|
| ||||||||||||||||||||
عملیات کربلای ۵ یکی از بزرگترین و مهمترین عملیاتهای نیروهای ایرانی در جنگ عراق با ایران بود که در بامداد ۱۹ دی ۱۳۶۵ با رمز «یا زهرا سلام الله علیها» در منطقه شلمچه و شرق بصره آغاز شد. این عملیات با هدف شکستن خطوط مستحکم دفاعی عراق در شرق بصره، وارد آوردن ضربهای اساسی به ارتش عراق و تغییر موازنه جنگ به سود ایران طراحی شد. کربلای ۵ از نظر شدت درگیری، گستردگی نیروها و حجم تلفات از سختترین نبردهای جنگ به شمار میرود و به دلیل مقاومت شدید دو طرف و پیچیدگی استحکامات دشمن، در میان رزمندگان به «عملیات آدمشکن» شهرت یافت. این عملیات پس از ناکامی عملیات کربلای ۴ طراحی شد و طی آن نیروهای ایرانی موفق شدند بخشهای مهمی از منطقه شلمچه و استحکامات دفاعی عراق را تصرف کرده و تا نزدیکی شهر بصره پیشروی کنند. بسیاری از تحلیلگران نظامی این عملیات را از سرنوشتسازترین نبردهای جنگ ایران و عراق دانستهاند. ۱ - پیشینه[ویرایش]در سال ۱۳۶۵ جنگ ایران و عراق وارد مرحلهای حساس شده بود. عراق با تقویت نیروی هوایی خود و افزایش حملات موشکی و هوایی به شهرها و مراکز اقتصادی ایران، تلاش میکرد ابتکار عمل را در جبههها به دست آورد. در مقابل، ایران به دنبال انجام عملیاتی بزرگ برای وارد کردن ضربهای تعیینکننده به ارتش عراق بود. در همین راستا عملیات کربلای ۴ در چهارم دی ۱۳۶۵ در منطقه اروندرود آغاز شد؛ اما به دلیل لو رفتن طرح عملیات و آمادگی دشمن، این عملیات به اهداف مورد نظر دست نیافت و نیروهای ایرانی مجبور به عقبنشینی شدند. این وضعیت بحران بزرگی برای فرماندهان جنگ ایجاد کرد و ضرورت اجرای سریع عملیاتی جدید برای جبران نتایج کربلای ۴ مطرح شد. به همین دلیل تنها ۱۲ روز پس از عملیات کربلای ۴، طرح عملیات کربلای ۵ تدوین شد. هدف این عملیات وارد آوردن ضربهای سنگین به ارتش عراق در منطقهای راهبردی و نزدیک به شهر بصره بود. ۲ - اهمیت منطقه شلمچه[ویرایش]شلمچه در شمالغربی خرمشهر و در نزدیکی مرز ایران و عراق قرار دارد و از مهمترین محورهای دسترسی به شهر بصره محسوب میشود. این منطقه از جنوب به اروندرود، از غرب به مرز ایران و عراق و از شمال به مناطق عملیاتی خوزستان محدود میشود. به دلیل نزدیکی شلمچه به بصره، این منطقه از نظر نظامی اهمیت فوقالعادهای داشت و یکی از اصلیترین معابر پیشروی به سمت این شهر به شمار میرفت. به همین دلیل ارتش عراق طی سالهای جنگ، این منطقه را به یکی از مستحکمترین خطوط دفاعی خود تبدیل کرده بود. وجود دریاچه ماهی، کانالهای متعدد، آبگرفتگیهای مصنوعی و استحکامات پیچیده دفاعی باعث شده بود که عبور از خطوط دفاعی عراق در این منطقه بسیار دشوار باشد و بسیاری از کارشناسان نظامی احتمال موفقیت در این محور را بسیار اندک ارزیابی میکردند. ۳ - استحکامات دفاعی عراق[ویرایش]ارتش عراق برای جلوگیری از پیشروی نیروهای ایرانی در شرق بصره، مجموعهای از استحکامات چندلایه و پیچیده ایجاد کرده بود که طی چند سال ساخته شده بودند. این استحکامات شامل موارد زیر بود: خط اول دفاعی: دژی مستحکم با سنگرهای بتونی، مواضع دیدهبانی، تیربار و مواضع تانک مواضع هلالی شکل: خاکریزهایی به ارتفاع ۵ تا ۶ متر و قطر ۳۰۰ تا ۴۰۰ متر خط دوم دفاعی: سیلبندی به عرض حدود ۲۰۵ متر با مواضع پیاده و کانالهای ارتباطی خط سوم: خاکریزهای دفاعی همراه با