عون بن عبدالله بن جعفر
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عون بن عبدالله بن جعفر از
شهدای بنیهاشم در واقعه عاشورا (سال ۶۱ هجری قمری) و از یاران
امام حسین علیه السلام بود که در روز دهم محرم در کربلا به شهادت رسید. او فرزند
عبدالله بن جعفر بن ابیطالب و بنا بر مشهور در منابع شیعی، فرزند
حضرت زینب کبری، دختر امام علی علیه السلام، دانسته شده است. عون در کنار برادرش
محمد بن عبدالله بن جعفر به کاروان امام حسین پیوست و در نبرد عاشورا پس از رشادت فراوان به شهادت رسید. نام او در زیارتهایی مانند
زیارت ناحیه مقدسه و
زیارت رجبیه آمده و در این زیارات بر او سلام و بر قاتلش لعن شده است.
[ویرایش]
پدر عون، عبدالله بن جعفر بن ابیطالب از
صحابه پیامبر اسلام و از شخصیتهای برجسته بنیهاشم بود. او فرزند جعفر بن ابیطالب (جعفر طیار)، برادر امام علی، و از بزرگان و سخاوتمندان معروف در تاریخ اسلام به شمار میرفت و به سبب بخشندگی فراوان، «بحرالجود» لقب داشت. مادر عبدالله،
اسماء بنت عمیس از زنان شناختهشده صدر اسلام بود. درباره مادر عون بن عبدالله میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد. برخی منابع مانند ابوالفرج اصفهانی او را عون اکبر و فرزند حضرت زینب دانستهاند. در مقابل، برخی مورخان از جمله ابومخنف، طبری و ابن حزم معتقدند عبدالله بن جعفر دو فرزند به نام عون داشته است: عون اکبر، فرزند حضرت زینب و عون اصغر، فرزند
جُمانه بنت مسیب بن نجبه فزاری. در اینکه کدامیک از این دو در کربلا به شهادت رسیدهاند اختلاف وجود دارد. بیشتر منابع شیعی عون شهید کربلا را فرزند حضرت زینب میدانند، در حالی که برخی منابع دیگر احتمال دادهاند که عون شهید، فرزند جمانه بوده باشد. همچنین در برخی گزارشها آمده است که عون دیگر در
واقعه حرّه یا در زمان حیات پدرش درگذشته است.
[ویرایش]
در سال ۶۰ هجری قمری، هنگامی که امام حسین از مکه به سوی عراق حرکت کرد، عبدالله بن جعفر که به امام علاقه فراوان داشت، نامهای برای او نوشت و از وی خواست از رفتن به کوفه منصرف شود. او این نامه را به وسیله دو فرزند خود عون و محمد برای امام فرستاد. این دو برادر در منزلگاهی به نام ذات عرق (یا به نقلی در وادی عقیق) به امام حسین رسیدند و نامه پدر را به ایشان رساندند. عبدالله بن جعفر همچنین از
عمرو بن سعید، حاکم مکه، درخواست کرد تا برای امام اماننامهای بنویسد و او را به بازگشت به مکه دعوت کند. با این حال، امام حسین این پیشنهاد را نپذیرفت و فرمود که در خواب رسول خدا را دیده و مأمور به ادامه مسیر شده است. پس از آن، عبدالله بن جعفر به فرزندانش سفارش کرد که اگر امام بر تصمیم خود پایدار است، در کنار او بمانند و از او دفاع کنند. عون و محمد نیز همراه با کاروان حسینی تا کربلا باقی ماندند.
