واقعه هجوم به خانه حضرت فاطمه
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
واقعه هجوم به خانه حضرت فاطمه به رویدادهایی گفته می‌شود که پس از
درگذشت پیامبر اسلام، در پی مخالفت
امام علی و گروهی از
صحابه با بیعت با
ابوبکر رخ داد. بر پایه گزارش‌هایی در منابع شیعه و اهل‌سنت،
عمر بن خطاب و همراهانش به خانه
حضرت فاطمه رفتند تا امام علی و دیگر افراد حاضر در آنجا را برای بیعت فراخوانند و عمر تهدید کرد که اگر آنان از خانه بیرون نیایند، آن را آتش خواهد زد. به‌گفته محمدهادی یوسفی غروی، پژوهشگر تاریخ اسلام، این واقعه حدود ۵۰ روز پس از رحلت پیامبر رخ داده است.
[ویرایش]
پس از رحلت پیامبر، گروهی از مهاجران و انصار در
سقیفه بنی‌ساعده گرد آمدند و با ابوبکر بیعت کردند؛ در حالی که امام علی و شماری از صحابه سرگرم آماده‌سازی پیکر پیامبر برای دفن بودند. برخی منابع، از جمله گزارش‌هایی درباره
واقعه غدیر، معرفی امام علی به جانشینی پیامبر را یادآور شده‌اند. بنا بر نقل‌هایی، گروهی از صحابه، از جمله
عباس بن عبدالمطلب،
سلمان فارسی،
ابوذر غفاری،
عمار یاسر،
براء بن عازب،
طلحه و
زبیر، با بیعت ابوبکر موافقت نکردند و در خانه حضرت فاطمه گرد آمدند. برخی پژوهشگران، از جمله حسین محمد جعفری، فراخواندن امام علی و همراهانش به بیعت را اقدامی برای تثبیت جایگاه خلافت ابوبکر دانسته‌اند. محمدهادی یوسفی غروی نیز با استناد به شواهدی تاریخی، زمان هجوم را حدود پنجاه روز یا بیشتر پس از رحلت پیامبر برآورد کرده است؛ هرچند درباره زمان دقیق واقعه اتفاق‌نظر وجود ندارد.
[ویرایش]
در کتاب الإمامة والسیاسة، منسوب به
ابن‌قتیبه، آمده است که ابوبکر چند بار عمر و
قنفذ را به خانه حضرت فاطمه فرستاد تا امام علی و افراد حاضر در خانه را برای بیعت فراخوانند. در گزارش‌هایی دیگر، از جمله نقل یعقوبی، هنگامی که برخی از حاضران از خانه بیرون آمدند، حضرت فاطمه به آنان اعتراض کرد و از رهاکردن پیکر پیامبر و تصمیم‌گیری درباره خلافت بدون مشورت با اهل‌بیت سخن گفت. برخی منابع تاریخی اهل‌سنت، از جمله أنساب الأشراف، تاریخ طبری، العقد الفرید و المصنّف، گزارش کرده‌اند که عمر در برابر خودداری حاضران از بیرون‌آمدن، تهدید کرد خانه را آتش خواهد زد. در شماری از این نقل‌ها، همراهان عمر نیز نام برده شده‌اند؛ از جمله
اسید بن حضیر،
سلمة بن سلامة،
عبدالرحمان بن عوف،
محمد بن مسلمه و
زید بن اسلم. برخی منابع، از جمله الإمامة والسیاسة، نقل کرده‌اند که با یادآوری حضور حضرت فاطمه در خانه، عمر پاسخ داد که این موضوع مانع اجرای تهدید نیست. گزارش‌ها درباره چگونگی بیرون‌بردن امام علی یکسان نیست. در شماری از نقل‌ها، او را به مسجد بردند و برای گرفتن بیعت تحت فشار قرار دادند؛ برخی منابع از احتجاج امام علی به سخنان پیامبر، از جمله
ماجرای غدیر، خبر داده‌اند. درباره اینکه امام علی چه زمانی یا اساساً آیا با ابوبکر بیعت کرد یا نه نیز دیدگاه‌های متفاوتی در منابع وجود دارد.
[ویرایش]
برخی منابع کهن شیعه، از جمله کتاب سلیم بن قیس، اثبات الوصیة، تفسیر عیاشی و دلائل الإمامة، از ورود به خانه و آسیب‌دیدن حضرت فاطمه سخن گفته‌اند. در این گزارش‌ها آمده است که درِ خانه آتش زده شد یا شکسته شد و حضرت فاطمه بر اثر برخورد یا فشار آسیب دید. این منابع همچنین سقط‌شدن جنین او،
محسن، را از پیامدهای واقعه دانسته‌اند و شهادت حضرت فاطمه را در پی این رخدادها گزارش کرده‌اند. در مقابل، منابع اهل‌سنت غالباً اصل تهدید به آتش‌زدن خانه را نقل کرده‌اند، اما آتش‌زدن در، آسیب‌دیدن حضرت فاطمه و سقط محسن را نپذیرفته‌اند.
[ویرایش]
در برخی گزارش‌ها آمده است که حضرت فاطمه هنگام مراجعه فرستادگان ابوبکر به خانه، به آنان اعتراض کرد و از تصمیم‌گیری درباره خلافت بدون مشورت با اهل‌بیت سخن گفت. در نقل‌هایی، او هنگام بیرون‌بردن امام علی از پیامبر یاری خواست یا تهدید کرد که برای دادخواهی به کنار
قبر پیامبر خواهد رفت. بنا بر برخی روایات، امام علی؛ سلمان فارسی را نزد او فرستاد تا از رفتن به سوی قبر پیامبر بازش دارد.
[ویرایش]
در منابع شیعه، سقط محسن و شهادت حضرت فاطمه از پیامدهای واقعه هجوم دانسته شده است. این گزارش‌ها در منابع بعدی شیعه، از جمله الاحتجاج، غایة المرام و بحار الأنوار نیز بازتاب یافته‌اند. شیعیان در ایام فاطمیه، به مناسبت شهادت حضرت فاطمه، مراسم سوگواری برگزار می‌کنند. در شماری از منابع اهل‌سنت، از جمله تاریخ مدینة دمشق، المعجم الکبیر و تاریخ الإسلام، نقل شده است که ابوبکر در واپسین روزهای زندگی از برخی اقدامات خود ابراز پشیمانی کرد؛ یکی از مواردی که در این گزارش‌ها آمده، ابراز تأسف از دستور ورود به خانه حضرت فاطمه است.
[ویرایش]
خانه حضرت فاطمه در روایات شیعه و اهل‌سنت از مصادیق خانه‌هایی معرفی شده است که
آیه ۳۶ سوره نور از آنها یاد می‌کند: «فِی بُیوتٍ أَذِنَ اللهُ أَن تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ…». همچنین شأن نزول
آیه تطهیر و
آیه اطعام در منابع اسلامی به امام علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین نسبت داده شده است.
