حرم امام حسین علیهالسلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
حرم امام حسین علیه السلام در شهر
کربلای معلی، یکی از مقدسترین اماکن مذهبی در دین اسلام و مرکز زیارتی عظیم برای مسلمانان، به ویژه شیعیان، محسوب میشود. این مکان مقدس که بر تربت پاک امام سوم شیعیان و یاران باوفایش بنا شده است، از دیرباز تاکنون شاهد وقایع تاریخی فراوان، بازسازیهای مکرر و تبدیل شدن به نمادی از ایستادگی و حقطلبی بوده است. تاریخچه غنی، معماری باشکوه و اهمیت معنوی این حرم، آن را به یکی از مهمترین کانونهای فرهنگی و مذهبی جهان اسلام تبدیل کرده است.
[ویرایش]
سرزمین کربلا، پیش از
واقعه عاشورا، دارای پیشینهای کهن بوده و با نامهایی چون «الطف»، «کور بابل»، «نینوا»، «شفیه»، «عقر»، «نواویس»، «عینالتمر» و «امالقری» شناخته میشده است. تقدس این منطقه در دوران باستان نیز مورد اشاره قرار گرفته است. اما شهرت جهانی و اهمیت مذهبی کربلا، پس از واقعه جانسوز عاشورا در سال ۶۱ هجری قمری و شهادت
امام حسین علیه السلام و یارانشان آغاز گردید. نخستین نشان حرم بر تربت پاک امام حسین توسط قبیله «
بنیاسد» که پیکر شهدا را در صحرای کربلا دفن کردند، بنا نهاده شد. با گذشت زمان و روی کار آمدن حکومتهای مختلف، این مکان مقدس دستخوش تغییرات فراوانی گردید. در دوران
مختار ثقفی، توجه بیشتری به اطراف قبر امام شد و بنایی در آنجا ساخته شد. اما خلفای اموی و عباسی، به ویژه
هارونالرشید در سال ۱۹۳ هجری قمری و بعدها
متوکل عباسی در سالهای ۲۳۶ یا ۲۳۷ قمری، دستور به تخریب کامل بنا و حتی شخم زدن زمین و آب بستن به آن دادند تا اثری از آن باقی نماند. با این حال، عشق و ارادت مردم به
اهل بیت علیه السلام باعث شد که این مکان دوباره بازسازی شود. در دوران خلفای عباسی، مانند
منتصر عباسی، بازسازیهایی صورت گرفت. پس از آن، دوران
آلبویه شاهد توجه ویژهای به حرم بود؛ به طوری که
عضدالدوله دیلمی در سال ۳۷۹ هجری قمری، ضریحی از جنس عاج برای مرقد مطهر ساخت. در دورههای بعدی، از جمله سلجوقیان،
ملکشاه سلجوقی و
نظامالملک در سال ۵۵۳ هجری قمری به مرمت دیوارها و ساختمانهای حرم پرداختند. ورود صفویان به قدرت، فصل نوینی را در شکوه و جلال حرم امام حسین رقم زد.
شاه اسماعیل صفوی پس از فتح بغداد در سال ۹۱۴ هجری قمری، دستور داد تا ضریحی طلا، ۱۲ چلچراغ طلا، صندوقی از نقره خالص و فرشهای نفیس به حرم اهدا شود. این توجهات در دورانهای بعدی نیز ادامه یافت، هرچند فراز و نشیبهای تاریخی، مانند حمله ویرانگر وهابیون در سال ۱۲۱۶ هجری قمری (۱۸۰۱ میلادی) به رهبری
سعود بن عبدالعزیز، که منجر به قتل عام، غارت و تخریب حرم شد، خسارات جبرانناپذیری به بار آورد. پس از این واقعه،
فتحعلیشاه قاجار دستور بازسازی و طلاکاری مجدد گنبد را صادر کرد. در دوران قاجار، سهبار گنبد حرم طلاکاری شد. اقدامات عمرانی و مرمتی در دوران معاصر نیز توسط ستاد بازسازی عتبات عالیات ایران و دیگر نهادها با جدیت دنبال شده است.
[ویرایش]
حرم امام حسین در کربلا، مجموعهای از بناهای باشکوه است که در طول قرنها توسعه یافته است. این مجموعه شامل صحنهای متعدد، گنبد رفیع، گلدستههای زیبا، ایوانهای طلایی و رواقهای گسترده است. گنبد حرم که نماد اصلی بصری آن محسوب میشود، حدود ۳۷ متر ارتفاع دارد و تزئینات چشمنوازی در آن به کار رفته است. حرم دارای ۱۰ باب ورودی اصلی است که زائران از طریق آنها به داخل حرم مشرف میشوند. در دل این مجموعه، «روضه منوره» قرار دارد که محل دفن پیکر مطهر امام حسین است. در کنار ایشان،
علیاکبر علیه السلام در پایین پا، و
علیاصغر علیه السلام بر سینه مبارک حضرت دفن شدهاند. همچنین، شهدای بنیهاشم و دیگر اصحاب امام در گودال پایین پا به خاک سپرده شدهاند. موقعیت «گودال قتلگاه» که محل شهادت امام بوده، نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. در فاصلهای نسبتاً دورتر از حرم اصلی،
حرم حضرت ابوالفضل قرار دارد که خود به تنهایی یکی از مهمترین قبلهگاههای زیارتی کربلا است. ایشان در مکانی که به شهادت رسیدند، در کنار فرات و در موازات حائر حسینی دفن شدند.
