محمد بن علی بن ابیطالب (محمداصغر)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
محمد بن علی بن ابیطالب؛ مشهور به محمد اصغر از فرزندان امام علی علیه السلام و از
شهدای بنیهاشم در واقعه کربلا است که در روز عاشورا سال ۶۱ هجری قمری در رکاب برادرش امام حسین علیه السلام به شهادت رسید. درباره هویت دقیق او، نام مادر و حتی نام اصلی وی در منابع تاریخی اختلافاتی وجود دارد و برخی او را همان
ابوبکر بن علی دانستهاند. نام او در
زیارت ناحیه مقدسه نیز در شمار شهدای کربلا آمده است.
[ویرایش]
محمد بن علی بن ابیطالب فرزند امام علی است و در منابع تاریخی با لقب محمد اصغر شناخته میشود تا از برادر بزرگترش
محمد بن حنفیه متمایز گردد. برخی مورخان احتمال دادهاند که محمد اصغر همان ابوبکر بن علی باشد و لقب ابوبکر برای او به کار رفته است. در برخی نقلها نیز گفته شده نام اصلی او عبدالله بوده و لقب یا کنیه او ابوبکر یا محمد اصغر بوده است. او از خاندان
بنیهاشم و از فرزندان امیرالمؤمنین علی به شمار میرفت.
[ویرایش]
در منابع تاریخی درباره نام مادر محمد بن علی اختلاف وجود دارد و چند قول در اینباره نقل شده است:
لیلی بنت مسعود دارمیه ؛ امّ ولد (کنیز) ؛
اسماء بنت عمیس ؛
امامه بنت ابیالعاص بن ربیع. طبری مادر او را کنیز دانسته است، در حالی که برخی منابع دیگر مادرش را لیلی بنت مسعود معرفی کردهاند. همین اختلافات باعث شده برخی پژوهشگران احتمال دهند که محمد اصغر همان ابوبکر بن علی باشد.
[ویرایش]
اطلاعات چندانی درباره زندگی محمد بن علی پیش از واقعه عاشورا در دست نیست. با این حال در منابع تاریخی آمده است که پس از شهادت پدرش امام علی در کنار امام حسن قرار گرفت و پس از شهادت امام حسن نیز به امام حسین پیوست. او در جریان نهضت امام حسین از مدینه تا کربلا همراه برادر خود بود و در تمام مسیر از امام خویش حمایت کرد.
[ویرایش]
محمد بن علی در روز عاشورا پس از شهادت بسیاری از یاران و برخی از بنیهاشم، از امام حسین اجازه میدان گرفت و برای نبرد با
سپاه عمر بن سعد به میدان رفت. منابع تاریخی او را رزمندهای شجاع و وفادار معرفی کردهاند که با بصیرت دینی در دفاع از امام خود جنگید. او در میدان نبرد رجز میخواند و نسب خود را به امام علی و پیامبر اسلام یادآور میشد. از او چنین رجزهایی نقل شده است:
«شیخی علی ذو الفخار الاطول
من هاشم الصدق الکریم المفضل
هذا حسین بن النبی المرسل
عنه نحامی بالحسام المصقل
تفدیه نفسی من اخ مبجل»
ترجمه: پدر بزرگوار من علی است که دارای افتخار فراوان است و از خاندان راستگو و کریم بنیهاشم میباشد. این حسین فرزند پیامبر خداست و ما با شمشیرهای برنده از او دفاع میکنیم. جانم فدای چنین برادر بزرگواری باد. در برخی منابع رجز دیگری نیز به او نسبت داده شده است که با این مضمون آغاز میشود:
«إن تنکرونی فأنا ابن حیدره
علی الأعادی مثل ریح صرصره»
که در آن خود را فرزند حیدر (امام علی) معرفی میکند و از حمله سخت خود به دشمنان سخن میگوید.
[ویرایش]
محمد بن علی در جریان نبرد با سپاه کوفه جنگید و پس از مدتی نبرد توسط دشمنان محاصره شد. در برخی گزارشها آمده است که دشمنان اسب او را از پا درآوردند و او پس از ادامه نبرد پیاده سرانجام به شهادت رسید. در مورد قاتل او نیز اختلاف نظر وجود دارد. برخی منابع قاتل او را: مردی از قبیله بنی ابان بن دارم ؛
عبدالله بن عقبه غنوی (با تیر) ؛
زحر بن بدر نخعی دانستهاند. در برخی نقلها آمده است که پس از شهادت، سر او را از بدن جدا کردند. برخی منابع سن او را هنگام شهادت حدود ۳۶ سال ذکر کردهاند.
[ویرایش]
نام محمد بن علی در زیارت ناحیه مقدسه در میان شهدای کربلا آمده است: «السَّلامُ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ قَتِیلِ الْأَبَانِی الدَّارِمِی، لَعَنَهُ اللهُ وَ ضَاعَفَ عَلَیهِ الْعَذَابَ الْأَلِیمَ وَ صَلَّى اللهُ عَلَیکَ یا مُحَمَّدُ وَ عَلَى أَهْلِ بَیتِکَ الصَّابِرِینَ» ترجمه: سلام بر محمد بن امیرالمؤمنین که به دست ابانی دارمی کشته شد؛ خداوند قاتلش را لعنت کند و عذاب دردناک را بر او بیفزاید. درود خدا بر تو ای محمد و بر خاندان صبور تو باد.
