شهرستان شیروان
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
شیروان دومین شهر بزرگ استان خراسان شمالی در شمالشرق ایران است. جمعیت این شهر بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۸۲٬۷۹۰ نفر (۲۰٬۸۷۸ خانوار) بوده است. شیروان از کهنترین مراکز فرهنگ و تمدن در شمال خراسان و ایران بهشمار میآید و پیشینه سکونت در آن بنا بر یافتههای باستانشناسی به حدود ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد میرسد. تاکنون بیش از ۱۲۰ اثر باستانی و مکان فرهنگی در محدوده این شهر شناسایی شده است. نام شیروان منسوب به نقش شیری است که تصویر آن بر دامنه کوهی در چند کیلومتری جنوب شهر دیده میشود؛ این کوه به «شیرکوه» نیز شهرت دارد. از مهمترین محوطههای تاریخی شهر، تپه باستانی ارگ شیروان است که در گذشته مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بهشمار میرفت و امروزه از بزرگترین و مهمترین محوطههای باستانی شمالشرق ایران محسوب میشود. در پیرامون این ارگ، سفالهایی با قدمت حدود ۷۰۰۰ سال کشف شده و این محوطه بهعنوان کهنترین زیستگاه شناختهشده خراسان شمالی مورد پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است. وجود قبرهای زرتشتی در اطراف این تپه و در روستاهای قدیمی گلیان و خانلق، در کنار برخی آیینها و رسوم محلی، نشانگر پیشینه کهن آیین زرتشتی در این منطقه است. در دوران پیش از اسلام، شیروان در قلمرو قوم پارت قرار داشت. به گفته ایگور دیاکونوف، پژوهشگر و نویسنده روسی، نخستین امپراتوری مقتدر پارتها در این ناحیه شکل گرفته است. همچنین ایزیدور خاراکسی و استرابون، از جغرافیدانان یونانی، محل زندگی و حکومت پارتها را در دره رود اترک دانستهاند. شیروان در دوره اشکانیان بخشی از قلمرو آنان بود و آثار تاریخی پراکنده در منطقه، بر آبادانی و اهمیت این شهر در آن دوران گواهی میدهد. رونق شیروان در دوره اسلامی بهویژه در زمان فرمانروایی خوارزمشاهیان در قرن ششم هجری قمری افزایش یافت. از آن دوره، بناهایی چون بقعه امامزاده سلطان محمدرضا بر جای مانده است. در یورشهای گورکانیان، این منطقه آسیب فراوان دید. در دوره صفویان، به دستور شاه عباس یکم، حدود چهل هزار خانوار از عشایر کرد برای مقابله با حملات ازبکان به این ناحیه کوچانده شدند. در دوره قاجار نیز شیروان از مناطق مهم درگیر در منازعات حاکمان محلی بود. از جاذبههای طبیعی شهرستان شیروان میتوان به غار پوستیندوز در ۶ کیلومتری شمالشرق روستای لوجلی اشاره کرد که در دامنه کوههای امامحاضر قرار دارد. دهانه این غار حدود ۳ متر ارتفاع و ۴ متر عرض دارد و مسیر درونی آن بهصورت پیچدرپیچ و تنگ است، بهگونهای که حرکت در بخشهایی از آن تنها بهصورت سینهخیز امکانپذیر است. طول غار حدود ۱۲۰ متر است و پیمایش کامل آن نزدیک به دو ساعت زمان میبرد. غار سلمان در غرب شیروان و در نزدیکی روستای قشلاق کاوه در کوههای کپکان واقع شده است. این غار دهانهای وسیع با سقف سنگی یکپارچه دارد که حدود ۲۵ متر طول و ۶ متر عرض آن است. مسیر اصلی غار پس از حدود ۵۰ متر به انتها میرسد. این غار از نوع خشک بوده و فاقد قندیلهای آهکی (استالاکتیت و استالاگمیت) است. از دیگر جاذبههای طبیعی شهرستان شیروان میتوان به غار قلعهکافر در نزدیکی روستای گلیان، غار هنامه در دهستان سیوکانلو، منطقه حفاظتشده گلیل، ییلاق اوغاز و ییلاق گلیل اشاره کرد که از مقاصد طبیعتگردی این شهرستان بهشمار میآیند.
