استان لرستان
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
استان لرستان با مساحت ۲۸۰۶۴ يكلومترمربع، در ۳۲ درجه و ۳۷ دقيقه تا ۳۴ درجه و ۲۲ دقيقه عرض شمالي از خط استوا و ۴۶ درجه و ۵۱ دقيقه تا ۵۰ درجه و ۰۳ دقيقه طول شرقي از نص فالنهار گرينويچ واقع شده است. اين استان با در بر داشتن ۱/۷ درصد از مساحت كشور از شمال به استا نهاي مركزي و همدان، ازجنوب به استان خوزستان، از شرق به استان اصفهان و از غرب به استا نهاي كرمانشاه و ايلام محدود م يشود. حدود ۸۵ درصد مساحت لرستان را رشته كو ههاي نسبتا موازي و پراكنده فرا گرفته است. دش تهاي محدود استان و در ههاي عميق آن بين ستيغ بركشيده اين كو هها واقع شده است. اين استان به لحاظ زيبايي طبيعي و به خاطر رويش گ لهاي شقايق در ميان چمنزارها و سبز هزارهايش، به سرزمين شقاي قهاي سرخ معروف شده است. جمعيت آن در سال ۱۳۸۵ بالغ بر ۰۰۰ / ۷۱۶ / ۱ نفر گزارش شده و بر اساس آخرين تقسيمات كشوري، داراي ۱۰ شهرستان است. خر مآباد مركز استان و بروجرد ديگر شهر بزرگ آن است. شهرستا نهاي استان لرستان عبار تاند از: خر مآباد، اليگودرز، پلدختر، كوهدشت، بروجرد، ازنا، دورود، الشتر، دلفان و دوره چكني
[ویرایش]
آثار به جاي مانده در سكون تگا هها ، تپ هها، گورستا نها ، پناهگا ههاي سنگي، غارهاي منقوش، غارهاي مسكوني پيش از تاريخ و در ههاي لرستان، سكونت بشر را دست كم به بيش از ۴۰ هزار سال قبل م يرساند. كاس يها و اقوام ديگر ساكنان بومي لرستان، پيش از رسيدن مادها و آميختن با آنها از نواحي شمال يتر به منطقه لرستان و همدان كنوني در پي يافتن سرزمي نهاي غن يتر آمدند تا عصر طلايي كاس يها را شكل دهند. آثار متعدد باستاني و پيش از تاريخ، پيشينه سكونت انسان را در بخش غربي استان ، بيش از شرق آن نشان م يدهد. در دور ههاي هخامنشي تا ساسانيان، لرستان بخشي از سرزمين بزرگ پارس بوده است. پس از اسلام و از زمان خلفاي عباسي، لرستان فراتر از مرزهاي كنوني )از همدان تا گلپايگان( با نام حكومت محلي اتابكان لرستان تا مرزهاي حكمراني اتابكان فارس به صورت حكومتي خودمختار تا پنج قرن از )سال ۵۰۶ تا ۱۰۰۶ هجري( اداره م يشد. حاكمان اين دوره با نام اتابكان لر كوچك شناخته م يشدند. خر مآباد مركز حكومت اتابكان لر كوچك و ايذه مالمير مركز حكومت اتابكان لر بزرگ بوده است. خر مآباد به عنوان مركز اين استان در ايجاد ارتباط مكاني بين حوزه شمالي و جنوبي ايران در گذشت ههاي دور تا امروز، نقشي اساسي ايفا ميكرده است. خر مآباد از مناطق ديرپاي تاريخي ايران است. به طوري كه سكونت انسا نهاي اوليه در غارهاي پن جگانه پيش از تاريخ )قمري، كُنجي، يافته ، پاسنگر و گر ارجنه(، تا شك لگيري شهر كهن شاپور خواست )در دوره ساساني( نتيج هي بره مگذاري دور ههاي فرهنگي تاريخي و طبيعي و برآيند نوعي واكنش اثرگيري و اثرگذاري بوده است. بر اساس روند مراحل بررسي و شناسايي ميراث فرهنگي و طبيعي م يتوان برآورد كل آثار لرستان را تا بيش از ۵۰۰۰۰ موقعيت پي شبيني كرد. از اين آثار ۲۵۰۰ اثر در فهرست آثار ملي كشور؛ شامل آثار ملموس، ناملموس و طبيعي به ثبت رسيده است. ه مچنين دره خر مآباد به عنون كي اثر فرهنگي، تاريخي و )طبيعي(، در ليست موقت كميته ميراث جهاني يونسكو قرار گرفته است.
