|
| ||||||||||||||||||||
عملیات توکل یکی از عملیاتهای آفندی گستردهٔ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در ماههای ابتدایی جنگ عراق با ایران بود که با هدف شکستن محاصرهٔ چهارماههٔ شهر آبادان و بازپسگیری ساحل شرقی رود کارون در تاریخ ۲۰ دی ۱۳۵۹ اجرا شد. این عملیات با فرماندهی «ستاد اروند» و با مشارکت یگانهایی از نیروی زمینی ارتش، سپاه پاسداران و ستاد جنگهای نامنظم طراحی و به اجرا درآمد، اما در نهایت با ناکامی مواجه شد و به عقبنشینی نیروهای ایرانی انجامید. ۱ - زمینه و ضرورت[ویرایش]پس از شکست عملیات ۳ آبان ۱۳۵۹ در منطقهٔ عمومی آبادان، ضرورت انجام یک عملیات موفق برای پایان دادن به محاصرهٔ آبادان و عقب راندن نیروهای عراقی از شرق کارون بیش از پیش احساس میشد. در ۲۷ آذر ۱۳۵۹، قرارگاه اروند که از ۲۴ مهر ۱۳۵۹ در ماهشهر تشکیل شده بود، طرحی را با عنوان «عملیات توکل» جهت آزادسازی جادههای مواصلاتی آبادان (به اهواز و ماهشهر) و پاکسازی ساحل شرقی کارون تا مرزهای بینالمللی تهیه کرد. ۲ - اهداف عملیات[ویرایش]اهداف کلان این عملیات شامل موارد زیر بود: شکستن محاصرهٔ چهارماههٔ آبادان. بازپسگیری ساحل شرقی رود کارون. آزادسازی جادههای ماهشهر–آبادان و آبادان–اهواز. ترمیم خط مرزی و پیشروی تا مرزهای بینالمللی (شلمچه و رود خین). ۳ - طرح مانور[ویرایش]عملیات در چهار مرحله برنامهریزی شده بود که در مراحل نهایی شامل عبور از پلهای کارون، محاصرهٔ خرمشهر و پیشروی به سمت بصره میشد. برای این عملیات، نیروهای عملیاتی شامل یک تیپ و یک گردان زرهی، یک تیپ و دو گردان پیاده، یک گردان ژاندارمری و گروههایی از سپاه پاسداران و نیروهای مردمی (مجموعاً حدود ۸۰۰۰ نفر) سازماندهی شدند. خط دفاعی دشمن در مقابل، متشکل از دو تیپ زرهی، یک تیپ مکانیزه و یک تیپ پیاده بود. طرح عملیاتی بر تک همزمان از محورهای جاده ماهشهر–آبادان، سه راهی آبادان و محور سلمانیه به سمت پلهای کارون برای بستن عقبهٔ دشمن استوار بود. ۴ - اجرای عملیات[ویرایش]عملیات در ساعات اولیه بامداد ۲۰ دی ۱۳۵۹ آغاز شد. محور اصلی: تیپ ۳۷ زرهی شیراز در جاده ماهشهر–آبادان وارد عمل شد، اما به دلیل حجم آتش ضدزره دشمن و فقدان پشتیبانی مهندسی (کمبود لودر و بولدوزر برای ایجاد خاکریز)، زمینگیر شد. محورهای دیگر: در سه راهی آبادان و کوی ذوالفقاریه، نیروهای پیاده ارتش، سپاه و ستاد جنگهای نامنظم موفق به شکستن خطوط دفاعی عراق و گرفتن اسیر شدند، اما به دلیل عدم موفقیت و پیشروی در سایر محورها، ارتباط و الحاق نیروها ممکن نشد. پشتیبانی: پشتیبانی هوایی و هوانیروز به دلیل شرایط جوی (ابری بودن و بارندگی) و ناهماهنگی در برخی سورتیهای پرواز، تأثیرگذاری مطلوب را نداشت. با روشن شدن هوا و ورود یگانهای تازهنفس عراقی به منطقه، برتری به نفع دشمن تغییر کرد و با پاتکهای سنگین ارتش عراق، نیروهای ایرانی ناچار به عقبنشینی به مواضع اولیه شدند. ۵ - تلفات و خسارات[ویرایش]این عملیات با ضایعات انسانی و تجهیزاتی قابلتوجهی همراه بود: شهدا و مفقودین: حدود ۴۳۶ نفر (۳۷۰ شهید و مفقود در برخی اسناد، و مجموعاً ۴۳۶ نفر طبق گزارشهای میدانی). مجروحین: بیش از ۳۰۰ نفر. تجهیزات: انهدام ۲۴ دستگاه تانک، ۷ دستگاه نفربر، تعدادی خودرو و یک موشکانداز تاو. ۶ - تحلیل و پیامدها[ویرایش]عملیات توکل به عنوان آخرین عملیات گسترده در دوران فرماندهی ابوالحسن بنیصدر بر نیروهای مسلح شناخته میشود. شکست در این عملیات، مشابه عملیات نصر، نشاندهندهٔ ضعف در شناسایی مواضع دشمن، ناهماهنگی میان یگانهای ارتش و سپاه، فقدان پشتیبانی هوایی و مهندسی رزمی کافی و عدم موفقیت در مانورهای زرهی بود. بزرگترین تأثیر راهبردی این شکست، تردید در کارآمدی «تکهای زرهی کلاسیک» در آن مقطع از جنگ بود. این تجربه باعث شد تا اندیشهٔ استفاده از یگانهای زرهی به عنوان نیروی اصلی آفندی تغییر یافته و نقش آنها عمدتاً به «توپخانه متحرک» در پشتیبانی از پیادهنظام تنزل یابد. با این حال، طرح مانور این عملیات با اصلاحات و هماهنگیهای دقیقتر، بعدها در عملیات ثامنالائمه به کار گرفته شد و به موفقیت در شکستن حصر آبادان انجامید. ردههای این صفحه : عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
