استان هرمزگان
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
هرمزگان از كلمه «هرمز » است، پسوند «گان » انتساب اين منطقه را به هُرْمُزْ م يرساند. املاي صحيح هرمز به صورت «هرموز » و نوشتن آن بي واو كي اشتباه رايج است. هرموز از دو جز ء «هور » كه صحي حتر آن «خور »به معني خليج، لنگرگاه، مرداب و دره است و جزء دوم «موز » كه ب هنظر م يرسد همان ميوه معروف موز باشد، تش يكل شده است. بر اساس شواهد تاريخي محل اصلي هرمز منطق هاي نزد كي ميناب فعلي با نام گِشنو بوده است كه شهر ميناب فعلي بر روي قسمتي از خراب ههاي آن بنا شده و روزگاري اين شهر مرکز حکومت شاهزاد هاي از قبيل هي آنو از ترکستان بوده است و بعدها پادشاهان ديگري نام شهر را به هرموز تغ يير داد هاند و بعد از نقل مکان حاکمان وقت به جزير هي هرمز فعلي )جرون( نام جزيره به هرمز تغ يير کرده است.
[ویرایش]
استان هرمزگان كيي از استا نهاي كشور جمهوري اسلامي ايران است كه در جنوب آن، بين مختصات جغرافيايي ۲۵ درجه و ۲۴ دقيقه تا ۲۸ درجه و ۵۷ دقيقه عرض شمالي و ۵۳ درجه و ۴۱ دقيقه تا ۵۹ درجه و ۱۵ دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است. اين استان حدود ۶۸ هزار يكلومتر مربع مساحت دارد كه از اين نظر هشتمين استان كشور محسوب م يشود. هرمزگان از جهت شمال و شمال شرقي با استان كرمان، غرب و شمال غربي با استا نهاي فارس و بوشهر از شرق با سيستان و بلوچستان همسايه بوده و جنوب آن را آ بهاي گرم خليج فارس و درياي عمان در نواري به طول تقريبي ۹۰۰ يكلومتر دربرگرفته است. استان هرمزگان با وسعت ۸/ ۶۸۴۷۵ يكلومتر مربعي خود، در جنوب ايران و در شمال تنگه هرمز قرار دارد. کران ههاي اين استان در شرق بر درياي عمان و در غرب بر خليج فارس قرار دارند. تنگه هرمز، كيي از حسا سترين و حيات يترين گذرگا ههاي آبي عصر حاضر، در قلمرو سياسي اين استان قرار دارد. ه مچنين چهارده جزيره كوچك و بزرگ به نا مهاي ابوموسي، بني فرور، تنب بزرگ و كوچك، سيري، شتور، فرور، يكش، لاوان، قشم، لارك، هرمز، هندورابي و هنگام در محدوده آ بهاي ساحلي اين استان قرار دارند. استان هرمزگان با وسعت حدود ۷۱۱۹۳ کيلومتر مربع، معادل ۳/ ۴ درصد مساحت کشور را به خود اختصاص داده است و داراي ۱۱ شهرستان، ۲۵ شهر، ۳۳ بخش و ۷۱ دهستان و ۲۱۷۰ آبادي داراي سکنه است. چندين دهه قبل، اين استان خود بخ شهايي از کرمان و فارس به شمار م يرفته است. بخش عمد هاي از مساحت اين استان را مناطق كوهستاني در برگرفت هاند. كو ههاي اين منطقه ادامه رشته كو ههاي زاگر ساند كه به تدريج از شمال شرقي به جنوب شرقي امتداد مييابند. با توجه به مشخصات اقليمي و استقرار استان هرمزگان در منطقه فوق حار هاي، گرمي هوا مه مترين پديده مشهود اقليمي آن است. استان هرمزگان از مناطق گرم و خشك ايران است و اقليم آن تحت تأثير آب و هواي نيم هبياباني و بياباني قرار دارد. هواي نوار ساحلي در تابستا نها، بسيار گرم و مرطوب است و گاهي نيز دماي آن از پنجاه و دو درجه سانت يگراد تجاوز ميكند. از ويژگ يهاي آب و هوايي استان هرمزگان، كي فصل طولاني گرم و كي فصل كوتاه خنك است. فصل گرم همراه با هواي شرجي نه ماه به درازا ميكشد. نزولا ت جو ي استا ن اندك اس ت. رطوب ت نسب ي در نواح ي ساحل ي بسيار بالاست و بين بيست تا صد در صد نوسان دارد. جمعيت استان بر اساس سرشماري سال ۱۳۸۵ ، تعداد ۱۴۰۳۶۷۴ نفر بوده است. زبان مردم هرمزگان عموما لهج ههاي گوناگون گويش بندري است كه از زير شاخ ههاي زبان فارسي و لري است و پيوندهايي با زبان مردم لارستان استان فارس دارد. در نواحي غربي و جزاير ايراني خليج فارس زبان عربي رايج است. ه مچنين در نواحي شرقي مانند جاسك زبان بلوچي رواج دارد. استان هرمزگان طبق آخرين تقسيمات كشوري، داراي ۱۱ شهرستان، ۲۱ مرکز، ۲۹ بخش، ۷۶ دهستان و ۱۹۰۸ آبادي داراي سکنه است.
