|
| ||||||||||||||||||||||
عملیات کمان ۹۹ (همچنین شناخته شده با نام سایه البرز یا عملیات ۱۴۰ فروندی) بزرگترین عملیات هوایی تاریخ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است که در نخستین روزهای جنگ عراق با ایران (۱ مهر ۱۳۵۹) انجام شد. این عملیات در پاسخ به حمله هوایی گسترده عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ صورت گرفت و طی آن ۱۴۰ فروند جنگنده بمبافکن ایرانی با عبور از مرز، اهداف استراتژیک نظامی و زیرساختی را در سراسر خاک عراق بمباران کردند. ۱ - پیشزمینه و اهداف عراق[ویرایش]در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، نیروی هوایی عراق با حدود ۲۰۰ فروند جنگنده به ۱۰ پایگاه هوایی و فرودگاههای ایران (از جمله مهرآباد، تبریز، همدان و بوشهر) حمله کرد. صدام حسین و فرماندهان عراقی با الگوبرداری از جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل، تصور میکردند با این تهاجم ناگهانی، نیروی هوایی ایران را فلج کرده و ظرف چند روز به اهداف خود میرسند. برآوردهای اطلاعاتی دشمن حاکی از زمینگیر بودن ناوگان هوایی ایران به دلیل پیامدهای انقلاب بود؛ اما خسارات وارده به باندهای پروازی ایران جزئی بود و پاسخ ایران تنها دو ساعت بعد با عملیات «البرز» آغاز شد. ۲ - طراحی و نامگذاری[ویرایش]طرح عملیاتی این نبرد با نام «طرح نبرد البرز» از ماهها قبل (تیرماه ۱۳۵۹) توسط افسران زبده نیروی هوایی تدوین شده بود. پس از حمله عراق، سرهنگ جواد فکوری (فرمانده وقت نیروی هوایی) دستور اجرای این طرح را صادر کرد. علت نامگذاری: نام «کمان» نمادی از اسطوره آرش کمانگیر است که با پرتاب تیر، مرزهای ایران را تعیین کرد. عدد «۹۹» نیز برگرفته از تعداد صفحات دفترچه طرح عملیاتی البرز بود. استراتژی: انتخاب زمان طلوع آفتاب به این دلیل بود که جنگندههای ایرانی از شرق (سمت خورشید) به غرب حمله میکردند و تابش مستقیم آفتاب، دقت پدافند هوایی عراق را به شدت کاهش میداد. در این عملیات مجموعاً ۲۰۰ فروند هواپیما (۱۴۰ فروند رزمی و ۶۰ فروند پشتیبانی) و حدود ۳۸۰ تا ۴۰۰ نفر از پرسنل پروازی و فنی مشارکت داشتند. ۳ - پایگاههای درگیر و نوع هواپیماها[ویرایش]۱. پایگاه همدان (شاهرخی): اعزام فانتومهای F-۴E برای حمله به پایگاه بغداد و پایگاه الرشید. ۲. پایگاه بوشهر: اعزام فانتومهای F-۴E با سوختگیری هوایی برای حمله به پایگاه شعیبیه و بصره. ۳. پایگاه تبریز و دزفول: اعزام جنگندههای F-۵ (تایگر) برای بمباران پایگاههای موصل، ناصریه و کرکوک. ۴. پایگاه تهران (مهرآباد): اعزام فانتومها برای حملات عمقی. ۵. پایگاههای شیراز و اصفهان: اعزام شکاری-رهگیرهای F-۱۴ (تامکت) جهت تأمین امنیت آسمان ایران و پوشش خلبانان در بازگشت از مرز. ۶. هواپیماهای پشتیبانی: بوئینگ ۷۰۷ و بوئینگ ۷۴۷ (سوخترسانی) و C-۱۳۰ هرکولس (جمعآوری اطلاعات الکترونیکی و شناسایی محل رادارها). ۴ - تسلیحات بهکار رفته[ویرایش]هواپیماها به انواع بمبهای MK۸۲/MK۸۳/MK۸۴، بمبهای خوشهای، موشکهای ماوریک (برای اهداف زرهی)، و موشکهای حرارتی و راداری برای درگیریهای هوایی مجهز شده بودند. ۵ - اهداف و خسارات وارده به عراق[ویرایش]عملیات در مدارهای ۳۰ تا ۳۷ درجه شمالی (سرتاسر خاک عراق) اجرا شد. اهداف اصلی شامل موارد زیر بود: پایگاههای هوایی: کرکوک، موصل، الرشید بغداد، حبانیه، ناصریه (علی)، شعیبیه، کوت و المثنی. زیرساختها: پالایشگاههای نفت بصره و کرکوک، مخازن سوخت، تأسیسات نفتی اربیل، پلهای استراتژیک و کارخانجات نظامی. نیروی دریایی: ضربات سنگین به تاسیسات دریایی در امالقصر و خلیج فارس. ۶ - نتایج نظامی[ویرایش]کاهش بیش از ۵۵ درصد از توان رزمی نیروی هوایی عراق در ابتدای جنگ. از کار افتادن باند فرودگاه بغداد و پایگاه الرشید (که تا ۶۹ روز غیرعملیاتی باقی ماند). کسب برتری هوایی مطلق توسط ایران در ماههای آغازین جنگ. ۷ - بازتابها و مشاهدات[ویرایش]روایت شاهدان عینی : مهدی بشارت (کاردار وقت ایران در بغداد) در خاطرات خود میگوید: «تلویزیون عراق مدعی نابودی نیروی هوایی ایران بود، اما ناگهان بغداد به لرزه درآمد. هواپیماهای ایرانی مثل باران بر سر مراکز نظامی بمب میریختند. فرودگاه بغداد چنان آسیب دید که مسافران ناچار بودند از اردن و به صورت زمینی به بغداد بیایند.» تحلیلهای بینالمللی : آنتونی کردزمن (تحلیلگر نظامی): او معتقد است اولین شکست عراق، همین حمله هوایی بود و بمبارانهای ایران برعکس ادعای عراق، بسیار دقیق و موثر عمل کرد. رسانههای خارجی: رادیو لندن و گاردین گزارش دادند که این حمله رشد اقتصادی عراق را برای سالها متوقف کرد و ضربه روحی شدیدی به صدام حسین وارد آورد. ۸ - تلفات و شهدای عملیات[ویرایش]ایران در این عملیات ۱۱ فروند هواپیما از دست داد. شهدای شاخص این نبرد عبارتند از: سروان خدابخش عشقیپور ؛ عباس اسلامینیا ؛ غلامحسین عروجی ؛ منصور ناظریان ؛ همایون شوقی ؛ غفار رامینفر ؛ تورج یوسف ؛ علی مراد جهانشاهلو همچنین خلبانانی نظیر پرویز حاتمیان به اسارت درآمدند و افرادی همچون شهرام اویسی در این نبرد مجروح شدند. ۹ - دستاوردها و اهمیت استراتژیک[ویرایش]۱. ابطال محاسبات دشمن: عراق که انتظار مقاومت نداشت، با مشاهده قدرت پاسخگویی ایران دچار شوک سیاسی-نظامی شد. ۲. احیای روحیه ملی: پس از فضای ابهام و ترس در ۳۱ شهریور، پرواز دسته دستهی هواپیماهای ایرانی در آسمان شهرها، روحیه مقاومت را در مردم زنده کرد. ۳. توقف پیشروی زمینی: با منهدم شدن مخازن سوخت و پلها، تدارکات ارتش عراق برای پیشروی در خوزستان با اختلال جدی مواجه شد. ردههای این صفحه : عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||||