[ویرایش]
حرم مطهر امام حسین و صحنهای اطراف آن، علاوه بر مضجع شریف امام و یارانش، آرامگاه بسیاری از بزرگان علم، دین، ادب و سیاست بوده است. در طول قرون متمادی، شخصیتهای برجستهای در جوار بارگاه ملکوتی امام سوم شیعیان به خاک سپرده شدهاند که هر یک به نوبه خود، جایگاهی رفیع در تاریخ تشیع دارند. از جمله این بزرگان میتوان به علما، فقها، مراجع تقلید، عارفان، شاعران و حتی برخی از پادشاهان و امرای شیعه اشاره کرد که به دلیل ارادت خاص به حضرت اباعبدالله الحسین، وصیت کردهاند که در این مکان مقدس به خاک سپرده شوند. حضور این قبور در حرم، بر معنویت و قداست این مکان افزوده و آن را به یکی از مهمترین مراکز تدفین شخصیتهای برجسته تاریخ اسلام تبدیل کرده است.
[ویرایش]
موقعیت مکانی حرم امام حسین و اطراف آن، «حائر حسینی» نامیده میشود که احکام فقهی خاصی برای آن در نظر گرفته شده است. یکی از این احکام، فضیلت اقامه نماز در این مکان است. طبق روایتی از
امام جعفر صادق، نماز در چهار مکان، کامل خوانده میشود:
مسجدالحرام،
مسجدالنبی،
مسجد کوفه و حرم امام حسین. همچنین،
تربت کربلا از ویژگیهای معنوی خاصی برخوردار است و در احادیث به فضیلت آن اشاره شده است.
[ویرایش]
دانشمندان و مورخان بسیاری در طول تاریخ از کربلا و حرم امام حسین دیدن کرده و مشاهدات خود را ثبت نمودهاند.
سفرنامه ابنبطوطه، جهانگرد مراکشی در قرن هشتم هجری قمری (حدود ۱۳۰۷ میلادی)، کربلا را شهری کوچک با نخلستانها و
رود فرات توصیف میکند و اشاره دارد که بارگاه امام علیه السلام با نقره و پردههای حریر مزین بوده است. پدرو تکسرا، سیاح پرتغالی در اوایل قرن هفدهم میلادی (حدود ۱۶۰۴ میلادی)، از جمعیتی قابل توجه، بازارهای پررونق و توزیع رایگان غذا و آب در کربلا سخن گفته و به احیای شبهای شهادت امام حسین اشاره کرده است.
[ویرایش]
حرم امام حسین فراتر از یک مکان صرفاً مذهبی، همواره مرکز ثقل فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی برای شیعیان و پیروان اهل بیت بوده است. این مکان مقدس به عنوان نماد مقاومت، آزادگی و عدالتخواهی، الهامبخش جنبشها و قیامهای متعددی در طول تاریخ بوده است. مراسم باشکوه
اربعین حسینی که میلیونها زائر را از سراسر جهان به کربلا میکشاند، یکی از بزرگترین تجمعات مذهبی و اجتماعی بشری است و نشاندهنده پیوند عمیق فرهنگی و ایمانی مردم با این حرم شریف است. حرم امام حسین همچنین پایگاهی برای فعالیتهای علمی و فرهنگی، از جمله تدریس علوم دینی، ترویج معارف اهل بیت و برگزاری مجالس عزاداری و سوگواری بوده و هست. این تجمع عظیم انسانی و فرهنگی، کربلا را به یکی از مهمترین قطبهای هویتی و همبستگی جهان تشیع تبدیل کرده است.
[ویرایش]
در متون تاریخی روایتی مبنی بر خرید بخشی از زمین کربلا توسط امام حسین از قبیله بنیاسد با مبلغی مشخص (۶۰ هزار درهم) و واگذاری آن به عنوان صدقه، با شرط پذیرایی از زائران، ذکر شده است. این روایت در منابعی مانند «الکشکول» شیخ بهایی و «مجمع البحرین» شیخ فخرالدین طریحی نقل شده است. با این حال، بررسی سندی این روایات نشان میدهد که قدمت آنها به دورههای متأخر بازمیگردد. حتی با فرض پذیرش اصل واقعه، مفاد آن لزوماً به معنای مالکیت دائمی و انحصاری قبیله بنیاسد بر حرمها نیست، چرا که «صدقه» مفهومی عام دارد و اگر شرط پذیرایی از زائران رعایت نشده باشد، حق خاصی برای آنان باقی نمیماند. همچنین، از منظر فقهی، در صورت نداشتن مالک برای زمین، بحث خرید به معنای متعارف محل تأمل است.