[ویرایش]
جغرافياي تاريخي استان هرمزگان با تاريخ و جغرافياي خليج فارس در هم آميخته است. تا قرن چهارم پيش از ميلاد، مدارک پراکند هاي در تاريخ نگاري يوناني درباره خليج فارس وجود دارد. ظاهرا در دوران بسيار کهن، اقوامي در سواحل غربي خليج فارس و دش تهاي جنوبي و غربي ايران م يزيست هاند. شواهدي نيز مبني بر پيدايش و توسعه دريانوردي در آن دوران وجود دارد. از جمله م يتوان به دريانوردي بابليان در قرن هفتم پيش از ميلاد، در خليج فارس اشاره کرد. تاريخ مکتوب بندر هرمز از زمان اردشير بابکان آغاز م يشود. مورخين شرقي و اروپايي چنين گفت هاند که روزگار آباداني بندر هرمز بين سا لهاي ۲۴۱- ۲۱۱ ميلادي بوده، ولي پس از ظهور اسلام و سقوط دولت ساسانيان، به عنوان يکي از مه مترين مراکز داد و ستد شرق معروفيت پيدا کرد ه است. در سا لهاي ۷۵۰- ۶۶۱ ميلادي، منطقه خليج فارس جزو قلمرو خلافت اموي و سپس جزو قلمرو خلافت عباسي بوده است. بسياري از مورخين، اين راه دريايي را با اهمي تتر از جاده ابريشم )طريق الحرير( و يا شاخه مهمي از آن م يدانند. مارکوپولو، جهانگرد مشهور ايتاليايي در سا لهاي ۱۲۷۲و ۱۲۹۳ ميلادي از بندر هرمز ديدن کرد. وي گزارش کرده است که جواهرات ايران، عاج و ابريشم هند و چين و مرواريد بحرين در بازارهاي بندر هرمز خريد و فروش م يشد ه است. در سال ۱۳۰۰ ميلادي سيف الدين پادشاه بومي بندر هرمز از ترس حمله مغو لها بندر هرمز را ترک و به جزيره هرمز «جردم » عزيمت کرد و در آن جا شهر ديگري بنا نهاد. در سال ۱۴۵۳ ميلادي هنگامي که قسطنطنيه به دست سلطان محمد فاتح سقوط کرد، ارتباط زميني اروپا ييان با آسيا گسسته شد و در سال ۱۴۹۷ ميلادي براي اولين بار استعمارگران غربي به فرمانروايي «واسکودوگاما » در بنادر خليج فارس پياده شدند.