[ویرایش]
آب و هواي استان بسيار متنوع و بيشتر معتدل كوهستاني يا مديتران هاي با باران بهاره است. در زمستان هنگامي كه در شمال استان برف و كولاك هم چنان ادامه دارد، نواحي جنوبي آن داراي آب و هواي مطبوع و باراني است. ميانگين ريزش باران در استان حدود ۶۰۶ ميل يمتر در سال گزارش شده است. اين در حالي است كه ميانگين بارش باران در كل كشور ۲۴۰ ميل يمتر در سال گزارش شده است. ميانگين درجه حرارت در استان ۵/ ۱۵ درجه سانت يگراد ، ميانگين حد بالاي درجه حرارت ۷/ ۲۲ و ميانگين حد پا يين درجه حرارت ۷/ ۸ درجه سانت يگراد است. چهار ناحيه آب و هوايي در استان وجود دارد:
- منطقه گرم با معدل حرارتي ۲۰ درجه در سال واقع در جنوب و جنوب غرب استان كه شامل شهرستا نهاي پلدختر و جنوب بخش پاپي است.
- منطقه معتدل با معدل حرارتي ۲۰ ۱۵ درجه سانت يگراد در سال، واقع در غرب و مركز استان شامل شهرستان كوهدشت و جنوب، غرب و مركز شهرستان خر مآباد.
- منطقه سرد با معدل حرارتي ۱۵ ۱۰ درجه سانت يگراد در سال، واقع در شمال و شمال غرب استان و شامل شهرستا نهاي دورود، بروجرد، نورآباد، الشتر و شمال و شرق.
- منطقه خيلي سرد با معدل حرارتي كمتر از ۱۰ درجه سانت يگراد در سال، واقع در شرق و جنوب شرق و ارتفاعات بالاي ۳۰۰۰ متر سطح استان.
[ویرایش]
به طور كلي در كو ههاي زاگرس پوشش گياهي مرتعي، جنگ لهاي نيمه متراكم و متراكم به حالت طبيعي ديده م يشود. سطح جنگ لهاي استان حدود ۵۷۰ هزار هكتار است كه به اين وسعت حدود ۵۲۱۰۰۰۰ هكتار مرتع نيز بايد اضافه كرد. پوشش نباتي منطقه لرستان از گون ههاي مختلف و متنوع گياهي است. تر يكب و سيماي اين جنگ لها نسبت به ارتفاع از سطح دريا، عرض جغرافيايي، مقدار بارش، فشردگي كو هها، جهت ناهموار يها و طول فصل سرد و يا گرم ، مختلف و متفاوت است. در برخي دامن هها جنگ لهاي تنك و پراكنده و در برخي ديگر جنگ لهاي انبوه و نيمه انبوه ديده م يشود. تراكم گياهي، بيشتر در فصل بهار است زيرا برخي مواقع سرماي شديد زمستان و يا برخي مواقع قطع شدن باران و افزايش گرماي تابستان سبب خشك شدن و از بين رفتن بخشي از پوشش گياهي م يشود. بيشتر جنگ لهاي لرستان از نوع بلوط است. ديگر انواع درختان جنگلي لرستان عبار تاند از: زالزالك، پسته وحشي، مازو، زيتون، گلابي وحشي، نارون، انجير، گردو، انار، آلبالو وحشي، گيلاس وحشي، مو، زبان گنجشك، توت، كرنجيل، ون و ارغوان. اكثر جنگ لهاي لرستان در كوه هشتاد پهلو و سفيد كوه )اطراف خر مآباد، نورآباد، الشتر(؛ و كو ههاي بلوران ، چنگري )كوهدشت(؛ شاهنشين، ازگن، كوه تخت )اطراف زاغه(؛ زز و ماهرو )اطراف اليگودرز( پراكند هاند. غير از درختان جنگلي، انواع نباتات دارويي و معطر مانند گ لگاوزبان ، خاكشير، گل ختمي، آويشن، عناب، ترنجبين، هليله ريحان، گل بنفشه، پرسياوش، كاسني، گل محمدي، گل سرخ، شقايق، بيدمشك، لاله، لاله واژگون، زنبق، شيرين بيان و نرگس نيز در استان م يرويند.
[ویرایش]
زيباي يهاي سرزمين باستاني لرستان منحصر به يادگارهاي باستاني و تاريخي نيست. استان لرستان سرزميني زيبا با آب و هوايي دلپذير و محصور در كو ههاي مرتفع و صع بالعبور است كه در سلسله جبال زاگرس مياني واقع شده است. وضع اقليمي مناسب استان، وضعيتي مطلوب جهت رشد و توسعه بخ شهاي مختلف گردشگري فراهم كرده است. استان لرستان از طبيعتي دلپذير و زيبا و جنگ لها و مراتع سرسبز برخوردار است و وجود آثار متعدد باستاني كه تأ ييدي بر سابقه درخشان فرهنگي اين منطقه است، همراه با جاذب ههاي فراوان طبيعي از ويژگ يهاي ممتاز آن است. تاريخ كهن اين سرزمين و يادما نهاي به جاي مانده از آن مانند قلع هها، پ لها، سن گنوشت هها، غارهاي مسكوني پيش از تاريخ و غارهاي منقوش، همگي جزء بهترين جاذب ههاي گردشگري اين استان به شمار م يروند. با توجه به مساعدت شرايط اقليمي و برخورداري از آب و هواي متنوع و رودهاي پر آب و خاك آبرفتي حاصلخيز، اين استان استعداد ويژ هاي در كشت محصولات كشاورزي دارد و از اين لحاظ بسيار غني و پر رونق است. كوهستا نهاي بر فگير، چش ماندازهاي بديع طبيعي، تالا بها و درياچ ههاي زيبا، مشتاقان به طبيعت را در طول سال به اين استان فرا م يخوانند. تالا بهاي اين استان زيستگاه جانوران آبزي و پرندگان مهاجر است. گهر كه كيي از زيباترين درياچ ههاي طبيعيايران است، در اين استان واقع شده و منظره دلپذيري را به نمايش گذاشته است.
