عبدالله بن عقبه غنوی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عبدالله بن عُقبه غَنَوی از افراد حاضر در
سپاه عمر بن سعد در
واقعه کربلا بود که در منابع تاریخی از او به عنوان یکی از تیراندازان لشکر کوفه یاد شده است. وی از
طایفه غنی بود و در روز عاشورا سال ۶۱ هجری قمری در نبرد کربلا حضور داشت. در منابع تاریخی از او به عنوان قاتل برخی از شهدای بنیهاشم از جمله
ابوبکر بن حسن بن علی یاد شده است. نام او همچنین در برخی گزارشها در ارتباط با شهادت
محمد بن علی بن ابیطالب و
جعفر بن حسین نیز آمده است. عبدالله بن عقبه پیش از واقعه کربلا نیز در برخی رخدادهای سیاسی و نظامی حضور داشته و در جوانی در میان
خوارج دیده میشود.
[ویرایش]
عبدالله بن عقبه غنوی در جوانی در میان خوارج حضور داشت. در سال ۴۳ هجری قمری در شورش
مستورد بن عُلَّفه خارجی علیه
مغیره بن شعبه، حاکم کوفه از سوی معاویه، شرکت کرد. پس از سرکوب این شورش و کشته شدن مستورد بن علفه، بسیاری از خوارج کشته یا پراکنده شدند. در این زمان
شریک بن نمله محاربی به کوفه رفت و نزد مغیره بن شعبه درخواست کرد تا برای عبدالله بن عقبه غنوی امان بگیرد. شریک بن نمله پس از ورود به کوفه از مغیره بن شعبه خواست ابتدا درخواست او را بپذیرد و سپس بشارتی به او بدهد. مغیره با این شرط موافقت کرد. در ادامه شریک از او خواست تا به عبدالله بن عقبه امان دهد. مغیره این درخواست را پذیرفت و حتی اظهار داشت که دوست دارد همه خوارج را امان دهد. پس از آن شریک خبر کشته شدن بیشتر خوارج را به مغیره رساند و درباره سرنوشت
معقل بن قیس اظهار بیاطلاعی کرد. این رویداد در تاریخ الطبری، جلد ۵، صفحه ۲۰۶ گزارش شده است.
[ویرایش]
عبدالله بن عقبه غنوی در واقعه کربلا در لشکر عمر بن سعد حضور داشت. او از تیراندازان این سپاه به شمار میرفت. در روز عاشورا، هنگامی که نبرد میان یاران امام حسین و سپاه کوفه جریان داشت، او با پرتاب تیری یکی از فرزندان امام حسن مجتبی را هدف قرار داد. در بسیاری از منابع تاریخی، وی به عنوان قاتل ابوبکر بن حسن بن علی معرفی شده است.
[ویرایش]
ابوبکر بن حسن بن علی بن ابیطالب فرزند امام حسن مجتبی و از نوادگان پیامبر اسلام بود. مادر او رمله ذکر شده و وی برادر
حضرت قاسم بن حسن به شمار میرفت. در روز عاشورای سال ۶۱ هجری قمری، هنگامی که نبرد میان سپاه امام حسین و لشکر یزید در کربلا جریان داشت، او به میدان رفت تا از عموی خود امام حسین دفاع کند. در جریان نبرد، عبدالله بن عقبه غنوی به سوی او تیراندازی کرد و او را به شهادت رساند. شهادت او یکی از رخدادهای تلخ روز عاشورا به شمار میرود. گزارش این واقعه در کتاب الارشاد شیخ مفید، جلد ۲، صفحه ۱۰۹ آمده است. در این گزارش آمده است که ابوبکر بن حسن در کنار دیگر یاران امام حسین از حریم امامت دفاع میکرد تا آنکه با تیر عبدالله بن عقبه به شهادت رسید. در برخی منابع تاریخی، مانند دمع السجوم (ص ۴۰۸)، نیز عبدالله بن عقبه غنوی به عنوان قاتل ابوبکر بن حسن معرفی شده است. با این حال در پارهای از گزارشها، افراد دیگری مانند
حرمله بن کاهل یا
زجر بن بدر به عنوان قاتل او معرفی شدهاند. با وجود این اختلاف، روایتهایی نیز از امام محمد باقر نقل شده است که در آن، قاتل ابوبکر بن حسن، عقبه غنوی معرفی شده است. در
زیارت ناحیه مقدسه نیز نام عبدالله بن عقبه غنوی به عنوان قاتل ابوبکر بن حسن آمده و بر او لعنت فرستاده شده است:
السلام علی ابی بکر بن الحسن
الزکی الولی، المرمی بالسهم الردی
لعن الله قاتله عبدالله بن عقبه غنوی
سلام بر ابی بکر بن الحسن، آن ولی پاک که با تیری کشنده هدف قرار گرفت. خداوند قاتل او عبدالله بن عقبه غنوی را لعنت کند.
[ویرایش]
در برخی منابع تاریخی، علاوه بر ابوبکر بن حسن، قتل افراد دیگری نیز به
عبدالله بن عقبه نسبت داده شده است. از جمله گفته شده است که
محمد بن علی بن ابیطالب، معروف به محمد اصغر و مکنی به ابوبکر، نیز با تیر او کشته شده است. این گزارش در آثار برخی مورخان مانند دینوری نقل شده است. همچنین در برخی منابع مانند نوشتههای ابن سعد، شهادت
جعفر بن حسین نیز به عبدالله بن عقبه نسبت داده شده است. در برخی آثار تاریخی نیز از او به عنوان قاتل
ابوبکر بن حسین یاد شده است. این اختلافها نشاندهنده تفاوت روایتها در منابع تاریخی درباره هویت دقیق برخی از شهدای بنیهاشم در واقعه کربلا است.
[ویرایش]
پس از واقعه کربلا و با آغاز
قیام مختار ثقفی در سال ۶۶ هجری قمری که با هدف خونخواهی امام حسین و یارانش شکل گرفت، مختار دستور دستگیری بسیاری از افراد دخیل در قتل شهدای کربلا را صادر کرد. در این میان عبدالله بن عقبه غنوی از کوفه گریخت. در برخی گزارشها آمده است که او به بصره فرار کرد و در برخی دیگر گفته شده که به منطقه جزیره در شمال عراق گریخت. به دلیل فرار او، نیروهای مختار موفق به دستگیری وی نشدند. با این حال مختار دستور داد خانه او را ویران کرده و اموالش را مصادره کنند. در برخی نقلها آمده است که او بعدها به
مصعب بن زبیر پیوست و در درگیریهای بعدی شرکت داشت. در برخی روایتهای دیگر نیز گفته شده است که او سرانجام به دست نیروهای مختار کشته شد یا در اثر تشنگی جان باخت.
