لبابه همسر ابوالفضل العباس
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
حضرت ابوالفضل عباس بن علی، فرزند امام علی و امالبنین، از شخصیتهای برجسته تاریخ اسلام و از شهدای واقعه کربلا است. درباره همسر، فرزندان، حضور احتمالی آنان در کربلا و تداوم نسل آن حضرت گزارشهای متعددی در منابع تاریخی، نسبشناسی و مقاتل نقل شده است. در برخی از این گزارشها اختلافهایی درباره نام همسر، تعداد فرزندان و حضور آنان در واقعه عاشورا وجود دارد.
[ویرایش]
منابع تاریخی گزارش کردهاند که حضرت عباس با بانویی به نام «لبابه» ازدواج کرد. درباره نسب وی اختلاف نظر وجود دارد. برخی منابع، لبابه را دختر
عبیدالله بن عباس، پسرعموی پیامبر اسلام، دانستهاند و برخی دیگر او را دختر
عبدالله بن عباس معرفی کردهاند. ابنحبیب بغدادی از مورخان قرن سوم هجری، لبابه همسر حضرت عباس را دختر عبیدالله بن عباس دانسته و لبابه دختر عبدالله بن عباس را همسر
علی بن عبدالله بن جعفر معرفی کرده است. لبابه از خاندان بنیهاشم و از نوادگان عباس بن عبدالمطلب بود. منابع تاریخی او را بانویی دارای فضیلت و پرورشیافته در محیطی آشنا با قرآن و اهلبیت معرفی کردهاند. مادر او را نیز «ام حکیم جویری دختر خالد بن قرظ کنانی» دانستهاند. تاریخ دقیق ازدواج حضرت عباس و لبابه مشخص نیست. برخی پژوهشگران با توجه به سن فرزندان آن حضرت، زمان ازدواج را بین سالهای ۴۰ تا ۴۵ هجری قمری دانستهاند. همچنین گفته شده است که حضرت عباس هنگام ازدواج حدود بیست سال سن داشته است.
[ویرایش]
درباره حضور یا عدم حضور لبابه در
واقعه کربلا گزارش قطعی و مورد اتفاقی در منابع تاریخی وجود ندارد. نام او در گزارشهای مربوط به
اسرای کربلا دیده نمیشود، اما در عین حال هیچ منبع معتبر تاریخی نیز عدم حضور وی را به صورت قطعی گزارش نکرده است. بر همین اساس، برخی پژوهشگران معتقدند که درباره حضور یا عدم حضور لبابه در کربلا نمیتوان اظهار نظر قطعی کرد و شواهد موجود برای اثبات یا نفی این موضوع کافی نیست.
[ویرایش]
درباره تعداد فرزندان حضرت ابوالفضل عباس اختلاف نظر وجود دارد؛ مشهورترین دیدگاه، عبیدالله و فضل را فرزندان ایشان میداند، در حالی که برخی منابع تنها از عبیدالله نام برده و تداوم نسل حضرت عباس را از طریق او دانستهاند. در مقابل، برخی گزارشها از فرزندانی دیگر مانند حسن، محمد و قاسم و حتی دختری برای آن حضرت یاد کردهاند. همچنین درباره حضور فرزندان حضرت عباس در کربلا نیز اتفاق نظر وجود ندارد؛ برخی منابع از شهادت محمد بن عباس و برخی دیگر از شهادت محمد و قاسم در روز عاشورا سخن گفتهاند، اما اعتبار بخشی از این گزارشها، بهویژه روایات نقلشده در کتاب «نورالعین»، مورد تردید برخی پژوهشگران قرار گرفته است. با این حال، هیچ گزارش معتبری نیز عدم حضور فرزندان حضرت عباس(ع) در کربلا را اثبات نمیکند و از اینرو احتمال حضور آنان در واقعه عاشورا، چه در شمار شهدا و چه در میان کاروان اهلبیت، همچنان مطرح است.
