سد الابواب
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
واقعۀ «سَدُّ الأَبواب» (بستن درها) از جمله فضایل اختصاصی و متواتر
امام علی است که بر اساس فرمان الهی و توسط
پیامبر اکرم به وقوع پیوست. طی این دستور، تمامی درهایی که از خانه‌های
صحابه به درون
مسجدالنبی باز می‌شد، مسدود گردید؛ در حالی که تنها درِ خانه علی بن ابی‌طالب گشوده باقی ماند. این رویداد در منابع معتبر فریقین (
شیعه و
اهل‌سنت) بازتاب گسترده‌ای داشته و در آثار کلامی، تاریخی و حتی متون ادعیه (مانند
دعای ندبه) مورد استناد قرار گرفته است.
[ویرایش]
روایت سدّ الابواب با تعابیر گوناگون نقل شده است؛ از جمله: «قالَ رَسولُ اللّهِ: سُدّوا هذه ألابوابَ غَیرَ بابِ عَلِی.» (پیامبر خدا فرمود: درهای مسجد را به‌جز دَرِ خانه علی، ببندید.)
[ویرایش]
پس از
هجرت به مدینه و بنای مسجدالنبی، اتاق‌هایی در پیرامون مسجد برای سکونت پیامبر و برخی صحابه ساخته شد. این منازل علاوه بر راه خروج به بیرون، دری نیز به سمت شبستان مسجد گشوده بودند که ساکنان آن‌ها برای اقامه جماعت از همان مسیر تردد می‌کردند. به فرمان الهی، پیامبر مأمور شد تا تمامی این منافذ را مسدود کند؛ دستوری که با پرسش و اعتراض برخی صحابه مواجه شد. پیامبر در پاسخ به اعتراضات تأکید فرمود که این تصمیم بر اساس میل شخصی نبوده، بلکه اجرای یک دستور الهی است. در برخی گزارش‌ها نیز پرسش یا اعتراض اشخاصی چون
عباس بن عبدالمطلب یا
حمزة بن عبدالمطلب در این زمینه ذکر شده که حضرت با سوگند به خداوند، الهی بودن این فرمان را تبیین نمود.
[ویرایش]
تاریخ دقیق این رخداد در منابع به‌صراحت تعیین نشده، اما پژوهشگران با توجه به قرائن تاریخی دو دیدگاه مطرح کرده‌اند: (سال‌های نخست هجرت:) استناد به نام برخی اشخاص (همچون
رقیه دختر پیامبر و همسر عثمان) در برخی نقل‌ها، مؤید وقوع آن در سال‌های ابتدایی است. سال‌های پایانی عمر پیامبر (پس از
فتح مکه): استناد به حضور عباس بن عبدالمطلب در مدینه پس از فتح مکه و همزمانی احتمالی آن با مناسبت‌های مرتبط با
حدیث منزلت، از ادله این دیدگاه به شمار می‌رود.
[ویرایش]
بسیاری از عالمان اسلامی حدیث سدّ الابواب را از روایات متواتر دانسته‌اند.
ابن‌شهرآشوب آن را از حدود ۳۰ تن از
صحابه روایت کرده است.
علامه امینی در کتاب الغدیر با بررسی سندهای مختلف، ۲۳ صورت از این حدیث را از صحابه‌ای چون امام علی،
عمر بن خطاب،
عبدالله بن عباس،
ابوسعید خدری،
سعد بن ابی‌وقاص و
جابر بن عبدالله انصاری نقل کرده و صحت آن را اثبات نموده است.
[ویرایش]
ابعاد کلامی و تاریخی واقعهٔ سدّ الابواب شامل مواردی چند است: از یک سو امیرالمؤمنین علی علیه السلام در جریان شورای شش‌نفره برای تعیین خلیفه سوم با یادآوری بسته شدن درِ خانه
مهاجران به مسجد احتجاج کرد، و علامه امینی و دیگر متکلمان شیعه این دستور الهی را مبتنی بر طهارت ذاتی اهل‌بیت و مفاد
آیه تطهیر دانسته‌اند (چنان‌که در روایات آمده است ورود به مسجد بر هر فرد ناپاک جز پیامبر و علی ممنوع بود) و این رخداد در فرازهای دعای ندبه («وَ سَدَّ الأَبْوَابَ إِلاَّ بَابَهُ…») نیز بازتاب یافته است؛ و از سوی دیگر، در برابر این روایات متواتر، اگرچه برخی منابع اهل‌سنت (مانند السنة ابن ابی‌عاصم و السنن الكبرى بیهقی) روایتی معارض در باب مسدود کردن درها به جز درِ خانه ابوبکر نقل کرده‌اند، اما عالمان بزرگی چون
ابن ابی‌الحدید معتزلی در شرح نهج‌البلاغه، این نقل را ساخته و پرداختهٔ فرقهٔ «بکریه» در تقابل با فضایل اختصاصی امام علی دانسته‌اند.
