|
| ||||||||||||||||||||
شکست حصر آبادان به عملیات موفق نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران برای پایان دادن به محاصره شهر آبادان در جریان جنگ عراق با ایران گفته میشود. این رویداد با اجرای عملیات ثامنالائمه علیه السلام در ۵ مهر ۱۳۶۰ و پس از حدود یک سال محاصره آبادان توسط ارتش عراق رخ داد. عملیات با رمز «نصرٌ من الله و فتحٌ قریب» آغاز شد و پس از حدود ۴۲ ساعت نبرد به پیروزی نیروهای ایرانی انجامید. این عملیات نخستین پیروزی بزرگ ایران در جنگ به شمار میرود و از نظر نظامی و سیاسی نقطه عطفی در تغییر روند جنگ محسوب میشود. با شکست محاصره آبادان، نیروهای عراقی از شرق رودخانه کارون عقب رانده شدند و زمینه برای عملیاتهای بزرگ بعدی از جمله طریقالقدس، فتحالمبین و بیتالمقدس و در نهایت آزادسازی خرمشهر فراهم شد. ۱ - پیشینه[ویرایش]شهر آبادان از مهمترین مراکز بندری و نفتی ایران در استان خوزستان است. این شهر از شمال به خرمشهر، از شرق به ماهشهر، از غرب به اروندرود و از جنوب به خلیج فارس محدود میشود. آبادان به دلیل قرار گرفتن میان رودهای کارون، بهمنشیر و اروند عملاً حالت جزیرهای دارد و وجود پالایشگاه آبادان آن را به یکی از مهمترین مراکز اقتصادی ایران تبدیل کرده است. با آغاز جنگ عراق علیه ایران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، شهر آبادان از نخستین اهداف حملات هوایی عراق بود. ارتش عراق در ادامه با عبور از رودخانه کارون و تصرف جادههای اهواز–آبادان و آبادان–ماهشهر، این شهر را در مهر ۱۳۵۹ در محاصره قرار داد. پس از سقوط خرمشهر در آبان همان سال، فشار نظامی عراق برای تصرف آبادان افزایش یافت. با وجود کمبود تجهیزات و محدود بودن نیروهای مدافع، مقاومت نیروهای مردمی، سپاه پاسداران، نیروی دریایی ارتش و بسیج مانع سقوط شهر شد. یکی از نمادهای مقاومت در دوران محاصره، برگزاری نماز جمعه آبادان به امامت غلامحسین جمی بود که نقش مهمی در تقویت روحیه مدافعان داشت. ۲ - فرمان امام خمینی برای شکستن محاصره[ویرایش]در ۱۴ آبان ۱۳۵۹، امام روحالله خمینی با تأکید بر اهمیت آبادان، در پیامی خطاب به نیروهای مسلح اعلام کرد: «من منتظرم این حصر آبادان از بین برود… حتماً باید شکسته شود.» این دستور که بعدها به عنوان فرمان تاریخی شکستن حصر آبادان شناخته شد، اهمیت ویژهای در برنامهریزی عملیاتهای بعدی داشت. با وجود این، تا زمان برکناری ابوالحسن بنیصدر از فرماندهی کل قوا در سال ۱۳۶۰ اقدام مؤثری برای اجرای این فرمان صورت نگرفت. پس از تغییر در فرماندهی نیروهای مسلح و افزایش هماهنگی میان ارتش و سپاه پاسداران، طرح عملیات برای شکستن محاصره آبادان تهیه و آماده اجرا شد. ۳ - عملیات ثامنالائمه[ویرایش]عملیات ثامنالائمه با هدف: انهدام نیروهای عراقی در شرق رودخانه کارون آزادسازی جادههای اهواز–آبادان و ماهشهر–آبادان پایان دادن به محاصره شهر آبادان در ساعت ۱ بامداد ۵ مهر ۱۳۶۰ آغاز شد. ۴ - منطقه عملیات[ویرایش]منطقه عملیات در شرق رودخانه کارون و در حد فاصل دارخوین تا شمال آبادان قرار داشت. نیروهای عراقی در این منطقه سرپلی به وسعت حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ کیلومتر مربع ایجاد کرده بودند. ۵ - نیروهای درگیر[ویرایش]۵.