۱۶۲۲۲ نفر بيکاراند بر اين اساس نرخ فعاليت در استان ۲۵ / ۳۸ درصد است.
[ویرایش]
سمنان از ديرباز يکی از شهرهای چهاردهمين ايالت تاريخی ورن)ورنه( از تقسيمات شانزده گانه روستايي در دوران باستان بوده است. برخی از دانشمندان ايالت مزبور را گيلان فعلی دانسته اند، ولی قدر مسلم اين است که ورن يا ورنه متشکل از صفحات جنوبی البرز و خوار؛ شامل سمنان، دامغان، خوار، دماوند، فيروزکوه، شهميرزاد، لاسگرد، ده نمک، آهوان، قوشه، ويمه و نقاط کوهستانی مازندران بوده است. درتمام دوران حکومت مادها و هخامنشيان «کوميسنه » يا کومشيان)قومس بعد از اسلام( جزو ايالت بزرگ پارت يا پرتو به شمار م یرفت. در اين دوره سمنان شهر سرحدی ايال تهای پارت و ماد محسوب م یشد. به همين علت برخی از مورخان، زمانی اين شهررا جزو ماد و گاهی جزو پارت به حساب آورد هاند. ايالت مذکور که در زمان ساسانيان به پيشخوارگر تغ يير نام داده، شامل همان شهرهاي ايالت ورن بوده است. حد غربی اين ايالت، خوار)گرمسار فعلی(، حد شرقی آن شاهرود و حد شمالی اين ايالت کوهستا نهای جنوبي طبرستان بوده است. سمنان در دوره بعد از اسلام جزو سرزمين تاريخی قومس)کومش( به شمار م یآيد. نام جغرافيايي قومس تا اواخر دوران قاجاريه برسر زبا نها بود وليکن در دوران حکومت رضاخان، سمنان در شمار شهرهای استان دوم، يعنی مازندران درآمد. در آغاز سال ۱۳۴۰ هجری شمسی و زمان نخست وزيری دکتر علی امينی و وزارت کشور سپهبد عزيزی، به پيروی از سنت تاريخی، طبق تصويب نامه هيئت وزيران، ايالت کومش)سمنان، دامغان، شاهرود، بسطام، سنگسر)مهدیشهر(، سرخه، شهميرزاد و نقاط تابعه آنها( از نظر تقسيمات کشوری به نام فرمانداری کل سمنان نام گذاری و مرکز حکومت آن نيز در شهر سمنان تع يين و مستقر شد. در سال ۱۳۵۵ هجری شمسي طبق تصميم دولت وقت با اضافه شدن دماوند، فيروزکوه، گرمسار و ورامين، کل سمنان به استان تبديل شد و مرکز آن همچنان شهر تاريخی سمنان باقی ماند. البته طبق تقسيمات کشوری سا لهای اخير، سه شهر دماوند،فيروزکوه و ورامين از استان سمنان جدا شدند.
[ویرایش]
زبان مردم دامغان فارسی است، ولی حرکات و حروف را برخلاف زبان محاور هی فارسی، کتابي و دستوری ادا م یکنند. سمنان تقريبا در سه حوز هی گويشی قرار گرفته است. به اين حوز ههای سه گانه )سمنان،سرخه،لاسگرد( روستاها و آباد یهای ديگری م یتوان افزود که تحت عنوان سمنانی، گوي شهايي با ويژگ یهای کمابيش متفاوت دارند. در اين ميان گويش سمنانی قدمت بيشتری دارد. زبان سمنانی را م یتوان نزديک به زبان پهلوی دانست که طی دور ههای گوناگون دست نخورده باقی مانده است. در منطقه شاهرود، گوِيش رايجی وجود دارد که به شاهرودی معروف است. گوي شهای ديگری نيز در ناحيه شاهرود وجود دارد که مربوط به گرو ههای انسانی مهاجر با لهج ههای کردی، ترکی، بلوچی و بعضی عرب یست. در واقع گوي شهای شاهرودی گويش مسلط منطقه شاهرود است. زبان و لهج هی محلی متداول دربين گرمسار یها، لهج هی رازی است که اهالی نواحی اطراف تهران، ری، شميران و ورامين نيز با تفاوتی جزئی بدان تکلم م یکنند. ساکنين نواحی مجاور بلاد جبال يعنی مناطق کوهستانی دامنه جنوبی البرز مرکزی، با لهجه ای آميخته از لهج ههای رازی و ناحيه جبال که خود تحت تأثير لهج هی طبری قرار گرفته است سخن م یگويند. از زبا نهای محلی ديگر گرمسار م یتوان از ترکی نام برد که افراد ايل اصانلو و پازوکی بدان تکلم م یکنند. زبان اصانلو شبيه ترکی زنجانی و زبان ايل پازوکی شبيه ترکی آذربايجان است. افراد اليکايي نيز به زبان محلی مخصوص خود تکلم م یکنند.