[ویرایش]
زراعي و کشاورزي: اين استان از نظر رشد سريع محصولات خاص منطقه و مزيت فصلي آن اهميت دارد. در حالي که زمستا نها در مناطق ديگر کشور شاهد برف و کولاک زمستاني هستيم، در استان هرمزگان آب و هوا، معتدل و بهاري است. دشت ميناب و مناطقي مثل سرنيِ و هشتبندي از مناطق بسيار مستعد کشاورزي محسوب م يشوند. بخش حاجي آباد که در قسمت شمالي استان قرار دارد از نواحي حاص لخيز کشاورزي استان به شمار م يرود. منطقه يپارسيان و بستک جزو محرو مترين مناطق استا ناند. کشاورزي اين مناطق منحصر به کشت گندم و جو )ديم( م يشود. از ديگر فعاليت عمد هي اهالي نوار ساحلي و جزاير استان صيد ماهي و حمل و نقل دريايي است. محصولات زراعي ديگر اين استان شامل حبوبات، سيب زميني، پياز، محصولات جاليزي، نباتات علوف هاي و دان ههاي روغني است. از محصولات درختي آن م يتوان نخيلات، پرتقال، نارنگي، ليموترش، ليمو شيرين، گريپ فروت، انار، انجير، انگور، بادام، موز، انبه، گارُمزَنگي و زيتون محلي )گُواوا( را نام برد. توليد خرما از منطقه تا حدود ۱۱۰ هزار تن م يرسد. ميزان زراعت محصولات سالان هي اين استان نسبت به کل کشور ۶ درصد بوده که استان از اين نظر مقام بيست و چهارم را داراست. دامداري و دامپروري: دامداري موقعيت خاصي در اين استان دارد. دا مهاي عشاير مناطق فارس و کرمان هنگام قشلاق ازمراتع مختلف هرمزگان استفاده م يکنند و اين امر به مرور مراتع منطقه را فقيرتر كرده است. به طور کلي فرآورد ههاي دامي استان اندک است و کمبود آن از ساير استا نهاي کشور تامين م يشود. لازم به ذکر است که در اين استان دا مهايي مانند شتر و گاو و نوعي بز بومي پرورش داده م يشود که به بز تالي مشهور است. بز تالي سهم زيادي در دامداري و دامپروري استان داراست.
[ویرایش]
استان هرمزگان از منابع عمده تامين ماهي کشور به شمار م يآيد. غذاي عمده مردم اين استان را آبزيان مختلف تشکيل م يدهند. خليج فارس منبع انواع ماه يها و جانوران دريايي و معادن ناشناخته ديگري است. با کشف معادن عظيم نفتي در بستر آن خلي جفارس م يتوان گفت حدود ۵۶ درصد ازکل ذخاير نفتي شناخته شده جهان در کشورهاي ساحلي اين خليج و در عمق آبهاي آن قرار دارد.
[ویرایش]
صنايع دستي اين استان جنبه تجاري ندارد و فقط در اکثر موارد تامين کننده بخشي از نيازهاي منطق هاي است. مه مترين صنايع دستي فعال در استان هرمزگان عبار تانداز: سبد و حصيربافي، ساخت ظروف و تز يينات حصيري، سفالگري، گلابتو ندوزي، زر يدوزي، سوز ندوزي، قاليبافي، چادرش ببافي يا کاربافي، بافت شيريکي پيچ )نوعي گليم(، خو سدوزي، ش کبافي، بادل هدوزي و طنا ببافي.
[ویرایش]
استان هرمزگان از مناطق گرم و خشك ايران است. به طور كلي آب و هواي اين استان تحت تاثير آب و هواي بياباني و نيمه بياباني قرار دارد. بخش عمد هاي از مساحت اين استان را مناطق كوهستاني در برگرفت هاند. كو ههاي اين منطقه ادامه رشته كو ههاي زاگر ساند كه به تدريج از شمال شرقي به جنوب شرقي امتداد مييابند. با توجه به مشخصات اقليمي و استقرار استان هرمزگان در منطقه فوق حار هاي، گرمي هوا مه مترين پديده مشهود اقليمي آن است. استان هرمزگان از مناطق گرم و خشك ايران است و اقليم آن تحت تأثير آب و هواي نيم هبياباني و بياباني قرار دارد. هواي نوار ساحلي در تابستا نها، بسيار گرم و مرطوب است و گاهي نيز دماي آن از پنجاه و دو درجه سانت يگراد تجاوز ميكند. از ديگر ويژگ يهاي آب و هوايي استان هرمزگان، كي فصل طولاني گرم و كي فصل كوتاه خنك است. فصل گرم همراه با هواي شرجي نه ماه به درازا ميكشد. نزولا ت جو ي استا ن اندك اس ت. رطوب ت نسب ي در نواح ي ساحل ي بسيار بالاست و بين بيست تا صد در صد نوسان دارد. گرماي متوسط سا لانه اين منطقه در حدود ۲۷ درجه سانتي گراد است و رطوبت نسبي آن حداقل به ۱۹ درصد م يرسد و مقدار متوسط بارندگي سا لانه ۸/ ۲۱۵ ميل يمتر است. در اين مناطق در حدود ۹ ماه از سال بارندگي مهمي انجام نم يشود. هواي اين استان در سردترين روزهاي زمستاني از ۱۰ درجه سانت يگراد با لاي صفر پا يي نتر نم يآيد. تابستا نهاي گرم و زمستا نهاي معتدل از ويژگ يهاي آب و هواي استان هرمزگان به شمار م يرود. از جمله مه مترين بادهاي اين استان عبار تاند از: باد شمال، قوس، عقربي، سهيلي، ناشي يا نعشي و يا باد لوُار.