[ویرایش]
منابع تاریخی گزارش کردهاند که لبابه پس از واقعه کربلا با
زید بن حسن بن علی، فرزند امام حسن مجتبی، ازدواج کرد. درباره فرزندان حاصل از این ازدواج نیز اختلاف وجود دارد. برخی منابع از دختری به نام «نفیسه» یاد کردهاند و برخی دیگر از فرزندی به نام «حسن» نام بردهاند. شماری از نسبشناسان بر این باورند که حسن بن زید، فرزند زید بن حسن و لبابه بوده و نباید او را در شمار فرزندان حضرت عباس قرار داد.
[ویرایش]
عبیدالله مشهورترین فرزند حضرت عباس است. منابع تاریخی او را فردی باکمال، شجاع، سخاوتمند، دیندار و مورد احترام معرفی کردهاند. وی پس از واقعه عاشورا زندگی کرد و با یکی از دختران امام سجاد ازدواج نمود. بیشتر نسبشناسان بر این باورند که نسل حضرت عباس از طریق عبیدالله استمرار یافته است. عبیدالله دارای فرزندانی از جمله حسن بن عبیدالله بود که نسلهای بعدی خاندان حضرت عباس از طریق او گسترش یافتند.
[ویرایش]
نسل حضرت عباس در طول قرون بعدی در مناطق مختلف جهان اسلام گسترش یافت. منابع تاریخی از حضور نوادگان آن حضرت در حجاز، عراق، ایران، مصر، شام، یمن، مغرب اسلامی و شمال آفریقا یاد کردهاند. برخی مورخان علت پراکندگی گسترده نسل حضرت عباس را مهاجرت آنان در دورههای مختلف تاریخی و فشار حکومتهای وقت بر علویان دانستهاند. بسیاری از نوادگان حضرت عباس در شمار عالمان، محدثان، شاعران، قاضیان و شخصیتهای سیاسی و اجتماعی جهان اسلام قرار داشتند.
[ویرایش]
حسن بن عبیدالله: حسن بن عبیدالله از مشهورترین نوادگان حضرت عباس به شمار میرود. وی دارای فرزندانی به نامهای عباس، عبیدالله، ابراهیم، فضل و حمزه بود که هر یک منشأ شاخههایی از نسل حضرت عباس شدند.
عبیدالله بن حسن: وی از شخصیتهای برجسته خاندان عباسی علوی بود و در دوره مأمون عباسی منصب قضاوت و امارت حرمین شریفین را بر عهده داشت.
فضل بن حسن: از دانشمندان و سخنوران خاندان حضرت عباس بود و در منابع تاریخی از وی با عنوان فردی دانشمند، شجاع و مورد احترام خلفای عصر خود یاد شده است.
حمزه بن حسن: وی به شباهت فراوان با امام علی شهرت داشت و در عصر مأمون عباسی میزیست. برخی منابع از توجه ویژه مأمون به او به دلیل این شباهت یاد کردهاند.
حمزه بن قاسم: ابویعلی حمزه بن قاسم از مشهورترین نوادگان حضرت عباس و از عالمان برجسته شیعه در قرن چهارم هجری بود. وی در علم حدیث و رجال جایگاه ویژهای داشت و آثاری در موضوعات اعتقادی، زیارات و مناسک از او بر جای مانده است. آرامگاه وی در نزدیکی شهر حله عراق قرار دارد و از زیارتگاههای شناختهشده شیعیان به شمار میرود.
[ویرایش]
بر پایه گزارشهای تاریخی، همسر حضرت عباس بانویی به نام لبابه از خاندان بنیهاشم بود. درباره حضور وی در کربلا گزارش قطعی وجود ندارد. درباره تعداد فرزندان آن حضرت نیز دیدگاههای مختلفی مطرح شده است، هرچند عبیدالله و فضل مشهورترین فرزندان وی به شمار میروند. همچنین درباره حضور و شهادت برخی از فرزندان حضرت عباس در واقعه عاشورا اختلاف نظر وجود دارد. با این حال، بیشتر نسبشناسان اتفاق نظر دارند که نسل حضرت عباس از طریق عبیدالله استمرار یافته و نوادگان آن حضرت در طول تاریخ اسلام در عرصههای علمی، فرهنگی و اجتماعی نقش مهمی ایفا کردهاند.
