عثمان بن علی بن ابیطالب علیه السلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عثمان بن علی بن ابیطالب؛ از فرزندان
امام علی و از شهدای
بنیهاشم در
واقعه کربلا است. او فرزند
فاطمه بنت حزام کلابیه، مشهور به امالبنین، بود و از این جهت با
حضرت عباس،
عبدالله بن علی و
جعفر بن علی برادر مادری به شمار میآمد. منابع تاریخی درباره سال تولد او گزارشهای متفاوتی ارائه کردهاند و آن را میان سالهای ۳۶ تا ۴۰ هجری قمری دانستهاند. از آنجا که امام علی در سال ۴۰ هجری به شهادت رسید، عثمان در هنگام شهادت پدر خردسال بود و حدود چهار سال از عمر خود را در کنار آن حضرت گذراند. نام «عثمان» را امام علی برای این فرزند خود برگزید و در توضیح علت این نامگذاری فرمود که او را به نام برادر خود در راه خدا، «
عثمان بن مظعون»، نامیده است.
[ویرایش]
از زندگی عثمان بن علی پیش از واقعه کربلا اطلاعات چندانی در منابع تاریخی گزارش نشده است. آنچه مسلم است اینکه او پس از شهادت امام علی در کنار برادران بزرگتر خود،
امام حسن و سپس
امام حسین، پرورش یافت و در دامان خاندان اهلبیت رشد کرد. درباره سن او در هنگام شهادت نیز اختلاف نظر وجود دارد؛ مشهورترین نقل سن او را بیست و یک سال دانسته، در حالی که برخی منابع بیست و سه یا حتی سی و سه سال نیز ذکر کردهاند. همچنین درباره داشتن فرزند برای او نیز اختلاف دیده میشود؛ بیشتر منابع نوشتهاند که عثمان بن علی فرزندی نداشت، اما در برخی نقلها از فرزندی به نام محمد یاد شده است.
[ویرایش]
عثمان بن علی در سال ۶۱ هجری قمری همراه امام حسین از مدینه به مکه و سپس از مکه به کربلا حرکت کرد و در تمام مراحل این سفر در کنار امام حضور داشت. در روز
تاسوعا، هنگامی که
شمر بن ذیالجوشن برای فرزندان امالبنین اماننامه آورد، عثمان همراه برادرانش این امان را نپذیرفت و وفاداری خود را به امام حسین نشان داد. آنان پاسخ دادند که امان دشمنان خدا را نمیپذیرند و هرگز امام خود را تنها نخواهند گذاشت. در روز
عاشورا، پس از شهادت بسیاری از یاران امام حسین، نوبت به بنیهاشم رسید که به میدان نبرد بروند. در این هنگام حضرت عباس برادران مادری خود را فراخواند و آنان را به پیشدستی در دفاع از امام تشویق کرد تا وفاداری خاندان امالبنین در راه حمایت از فرزند فاطمه آشکار شود. درباره ترتیب ورود عثمان به میدان نبرد اختلاف گزارش شده است؛ برخی منابع او را پس از عبدالله بن علی و برخی پس از عمر بن علی دانستهاند، در حالی که گروهی نیز نوشتهاند که پیش از جعفر بن علی به میدان رفت. عثمان بن علی هنگام نبرد با شجاعت جنگید و رجز خواند. در یکی از نقلها چنین آمده است:
«إنی أنا عثمان ذو المفاخر،
شیخی علی ذو الفعال الطاهر،
وابن عم للنبی الطاهر،
أخی حسین خیرة الأخائر،
وسید الکبار والأصاغر،
بعد الرسول والوصی الناصر.»
مضمون این رجز بیانگر افتخار او به پدرش امام علی، پیوند نزدیک آن حضرت با
پیامبر اسلام و جایگاه والای امام حسین به عنوان سرور امت پس از پیامبر و وصی او است.
[ویرایش]
در جریان نبرد،
خولی بن یزید اصبحی تیری به عثمان بن علی زد که بر اثر آن از اسب بر زمین افتاد. پس از آن مردی از
قبیله بنی ابان بن دارم سر او را از بدن جدا کرد. در برخی گزارشها آمده است که سر او توسط خولی به نزد
عمر بن سعد برده شد. عثمان بن علی در هنگام شهادت جوانی حدود بیست و یک ساله بود و با شهادت خود به جمع شهدای بنیهاشم در کربلا پیوست.
[ویرایش]
نام عثمان بن علی در منابع زیارتی شیعه نیز آمده است. در
زیارت ناحیه مقدسه چنین به او سلام داده شده است: «السلام علی عثمان بن أمیر المؤمنین، سمی عثمان بن مظعون، لعن الله رامیه بالسهم خولی بن یزید الأصبحي الإیادی الدارمی.» در این زیارت ضمن سلام بر او، تیراندازش مورد لعن قرار گرفته است. همچنین در
زیارت رجبیه نیز نام او در شمار شهدای کربلا ذکر شده است.
[ویرایش]
پیکر عثمان بن علی پس از شهادت، همراه دیگر شهدای بنیهاشم در کربلا به خاک سپرده شد. محل دفن او در مقبره جمعی شهدای کربلا و در نزدیکی مرقد امام حسین قرار دارد. با وجود اختلافهایی که در برخی جزئیات تاریخی درباره زندگی او وجود دارد، حضور و شهادتش در کنار امام حسین از وقایع مسلم تاریخ عاشورا به شمار میرود و یاد او به عنوان یکی از جوانان بنیهاشم که در دفاع از امام خویش جان فدا کرد، در منابع تاریخی و زیارتی شیعه ثبت شده است.