[ویرایش]
تنها رودخان ههايي که در اين منطقه پر آ باند، ميناب و مهرا ناند که بخش زيادي از آ بهاي آنها بر اثر گرماي زياد تبخير م يشود و از دست م يرود. پس از طي مسافتي کوتاه اکثر رودها خشک م يشوند و تعداد ديگري از رودهاي اين منطقه، به علت گذشتن از نم کزارهاي ساحلي و يا دش تهاي گچي شور شده و در انتها به دريا م يريزند. رودخان ههاي استان هرمزگان عبار تانداز: ميناب، مهران، شميل يا حسن لنگي، چيل، شقرود، ماشاري، شورياکل، جاسک، شهروند، هيلرو، زياني، بهمدي، گابريگ، رودان، زراني، گرو، مازابي، سبزپوشان، حاج يآباد، رسول، جغين )جگين(، انگهران، شاهبابک، گودر )گوادر( و دزدان.
[ویرایش]
به جز حاشيه باركي ساحلي كه جلگ هاي پست و كم ارتفاع است، بخش اعظم استان را كو هها و ارتفاعات كوتاه و بلند و دش تها و در ههاي نسبتا مرتفع بين آنها تش يكل داده است. از اين رو هرمزگان را بايد استاني كوهستاني به حساب آورد كه كو هها بيش از ۷۰ درصد گستره آن را در برگرفته است. كو ههاي استان عمدتا دنباله سلسله جبال عظيم زاگرس هستند كه از شمال غربي و غرب كشور به سوي جنوب تا به داخل آ بهاي خليج فارس امتداد يافته و به تدريج از ارتفاع آ نها كاسته شده است بلندترين قلل كو ههاي استان عبار تاند از: كوه گنو در فاصله ۲۰ يكلومتري شمال شهر بندرعباس در جلگه ايسين به ارتفاع ۲۳۴۷ متر از سطح دريا، كو ه فارغان به بلندي ۳۲۶۸ متر و كوه شب با ارتفاع ۲۸۶۱ متر. دش تها: دش تهايي که در استان هرمزگان وجود دارند عبار تاند از: دشت شميل، دشتکردي، دشت مسافرآباد، دشت رودان، دشت احمدي، دشت شميل، دشت تخت، دش تگنو، دشت فارغان، دشت فين و رضوان، دشت کهورستان و دشت ايسين.
[ویرایش]
زبان مردم منطق هي هرمزگان عموما لهج ههاي گوناگون گويش بندري )فارسي دري تغ يير يافته در اثر ورود زبا نهاي گوناگون به منطقه( است که از زير شاخ ههاي زبان فارسي محسوب م يشوند داراي پيوندهايي با زبان مردم لارستان استان فارس است. در نواحي غربي و جزاير ايراني خليج فارس زبان عربي نيز رايج است. ه مچنين در نواحي شرقي مانند جاسک زبان بلوچي رواج دارد.
[ویرایش]
در آمار کل اداره آمار ايران در سال ۱۳۷۵ ، جمعيت کل استان، را ۱۰۶۲۱۵۵ نفر و ۱۹۵۳۲۹ خانوار ذکر شده است. مساحت استان ۶۶۷۰۹ کيلومتر است و تعداد ۲۹۴۶ آبادي و ۶۹ دهستان و ۲۱ بخش، ۱۶ شهر، ۲۰۴۶ روستاي داراي سكنه دارد.
[ویرایش]
كاروانسراي بستك، منزل فكري در بندرلنگه، عمارتكلا هفرنگي، معبد هندوها، پل لاتيدان، ترنه، آ بگرمگنو، موز هآب، دوگنبدان، كاروانسراها، پنجشنبه بازار و قلع هي ب يب يمينو در ميناب، سد تارخيكوخرد، جنگ لهاي حرا )هرا( و غارهاي خربس در قشم، قلعه پرتقال يها در هرمز و لارك، بازار بستك و بندرلنگه، شهر بندري كنگ، تپه مارو، جزير هي يكش، قلعه لشتان در بندر لنگه، حمام گل هداري، لن جسازي بندر كنگ، محله باستاني سورو، شهر حريره، شهر سيبه، سنگ نبشت هها و قلاع تاريخي رودان، قلع هي مغويه، بازار ماه شفروشان، بنادر صيادي و صيد مرواريد، قلع هي كلات، پل رودخان هي مهران، مسجد جامع رويدر، دوگنبدان بخش كوخرد، خان هي سنتي كوهيج، و آب گر مهاي گنو، خورگو، خمير و چستانه.
