شهرستان بیرجند
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
شهرستان بیرجَند یکی از شهرستانهای
استان خراسان جنوبی در ایران است.مرکز این شهرستان،
شهر بیرجند است. این شهرستان از شمال به
شهرستان قائنات ، از شمال شرق به
شهرستان زیرکوه ، از شرق به شهرستانهای
درمیان و
سربیشه ، از جنوب به
شهرستان خوسف و از غرب به
شهرستان سرایان محدود است.
شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی، در گذشته بخشی از ولایت قهستان بوده است. بر اساس کتیبههای هخامنشی و نوشتههای مورخان یونانی، قهستان خاستگاه یکی از اقوام ایرانی به نام ساگارت و جزو چهاردهمین ساتراپ هخامنشی به شمار میآمده است. کتیبه کال جنگال اهمیت تاریخی منطقه را نشان میدهد. در دوره ساسانی، قهستان یکی از ایالات آباد و معتبر قلمداد میشد و سنگنگارههای لاخمزار در روستای کوچ بیرجند، با نوشتههایی به خط پهلوی ساسانی، نام آخشنواز هپتالی و قباد ساسانی را ثبت کردهاند. پس از فتح قهستان توسط اعراب در سال ۲۹ هجری قمری، منطقه تحت اداره والیان خلفا قرار گرفت و تا سال ۲۵۹ هجری قمری در سیطره عباسیان بود. سپس مدتی بخشی از قلمرو صفاریان و امرای محلی سیستان شد. از زمان
حسن صباح تا حمله سپاه
هلاکوخان مغول، این منطقه یکی از مراکز مهم سیاسی
فرقه اسماعیلیه بود و پس از فتح الموت، پایگاه فدائیان این فرقه محسوب میشد. تاریخ مدرن بیرجند از دوره صفویه با
خاندان خزیمه گره خورده است. در اواخر صفویه، امیر اسماعیل خان خزیمه به اردوی نادر پیوست و حکومت قاینات به او تفویض شد. در دوره قاجار و با دخالت استعمار بریتانیا، خاندان علم به عنوان پایگاه سیاسی و منطقهای بریتانیا در بیرجند تقویت شد. از مهمترین آثار تاریخی و دیدنی این شهرستان میتوان به قلعه بیرجند، ارگ کلاه پهلوی، مدرسه شوکتیه و عمارت اکبریه اشاره کرد.
