شهرستان سرایان
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
شهرستان سرایان در شمال غربی
استان خراسان جنوبی واقع است. شهرستان سرایان از غرب به
شهرستان فردوس ، از شمال به بخش کاخک
شهرستان گناباد ، از شرق به بخش سده
شهرستان قائنات ، از جنوب و جنوب شرق به بخش خوسف
شهرستان بیرجند و از جنوب غربی به بخش دیهوک
شهرستان طبس محدود میشود. این شهرستان تا اردیبهشت ۱۳۸۳، جزء بخشهای سهگانه شهرستان فردوس بود که در این سال به صورت شهرستان مستقل درآمد و به استان خراسان جنوبی ملحق شد.
شهر سرایان، مرکز شهرستان سرایان است.
سرایان یکی از شهرستانهای خراسان جنوبی است که حدود هفت هزار کیلومتر مربع مساحت دارد. این شهرستان از شمال با بخش کاخک از توابع گناباد، از شمالشرقی با بخش خضری دشت بیاض از توابع قاین، از شرق با شهرستان قاین، از جنوب با بخش خوسف از توابع بیرجند و از غرب با فردوس هممرز است. سرایان از نظر مختصات جغرافیایی در ۵۸ درجه و ۳۱ دقیقه طول شرقی و ۳۳ درجه و ۵۱ دقیقه عرض شمالی قرار دارد.
[ویرایش]
بررسیهای باستانشناسی در محدوده سرایان نشان میدهد که سابقه استقرار جوامع پیش از تاریخ در حوالی آیسک به هزارههای چهارم و سوم پیش از میلاد میرسد. پیشینه تاریخی سرایان نیز به دوران پیش از اسلام بازمیگردد و از یادگارهای آن دوره میتوان به سد تاریخی «زو» اشاره کرد. در دوره اسلامی، این منطقه بخشی از ایالت قهستان بود و در سالهای نخستین فتوحات اسلامی به تصرف سپاه مسلمانان درآمد. ابن اثیر در حوادث سال ۳۱ هجری از احنف بن قیس یاد میکند که از راه طبس وارد خراسان شد. در منابع جغرافیایی سدههای نخستین اسلامی نامی از سرایان به میان نیامده است، اما بررسیهای باستانشناسی وجود تپهها و محوطههای متعلق به دوره سلجوقی را در این شهرستان تأیید میکند. با اوجگیری نهضت اسماعیلیان در سدههای پنجم و ششم هجری و تصرف قلعههای قهستان، از جمله قلعههای سرایان، این منطقه در دوره سلجوقی از رونق و آبادانی برخوردار بوده است. تپههای متعلق به این دوره در سرایان از شاخصترین و منحصربهفردترین آثار در محدوده خراسان جنوبی بهشمار میآیند. بر پایه بررسیهای انجامشده از سوی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی، در مجموع ۵۴ اثر تاریخی شامل بناها، محوطهها، غارها، تپههای تاریخی و درختان کهنسال در این شهرستان شناسایی شده است که گستره زمانی آنها از دوران تاریخی (پیش از اسلام) تا دوره قاجار را دربر میگیرد. از جمله دیدنیهای شهرستان سرایان میتوان به کاروانسرای سرایان، آبانبار سرایان، مقبره تورانشاه، منطقه مصعبی و کریمو و روستای ماخونیک اشاره کرد.