[ویرایش]
در كي نگاه كلي بايد يادآور شد استان هرمزگان و استا نهاي ه مجوار مانند کرمان تامين کنند هي نيروي عملياتي لشکر ۴۱ ثارالله بود هاند و هر کجا اين لشکر حضور يا عملياتي داشته است مردان اين خطه نيز در پيشبرد اهداف اين لشکر نق شهاي کليدي داشت هاند. عمليا تهايي چون طريق القدس، فتح المبين، کربلاي ۴ و ۵ و والفجر ۸ . استان هرمزگان به دليل موقعيت جغرافيايي خود که بر ساحل نيلگون خليج فارس قرار گرفته است، از ديرباز داراي دريانورداني شهره و سلحشور بوده است از دوران اسکندر گرفته تا زمان تسلط پرتقال يها بر جزير هي هرمز. در جنگ تحميلي نيز در تمام عمليا تهاي دريايي که شامل تامين نيروي غواص، ناخداي شناورهاي سبک و سنگين، قاي قهاي تندرو، قاي قهاي انتحاري، رزمند ههاي متخصص دريايي همه و همه نيروهاي رزمند هي اين استان نق شآفريني محوري بر عهده داشت هاند. جزير هي هرمز با ۳۹ شهيد به نسبت جمعي تاش داراي بيشترين شهيد در سطح کشور است. تعدادي از شهداي اين جزيره جزو سرداران جنگ تحميلي محسوب م يشوند. به خاطرات و محل شهاد ت اين شهيدان مراجعه ميكنيم با نام عمليا تهاي بزرگي چون خيبر، فتح المبين، طريق القدس، والفجر ۸، کربلاي ۴ و ۵ و مناطق جنگي زيادي از جمله پاسگاه زيد، خرمشهر، سکوهاي نفتي، جزاير خارک، فکه، شرق دجله، زبيدات، بستان، دشت عباس، کرخه نور، چزابه، ا مالرصاص، الصخره، شطعلي، جزاير مجنون در جنوب گرفته تا مناطق غرب چون مريوان، قصر شيرين و سقز روب هرو م يشويم. هرمزگان علاوه بر تامين نيروي تخصصي گردا نهاي مختلف لشکر ثارالله اعم از فرماندهان ارشد، تيربارچ يها، ناخداها، تخري بچ يها، و رزمندگان ت کتيرانداز به تامين نيروي ديگر لشکرها نيز کمک كرده است. اين همکاري هم در تامين نيروي عادي و هم در تکميل و تامين افراد متخصص در امور دريايي، غواص، اسکل هسازي، شناورها و غيره بوده است. اين مهم علاوه بر حفظ و صيانت از منطق ه استراتژيک خليج فارس و جزاير ۱۴ گان هي آن و تنگ هي مهم هرمز صورت م يگرفته است. هرمزگان به تبع حضور فيزيکي بر تنگ هي هرمز و تردد ناوگان مسلح آمريکا به عنوان گلوگاه اقتصادي دشمن بعثي در زمان جنگ تحميلي از كارنامه درخشاني در دوران جنگ برخوردار است. قاي قنشينان انتحار ي که دريا را براي دشمنان ايران اسلامي ناامن کرده بودند نمون هاي از حضور پررنگ نيروهاي استان در جنگ است. اين نيروها با قاي قهاي تو پدار ولي کوچک خود ناوهاي جنگي را هدف م يگرفتند. شهيدي چون اسدالله رئيس ي از زمر هي اين رزمندگان بود هاند. اعمليات كربلاي ۵، والفجر ۸، عمليا تهاي مربوط به فاو، يادآور حضور مؤثر جوانان هرمزگاني است. از ميان خيل شهداي اين استان م يتوان به شهيد عل يرضا آرمات اشاره كرد. استان هرمزگان داراي تعداد ۱۲۴۸ شهيد و ۲۴۷۶ جانباز و ۳۴۱ آزاد ه است.
