جمانه بنت مسیب بن نجبه فزاری
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
جُمانة بنت المُسیّب بن نَجَبة الفزاری؛ از زنان شناختهشده سده نخست هجری و از خاندان نامدار فزاره بود. وی دختر
مُسیّب بن نَجَبة بن ربیعة الفزاری، از شخصیتهای برجسته کوفه و از یاران امیرالمؤمنین
علی بن ابیطالب،
امام حسن مجتبی و از رهبران
نهضت توّابین به شمار میرفت. خاندان او در میان قبایل قیس عیلان از جایگاه اجتماعی و سیاسی مهمی برخوردار بودند و نام پدرش در حوادث مهم نیمه دوم قرن نخست هجری دیده میشود.
[ویرایش]
جمانه در منابع رجالی و تاریخی بیشتر به عنوان همسر
حذیفة بن یمان، صحابی مشهور پیامبر اسلام، شناخته شده است. منابع کهن از جمله طبقات ابن سعد تصریح کردهاند که «تزوّجها حذيفة بن الیمان وروت عنه»؛ یعنی حذیفه با او ازدواج کرد و جمانه از وی حدیث روایت نمود. از این رو جمانه در شمار زنانی قرار گرفته است که از
صحابه و به ویژه از همسر خود روایت نقل کردهاند.
[ویرایش]
مهمترین گزارشی که درباره زندگی او در منابع اولیه ثبت شده، روایتی است که ابن سعد در طبقات الکبری نقل کرده است. به روایت حنظلة بن سبرة بن المُسیّب بن نجبة، جمانه عمه او بود و در خانه حذیفة بن یمان زندگی میکرد. وی نقل میکند که حذیفه در
ماه رمضان پس از بازگشت از نماز صبح نزد همسرش میآمد و در لحاف او قرار میگرفت، اما پشت خود را به وی میکرد و تنها برای گرم شدن از نزدیکی او بهره میبرد و به سوی او روی نمیآورد. این گزارش از معدود اطلاعات مستقیم موجود درباره زندگی خانوادگی جمانه و حذیفه است و در آثار رجالی و حدیثی بعدی نیز تکرار شده است.
[ویرایش]
پس از وفات حذیفة بن یمان، جمانه با
عبدالله بن جعفر بن ابیطالب، مشهور به «بحر الجود» و از بزرگترین شخصیتهای
بنیهاشم، ازدواج کرد. عبدالله بن جعفر فرزندان بسیاری از همسران مختلف داشت و منابع انساب، جمانه را یکی از همسران او دانستهاند. از این ازدواج دستکم عون اصغر متولد شد و برخی منابع او را مادر فرزندانی دیگر نیز معرفی کردهاند.
[ویرایش]
در منابع تاریخی درباره سرنوشت
عون بن عبدالله اختلاف وجود دارد. گروهی او را از شهدای کربلا دانستهاند، اما شماری از محققان و مورخان میان دو فرزند
عبدالله بن جعفر به نام
عون اکبر و
عون اصغر تفکیک کردهاند. بر پایه این دیدگاه، عون اکبر فرزند
حضرت زینب بود و در روز عاشورا به شهادت رسید، در حالی که عون اصغر، فرزند جمانه بنت المسیب، در
واقعه حرّه یا حوادث پس از آن کشته شد و در کربلا حضور نداشت. با این حال، اختلاف گزارشها در این زمینه همچنان در منابع تاریخی مشهود است. برخی آثار نسبشناختی و تاریخی هنگام معرفی فرزندان عبدالله بن جعفر، از عون اصغر یاد کرده و تصریح نمودهاند که مادر او جمانة بنت المسیب بن نجبة الفزاری بوده است. همچنین در منابع متأخر، هنگام بحث از فرزندان عبدالله بن جعفر و حوادث عاشورا، نام جمانه بارها به عنوان یکی از همسران وی ذکر شده است.
[ویرایش]
جمانه افزون بر جایگاه خانوادگی، در زمره زنان راوی حدیث نیز قرار دارد. هرچند روایات نقلشده از او اندک است، اما حضور نامش در آثار رجالی و طبقات، نشاندهنده شناخته شدن او در میان محدثان و نسبشناسان مسلمان است. اهمیت او همچنین از آن جهت است که میان دو نسل از شخصیتهای برجسته صدر اسلام پیوند ایجاد میکند: از یک سو دختر مُسیّب بن نجبة فزاری، از یاران اهلبیت و رهبران
توابین، و از سوی دیگر همسر حذیفة بن یمان و سپس عبدالله بن جعفر، از بزرگان بنیهاشم.
