محسن بن علی علیه‌السّلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
محسن بن علی (به عربی: مُحْسِنُ بْنُ عَلِيّ یا بنا بر نقلی با تشدید: مُحَسَّن)، آخرین فرزند
علی بن ابی‌طالب و حضرت
فاطمه زهرا است. براساس روایات، این نام را
پیامبر اسلام بر او نهاد. محسن در ماجرای هجوم طرفداران خلافتِ
ابوبکر به خانه حضرت فاطمه برای بیعت گرفتن از علی بن ابی طالب، سِقط شد. تاریخ دقیق شهادت وی مشخص نیست. از حضرت محسن به عنوان نخستین شهید در دفاع از ولایت یاد می‌شود.
[ویرایش]
محسن فرزند پنجم فاطمه زهرا و علی بن ابی‌طالب، و برادر کوچک‌تر
حسن،
حسین،
زینب کبری و
ام‌کلثوم است.
ابن‌شهرآشوب یکی از کنیه‌های حضرت فاطمه را
ام‌المحسن ثبت کرده است. در منابع روایی شیعی آمده است که پیامبر نام محسن را پیش از ولادت بر او نهاد و امامان شیعه بر پایه همین سیره توصیه کرده‌اند که بر فرزندان پیش از ولادت نام نهاده شود تا جنینِ سقط‌شده بدون نام نماند.
[ویرایش]
عالمان و تاریخ‌نگاران شیعه به‌اتفاق بر این باورند که محسن بن علی زنده متولد نشد، بلکه سقط گردید. بر پایه منابع شیعی: این رخداد در جریان پیامدهای پس از درگذشت پیامبر اسلام و در پی تهدید یا هجوم به خانه فاطمه برای بیعت گرفتن از علی رخ داد. در این واقعه، بر اثر وارد آمدن ضربت، کوبیده شدن یا فشار درِ خانه، دختر پیامبر آسیب دید و جنین شش‌ماهه خود را سقط کرد. در آثاری چون کتاب
سلیم بن قیس الهلالی،
الامالی شیخ صدوق،
الاحتجاج طبرسی،
اثبات الوصیه منسوب به مسعودی،
کامل الزیارات ابن‌قولویه و
بحارالانوار مجلسی گزارش‌ها و احادیث متعددی در این زمینه وارد شده است. روایاتی منسوب به
امام صادق و
امام باقر این حادثه و سقط جنین را ریشه و علت اصلی بیماری و شهادت فاطمه زهرا معرفی می‌کنند. در کتاب
الاختصاص منسوب به شیخ مفید در روایتی، ماجرای سقط در پی وقایع و منازعات مرتبط با فدک نیز تصویر شده است. شیخ مفید در کتاب الارشاد هنگام برشمردن فرزندان علی و فاطمه، ابتدا چهار فرزند مشهور را نام برده و در پایان می‌افزاید: شیعیان بر این عقیده‌اند که فاطمه پس از پیامبر پسری را سقط کرد که رسول‌خدا در دوران بارداری او را محسن نامیده بود.
[ویرایش]
در منابع کهن تاریخی به آرامگاه یا مدفن مشخصی برای محسن بن علی اشاره نشده است. در گزارش‌های متأخر و برخی کتب روایی (مانند جامع النورین و روایاتی در الهدایه الکبری) آمده است که پس از این واقعه، علی بن ابی‌طالب به
فضه خادمه فرمود تا پیکر سقط‌شده محسن را در آستانه یا انتهای خانه پنهان و دفن کند.