[ویرایش]
استان لرستان در بخش مياني رشته كو ههاي زاگرس و در غرب كشور قرار دارد و به غير از دش تهاي سيلاخور، كوهدشت، الشتر، خاوه )دلفان( و كر هگاه خر مآباد و چندين دشت كوچك ديگر، بيشتر مناطق استان را كو ههاي فشرده و در ههاي تنگ از سلسله كو ههاي زاگرس فرا گرفت هاند. به همين جهت بيش از ۸۰ % از مساحت استان را كو هها تش يكل م ي دهند. در استان لرستان ۴۱۲ قله بزرگ و كوچك وجود دارد كه بلندترين آنها ۴۱۵۰ متر )اشترانكوه( و كوتا هترين آنها ۲۳۹ متر از سطح دريا ارتفاع دارد.
[ویرایش]
در استان ۲۳ رودخانه جاري است و حدود ۹۶ درصد مساحت استان در حوضه آبريز دو رود بزرگ استان خوزستان يعني دز و كرخه قرار دارد. هم چنين قسمت كوچكي از مناطق شرقي استان حوضه آبريز زايند هرود اصفهان است. لرستان جزء غن يترين استا نهاي ايران از نظر شبكه آ بهاي روان است. مه مترين رودهاي آن عبار تاند از: رودخانه سيمره، كشكان، سزار، بختياري، كهمان، خر مآباد )خر مرود( و ردخانه كرگانه
[ویرایش]
درياچ هها از ديگر عوارض طبيعي زيبا و ك منظير استان است. درياچه گهر در ارتفاع ۲۴۰۰ متري از سطح دريا و در دامنه اشترانكوه كيي از زيباترين درياچ ههاي كوهستاني ايران و جهان و وسعت آن حدود ۱۰۰ هكتار است. علاوه بر اين درياچ هها، ۱۲ تالاب كوچك و بزرگ نيز نزدكي شهر پلدختر وجود دارد و كي تالاب هم در ۱۲ يكلومتري جنوب شهر بروجرد دامن گسترده است كه مجموعه اين تالا بها، علاوه بر زيباي يهاي چش مگير، زيستگاهي مناسب براي جانوران آبزي و پرندگان بومي و مهاجر محسوب م يشود.
[ویرایش]
در سال ۱۳۶۲ تیپ ۵۷ ابوالفضل)ع( تشکیل شد که بعدها به لشگر ۵۷ ارتقاء پیدا کرد. این لشگر در کنار نيروهاي سپاه پاسداران و نیروهای مردمی )بسیج( در جن گهای منظم و بعضاً نامنظمي كه در مناطقی نظیر جنگل امقر، جُفیر، زبیدات، و در عمليات والفجر ۶، عملیات نفوذی دربندیخان، عملیات والفجر ۹، دفاع و مقاومت از جبهه شاخ شمیران، عملیات حاج عمران، کربلای ۴ و ۵، کربلای ۱۰ ، نصر ۴، نصر ۸، بی تالمقدس ۲، والفجر ۱۰ ، بی تالمقدس ۴ و سرانجام عملیات مرصاد حضور داشتند. ارتشیان لشگر ۸۴ با بیش از ۱۲ عملیات از ابتدا تا پایان در جنگ حضوري پايدار داشتند. اين استان ۶۲۰۰ شهید، ۱۵۰۰۱۸ جانباز و ۸۹۷ آزاده تقدیم کرده است. لشگر ۸۴ پیاده خر مآباد، تیپ ۵۷ حضرت ابوالفضل)ع( استان و گروه مهندسی ۴۱۱ بروجرد، نیروهای استان در لشگرهای ۷ ول یعصر )عج( خوزستان، تیپ ۱۵ امام حسن)ع(، تیپ ۳۳ المهدی در عملیات بی تالمقدس و تیپ زرهی ۷۲ محرم از همان روزهای آغازین جنگ با نيروهاي بعثی در دفاع مقدس شركت داشت هاند. در مجموع شهدای استان در عمليات آزاد سازی خرمشهر به ۱۶۲ نفر م يرسد. ه مچنين در طول هشت سال دفاع مقدس، شهرها، بخ شها و روستاهاي استان لرستان بارها و بارها مورد تهاجم هوايي دشمن قرار گرفته و از اين رهگذر نيز تعداد زيادي به خيلِ شهدا پيوست هاند.
