بحر (ابجر) بن کعب تیمی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بحر بن کعب تمیمی (در برخی منابع: اَبجر بن کعب یا اَبْحر بن کعب) از افراد
سپاه عمر بن سعد در واقعه کربلا و از کسانی است که در گزارشهای تاریخی مربوط به روز عاشورا نام او در شمار عاملان جنایات آن روز آمده است. وی از اهالی کوفه و وابسته به قبیله بنیتیم بن ثعلبه، از شاخههای قبیله بزرگ تمیم، بود. نام او در منابع تاریخی بیش از همه با ماجرای قطع دست
عبدالله بن حسن و همچنین غارت لباس امام حسین پس از شهادت آن حضرت پیوند خورده است.
[ویرایش]
نسب بحر بن کعب در منابع مختلف به صورت «بحر بن کعب بن عبیدالله» و در برخی نقلها «بحر بن کعب بن عبدالله» ثبت شده است. وی از قبیله بنیتیم بن ثعلبه بن عکابه بود که از شاخههای قبیله بزرگ تمیم به شمار میرفت. بسیاری از افراد این قبیله در کوفه سکونت داشتند و بحر بن کعب نیز در منابع تاریخی از اهالی کوفه معرفی شده است. کوفه در آن زمان از مهمترین مراکز سیاسی و نظامی جهان اسلام بود و نیروهای فراوانی از این شهر در سپاه
عبیدالله بن زیاد و عمر بن سعد برای مقابله با امام حسین بسیج شدند.
[ویرایش]
در سال ۶۱ هجری قمری، عبیدالله بن زیاد به عنوان حاکم کوفه، سپاهی را به فرماندهی عمر بن سعد برای مقابله با
امام حسین به کربلا اعزام کرد. بحر بن کعب از جمله افرادی بود که در این سپاه حضور داشت و در جریان نبرد عاشورا در کنار دیگر نیروهای لشکر کوفه علیه امام حسین جنگید. نام او در منابع تاریخی عمدتاً در ارتباط با رویدادهای واپسین ساعات نبرد عاشورا و حوادث پس از شهادت امام حسین ذکر شده است.
[ویرایش]
(قطع دست عبدالله بن حسن): عبدالله بن حسن، فرزند
امام حسن مجتبی، در روز عاشورا نوجوانی کمسن بود. در واپسین ساعات نبرد، هنگامی که بیشتر یاران امام حسین به شهادت رسیده بودند و آن حضرت در محاصره سپاه دشمن قرار داشت، عبدالله از خیمهها بیرون آمد و خود را به عمویش رساند. در همین هنگام، بحر بن کعب با شمشیر به سوی امام حسین حمله کرد. عبدالله برای دفاع از عموی خود دستش را سپر قرار داد و خطاب به مهاجم گفت: «ای فرزند زن ناپاک، آیا میخواهی عمویم را بکشی؟» بحر بن کعب ضربه شمشیر را فرود آورد و دست عبدالله را قطع کرد، به گونهای که دست او به پوست آویزان شد. عبدالله از شدت درد فریاد زد و امام حسین او را در آغوش گرفت و به سینه چسباند. در برخی نقلهای تاریخی آمده است که اندکی پس از این حادثه، عبدالله بن حسن به دست فرد دیگری از سپاه دشمن، که غالباً
حرمله بن کاهل اسدی معرفی شده است، به شهادت رسید. با این حال، بعضی گزارشها بحر بن کعب را نیز در شهادت او دخیل دانستهاند.
(غارت لباس امام حسین): نام بحر بن کعب در گزارشهای مربوط به غارت پیکر امام حسین پس از شهادت آن حضرت نیز آمده است. بر اساس بسیاری از منابع تاریخی و مقاتل، پس از شهادت امام حسین، سپاهیان عمر بن سعد به پیکر مطهر ایشان هجوم بردند و لباسها و وسایل آن حضرت را به غارت بردند. گفته شده است که بحر بن کعب در میان این غارتگران حضور داشت و لباس زیر یا شلوار امام حسین را که در منابع با عنوان
سراویل از آن یاد شده است، از بدن ایشان خارج کرد و به غارت برد.
(اختلاف در گزارشها): برخی منابع نقل کردهاند که امام حسین پیش از شهادت، لباسی ضخیم و کهنه بر تن کرده و آن را در چند موضع پاره کرده بود تا پس از شهادت کسی تمایلی به برداشتن آن نداشته باشد؛ اما بحر بن کعب همان لباس را نیز از بدن حضرت جدا کرد. در مقابل، برخی منابع دیگر این عمل را به فردی به نام
یحیی بن عمرو حرمی نسبت دادهاند.
[ویرایش]
درباره سرنوشت بحر بن کعب پس از واقعه کربلا گزارشهای مختلفی در منابع تاریخی و روایی نقل شده است. برخی منابع نوشتهاند که او به بیماری سختی مبتلا شد که آثار آن به ویژه در دستهایش ظاهر میشد. بر پایه این گزارشها، در فصل تابستان دستهای او چنان خشک میشد که مانند چوب سخت میگردید و در فصل زمستان از آنها خون و چرک جاری میشد. در برخی نقلها نیز آمده است که پاهای وی فلج شد و توانایی حرکت را از دست داد. این وضعیت در منابع یادشده به عنوان عاقبت کردار او در واقعه کربلا معرفی شده است. برخی گزارشهای تاریخی نیز حاکی از آن است که بحر بن کعب بعدها در جریان
قیام مختار ثقفی، که با هدف انتقام از عاملان حادثه کربلا شکل گرفته بود، کشته شد.