[ویرایش]
عون بن عبدالله در جریان واقعه کربلا از یاران امام حسین بود و در شب عاشورا همراه دیگر بنیهاشم وفاداری خود را نسبت به امام اعلام کرد. در برخی گزارشها آمده است که هنگام کم بودن یاران امام،
حبیب بن مظاهر برای دعوت قبیله بنیاسد به یاری امام از کربلا خارج شد و عون نیز او را همراهی کرد. در روز عاشورا، پس از شهادت برخی از یاران و خویشاوندان امام، عون و برادرش محمد نیز آماده نبرد شدند. عون بن عبدالله هنگام ورود به میدان نبرد رجز معروفی خواند که در منابع تاریخی نقل شده است:
إن تنکرونی فأنا ابن جعفر
شهید صدق فی الجنان أزهر
یطیر فیها بجناح أخضر
کفی بهذا شرفاً فی المحشر
'''
ترجمه: «اگر مرا نمیشناسید، من پسر جعفرم؛ شهیدی راستین که در بهشت درخشان است. در آنجا با بالی سبز پرواز میکندو همین شرافت در روز محشر برای من کافی است.» در این رجز، عون به نسب خود به جعفر طیار اشاره میکند که طبق روایات اسلامی در بهشت با دو بال پرواز میکند.
[ویرایش]
عون پس از شهادت برادرش محمد بن عبدالله بن جعفر از امام حسین اجازه میدان گرفت و به نبرد با
سپاه عمر بن سعد پرداخت. در گزارشهای تاریخی آمده است که او در نبرد خود سه سوار و هجده پیاده از سپاه دشمن را کشت. سرانجام شخصی به نام
عبدالله بن قطبه طائی نبهانی با ضربه شمشیر او را به شهادت رساند. برخی منابع نیز قاتل او را
بشر بن حویطر قانصی دانستهاند. سن عون هنگام شهادت حدود ۲۰ سال گزارش شده است. بدن او پس از واقعه عاشورا همراه دیگر شهدای کربلا به دست
قبیله بنیاسد دفن شد.
[ویرایش]
بنا بر نظر مشهور، عون بن عبدالله در مقبره شهدای کربلا در
حرم امام حسین و در کنار دیگر شهدای عاشورا دفن شده است. با این حال، در برخی منابع متأخر اشاره شده که مقبرهای در شمال شرقی شهر کربلا به نام او وجود دارد؛ ولی بسیاری از پژوهشگران این انتساب را مورد تردید دانستهاند و احتمال دادهاند که آن آرامگاه متعلق به فرد دیگری از نوادگان امام حسن با همین نام باشد.
[ویرایش]
نام عون بن عبدالله در زیارتهای مربوط به شهدای کربلا آمده است. در
زیارت ناحیه مقدسه چنین درباره او آمده است: «السَّلامُ عَلى عَونِ بنِ عَبدِاللهِ بنِ جَعفَرٍ الطَّیارِ فِی الجِنانِ، حَلیفِ الإیمانِ، وَ مُنازِلِ الأقرانِ، النّاصِحِ لِلرَّحمنِ، التّالی لِلمَثانی وَ القُرآنِ، لَعَنَ اللهُ قاتِلَهُ عبدالله بن قطبة النبهانی.» ترجمه: «سلام بر عون فرزند عبدالله بن جعفر طیار که در بهشت جای دارد، همپیمان ایمان و همنشین بزرگان، خیرخواه برای خدای رحمان و تلاوتکننده سوره حمد و قرآن؛ خداوند قاتل او عبدالله بن قطبه نبهانی را لعنت کند.»
[ویرایش]
پس از رسیدن خبر شهادت امام حسین و فرزندانش به مدینه، عبدالله بن جعفر با صبر و افتخار از این واقعه یاد کرد. نقل شده است که یکی از غلامان او گفت: «این مصیبت از جانب حسین به ما رسید.» عبدالله از این سخن خشمگین شد و گفت: «آیا درباره حسین چنین سخنی میگویی؟ به خدا سوگند اگر در کنار او بودم دوست داشتم در رکابش کشته شوم. آنچه مصیبت را برایم آسان میکند این است که فرزندانم در کنار برادر و پسرعمویم حسین به شهادت رسیدند.» او همچنین گفت: «سپاس خدا را که اگر خود نتوانستم حسین را یاری کنم، فرزندانم او را یاری کردند.»