۱ - نیروهای ایرانلشکر ۷۷ پیاده خراسان تیپ ۳۷ زرهی شیراز یگانهایی از سپاه پاسداران نیروهای بسیج مردمی ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران پشتیبانی هوانیروز و نیروی هوایی ارتش ۵.۲ - نیروهای عراقتیپ ۶ زرهی از لشکر ۳ زرهی تیپ ۸ مکانیزه از لشکر ۳ زرهی تیپ ۴۴ پیاده از لشکر ۱۱ پیاده یگانهای توپخانه و زرهی پشتیبان ۶ - روند عملیات[ویرایش]عملیات از سه محور اصلی دارخوین، فیاضیه و جاده ماهشهر–آبادان آغاز شد. نیروهای ایرانی در ساعات نخست موفق شدند خطوط اولیه دفاعی عراق را درهم بشکنند و به سمت پلهای ارتباطی دشمن در شرق کارون پیشروی کنند. با تصرف پل قصبه و سپس پل حفار، مسیر تدارکاتی نیروهای عراقی قطع شد و یگانهای عراق در شرق کارون در محاصره قرار گرفتند. در روز دوم عملیات، مقاومت دشمن فروپاشید و بسیاری از نیروهای عراقی تسلیم یا عقبنشینی کردند. سرانجام در پایان روز دوم و با پاکسازی کامل منطقه، محاصره آبادان پس از حدود یک سال پایان یافت و نیروهای ایرانی در ساحل شرقی رودخانه کارون مستقر شدند. ۷ - نتایج عملیات[ویرایش]مهمترین دستاوردهای عملیات ثامنالائمه عبارت بودند از: پایان محاصره یکساله آبادان؛ آزادسازی حدود ۱۵۰ کیلومتر مربع از اراضی اشغالشده؛ تأمین کامل ساحل شرقی رودخانه کارون؛ آزادسازی جادههای اهواز–آبادان و ماهشهر–آبادان؛ ۸ - تلفات و خسارات عراق[ویرایش]بیش از ۳۰۰۰ کشته و زخمی حدود ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ اسیر انهدام حدود ۹۰ تانک و نفربر انهدام بیش از ۱۰۰ خودروی نظامی سرنگونی ۳ هواپیما و یک بالگرد غنائم: حدود ۱۰۰ تانک؛ ۶۰ نفربر؛ ۱۵۰ خودروی نظامی؛ تجهیزات مهندسی و مقادیر زیادی سلاح و مهمات به دلیل نقش برجسته لشکر ۷۷ خراسان در این عملیات، شورای عالی دفاع نام این یگان را به «لشکر پیروز خراسان» تغییر داد. ۹ - پیامدها[ویرایش]پیامدهای نظامی: تغییر موازنه جنگ به سود ایران؛ آغاز مرحله عملیاتهای تهاجمی ایران؛ فراهم شدن زمینه عملیاتهای بزرگ بعدی مانند طریقالقدس، فتحالمبین و بیتالمقدس پیامدهای سیاسی و اجتماعی: پیروزی در شکست حصر آبادان بازتاب گستردهای در ایران داشت و موجب افزایش روحیه عمومی و انسجام سیاسی شد. رسانههای بینالمللی نیز این عملیات را یکی از مهمترین پیروزیهای ایران در سال نخست جنگ دانستند. در سطح منطقهای نیز این پیروزی موجب افزایش نگرانی برخی دولتهای عربی شد و از عوامل شکلگیری شورای همکاری خلیج فارس در سال ۱۹۸۱ دانسته شده است. ۱۰ - حادثه سقوط هواپیمای سی‑۱۳۰[ویرایش]دو روز پس از پایان عملیات، در ۷ مهر ۱۳۶۰ هواپیمای سی‑۱۳۰ نیروی هوایی ارتش که حامل شماری از فرماندهان جنگ از جمله: ولیالله فلاحی ؛ جواد فکوری ؛ موسی نامجو ؛ یوسف کلاهدوز ؛ محمد جهانآرا بود، در نزدیکی کهریزک تهران سقوط کرد و تمامی سرنشینان آن به شهادت رسیدند. ۱۱ - اهمیت تاریخی[ویرایش]شکست حصر آبادان به عنوان نخستین عملیات گسترده و موفق ایران در جنگ ایران و عراق شناخته میشود و بسیاری از پژوهشگران آن را نقطه آغاز مرحله تهاجمی ایران در جنگ میدانند. این پیروزی اعتمادبهنفس نیروهای ایرانی را افزایش داد و مسیر آزادسازی مناطق اشغالی در سالهای بعد را هموار کرد. ردههای این صفحه : شهدای عملیات ثامنالائمه (استان مازندران) | عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