[ویرایش]
استان سمنان به رغم پایین بودن جمعیت آن نقش موثر و تعیین کنند های در هشت سال دفاع مقدس داشته است. تقدیم بیش از سه هزار شهید بیانگر این مدعا است. سمنان دو روز پس از شروع جنگ تحمیلی نیروی مردمی به مناطق جنگی اعزام کرد و در اعزام نیرو و حضور در صحن ههای جنگ تحمیلی از استا نهای پیشتاز محسوب می شود. اجرای عملیا تهاي مختلف در پشتیبانی از رزمندگان نیز بسیار گسترده و تعیی نکننده بود. این استان با سه گردان پشتیبانی بیشترین حضور را در صحنه های پشتیبانی از رزمندگان داشت. رزمندگان استان سمنان در بیش از ۲۵ عملیات بزرگ و اساسی و نیز ۲۰ منطقه پدافندی حضور داشتند. ۹۰ درصد شهدای این استان در خطوط مقدم جبه هها شهید شد هاند و تعداد شهداي اين استان تقریبا دو برابر میانگین کشوری است و به اين ترتيب استان سمنان در تقدیم شهدا رتبه سوم کشور را نسبت به جمعیت آماری داراست ه مچنین در تعداد جانباز وآزاده، رتبه دوم کشوری و در میزان مشارکت رزمندگان در دفاع مقدس رتبه اول کشوری را داراست. این استان به دلیل دوری از مناطق جنگی مورد حملات موشکی یا بمباران قرار نگرفته و از این حوادث شهیدی نداشته است. برابر آمارهای موجود در طول هشت سال دفاع مقدس بیش از ۴۱ هزار رزمنده از این استان عازم جبه هها شده و در عملیا تهاي مختلف شرکت کرد هاند. سمنان در هشت سال دفاع مقدس، ۸۱۶ نوبت اعزام نیرو داشته است. بیشتر نیروهای اعزامی نیز بسیحیان، نیروهای مردمی و جهادی بود هاند. نیروهای بسیجی این استان در اوایل جنگ به صورت نامنظم و بعد در لشکر ۱۷ علی ابن ابیطالب با استعداد ۲ گردان خ طشکن تا سال ۶۳ در جبهه حضور داشتند. از سال ۶۴ تا ۶۵ نيز در تیپ ۲۸ صفر و ۲۱ امام رضا )ع( و از سال ۶۵ تا آخر جنگ در تیپ مستقل ۱۲ قائم )عج( به نبرد در خطوط جبه هها مشغول بودند. این استان در جنگ، لشکر ذوالفقار ارتش را در اختیار داشت. ۵۰۰ تن از نیروهای ارتش در نبردهاي مختلف به شهادت رسید هاند. گردا نهای کربلا و موسی بن جعفر ۲ از گردان هایی هستند كه بیشترین عملیات و خ طشکن یها را در طول جنگ داشت هاند. مقام معظم رهبری در سفر سال ۱۳۸۷ به استان سمنان و در دیدار با خانواده شهدا و رزمندگان استان سمنان با قدرانی از نقش این استان در دوران دفاع مقدس فرمودند: «در همین استان مومن، غیور و شجاع شما، این استان از نظر تعداد نسبی رزمندگان جزء استا نهای درجه یک کشور محسوب م یشود. این سه هزار شهید نسبت به جمعیت استان وآن تعدادی که از این استان برای شرکت در دفاع مقدس یک یا چند بار به جبهه رفت هاند یکی از رتب ههای بالا بین استا نهای کشور است. ماجرای عجیب در این زمینه وجود دارد که شماها بیش از من م یدانید. » در بین شهدای استان سمنان چهره سرداران و شاخ صهایی وجود دارد که هر یک متعلق به شهر و یا روستایی از این استان هستند. در این زمینه م یتوان از سرداران شهید حاج محمود اخلاقی، قدر تالله امینیان، حسن شوک تپور، حیدر عبدوس، ناخدا محمد ابراهیم همتی، مرتضی شادلو، سیدکاظم کاظمی و سیدحسن شاهچراغی نام برد. برای زنده ماندن و بیان خاطرات و نقش استان سمنان در طول سا لهای دفاع مقدس تاکنون ۴۶ جلد کتاب چاپ و منتشر شده و ۴۵ جلد دیگر در دست چاپ یا تهیه است.
