شهرستان قائنات
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
شهرستان قائنات ، به مرکزیت
شهر قائن ، در شرق ایران و شمال
استان خراسان جنوبی قرار دارد. شهر قاین در گذشته مرکز ایالت قهستان بوده و شهرستان قاینات در ۲۷ بهمن ۱۳۵۸ با تصویب هیئت وزیران به صورت شهرستان مستقل درآمد. این شهرستان به نام پایتخت زعفران جهان معروف است. شهرستان قائنات، معروف به سرزمین آفتاب و طلای سرخ، در شرق ایران و شمال استان خراسان جنوبی واقع است. این شهرستان از شمال با شهرستانهای
خواف و
گناباد، از غرب با
فردوس و
سرایان، از جنوب با
بیرجند و
درمیان و از شرق با
افغانستان به طول ۱۳۰ کیلومتر هممرز است. ارتفاع این منطقه از سطح دریاهای آزاد ۱۴۴۰ متر و مساحت آن ۱۷,۷۲۲ کیلومتر مربع است.
[ویرایش]
به استناد شواهد باستانشناسی، سابقه استقرار بشر در
غار خونکی، واقع در ۱۸ کیلومتری جنوب قائن، به ۳۰ تا ۳۵ هزار سال پیش از میلاد بازمیگردد. قائن از شهرهای کهن و تاریخی استان خراسان جنوبی است که به استناد متون تاریخی، سابقه آن به پیش از اسلام میرسد و در دوره ساسانی از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است. در دوره اسلامی، قائن بزرگترین شهر قهستان بوده و به دلیل قرارگیری در مسیر راههای مهم تجاری سیستان، کرمان و سواحل دریای عمان، از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردار بوده است. در قرن چهارم هجری، مقدسی این شهر را «دروازه عمان و بارانداز کرمان و انبار خراسان» نامیده است. قائن در این دوره دارای بارویی با دروازههای متعدد و خندقی اطراف آن بوده که بخش اندکی از خندق باقی مانده است. کهندژ، مسجد جامع و دارالاماره درون بارو قرار داشتهاند.
ناصر خسرو قبادیانی در اواسط قرن پنجم هجری از این شهر دیدن کرده و آن را شهری بزرگ و حصین توصیف کرده است. در اواخر قرن پنجم هجری، قائن و دیگر مناطق قهستان شاهد درگیری فدائیان اسماعیلی و نیروهای سلجوقی بود. در اواسط قرن هفتم هجری، هلاکوخان قلاع الموت و قهستان را ویران کرد و بسیاری از شهرها آسیب دیدند.
حمدالله مستوفی در سال ۷۲۰ هجری از مردم قائن به عنوان سپاهیانی آماده و مسلح یاد کرده است. کاوشهای باستانشناسی، از جمله حفاری تپه شاهزاده حسین قائن، منجر به کشف آثار مسجد جامع قائن شد که رونق و اعتبار این شهر در دوره سلجوقی را نشان میدهد. در اواخر دوره صفویه و با ظهور خاندان امیران خزیمه، شهر بیرجند به تدریج جایگزین قائن شد. از اماکن دیدنی شهرستان میتوان به مسجد جامع، مقبره بوذرجمهر، قلعه کوه قائن و امامزاده زیدالنار اشاره کرد.