کانالهای عمیق خط چهارم: استحکامات مستقر در پشت نهر دوعیجی خط پنجم: مواضع دفاعی در پشت نهر جاسم خطوط ششم و هفتم: شامل کانال زوجی و منطقه پنجضلعی این مجموعه دفاعی یکی از پیچیدهترین سیستمهای دفاعی ارتش عراق در طول جنگ محسوب میشد. ۴ - آغاز عملیات[ویرایش]عملیات کربلای ۵ در ساعت ۱:۳۰ بامداد ۱۹ دی ۱۳۶۵ با رمز «یا زهرا سلام الله علیها» آغاز شد. نیروهای ایرانی با استفاده از عنصر غافلگیری و حملهای گسترده به خطوط دفاعی عراق، موفق شدند در همان ساعات اولیه عملیات بخشهایی از مواضع دشمن را در منطقه شلمچه تصرف کنند. در مرحله نخست عملیات، نیروهای ایرانی توانستند از موانع اولیه عبور کرده و به مواضع مستحکم دشمن در شرق کانال ماهی نفوذ کنند. در ادامه عملیات، بخشهایی از مثلثهای غرب کانال زوجی و برخی پایگاههای مهم دفاعی عراق به تصرف نیروهای ایرانی درآمد. ۵ - مراحل عملیات[ویرایش]۵.۱ - مرحله نخستدر این مرحله نیروهای ایرانی با حملهای گسترده موفق شدند خطوط مقدم عراق در شلمچه را بشکنند و بخشهایی از منطقه را تصرف کنند. همچنین برخی مواضع مهم دشمن از جمله پاسگاههای مرزی و استحکامات اولیه سقوط کرد. ۵.۲ - مرحله دومدر مرحله دوم عملیات، نیروهای ایرانی با عبور از موانع متعدد و خطوط دفاعی عراق، به سمت جاده شلمچه بصره پیشروی کردند. در این مرحله چندین پاسگاه مهم از جمله بوبیان و کوت سواری به تصرف درآمد و نیروهای ایرانی به نزدیکی استحکامات اصلی بصره رسیدند. ۵.۳ - مرحله سومدر این مرحله، عملیات در محور نهر جاسم ادامه یافت. نیروهای ایرانی با اجرای مانورهای گازانبری، بخشی از نیروهای عراقی را محاصره کردند و پس از عبور از نهر جاسم، در برخی مناطق مواضع خود را تثبیت کردند. ۵.۴ - پاتکهای عراقپس از پیشروی نیروهای ایرانی، ارتش عراق برای بازپسگیری مناطق از دسترفته پاتکهای سنگینی را آغاز کرد. در این مرحله، یگانهایی از گارد ریاستجمهوری عراق نیز به منطقه اعزام شدند. عراق با استفاده گسترده از: توپخانه سنگین ؛ حملات هوایی ؛ آتش گسترده تانکها تلاش کرد نیروهای ایرانی را عقب براند؛ اما بسیاری از این حملات با مقاومت شدید نیروهای ایرانی مواجه شد. یکی از شدیدترین درگیریها در محور کانال پرورش ماهی رخ داد؛ جایی که نیروهای ایرانی تحت آتش سنگین دشمن مقاومت کردند. ۶ - نتایج نظامی[ویرایش]عملیات کربلای ۵ از نظر نظامی یکی از مهمترین عملیاتهای ایران در طول جنگ محسوب میشود. در این عملیات: بخشهایی از منطقه شلمچه و شرق بصره به تصرف نیروهای ایرانی درآمد. خطوط دفاعی مهم ارتش عراق شکسته شد. نیروهای ایرانی تا فاصله حدود ۱۰ کیلومتری بصره پیشروی کردند. بخش قابل توجهی از تجهیزات و نیروهای ارتش عراق منهدم شد. برخی منابع تلفات ارتش عراق را دهها هزار کشته و زخمی و هزاران اسیر ذکر کردهاند. ۷ - پیامدها و بازتابها[ویرایش]عملیات کربلای ۵ تأثیرات مهمی در روند جنگ عراق با ایران داشت. این عملیات موجب شد: موازنه نظامی جنگ تا حدی به سود ایران تغییر کند. ارتش عراق خسارات سنگینی متحمل شود. نگرانیهای بینالمللی درباره ادامه جنگ افزایش یابد. در پی این تحولات، تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ شدت گرفت و در نهایت قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل در سال ۱۳۶۶ تصویب شد. همچنین پس از این عملیات حضور نظامی قدرتهای خارجی بهویژه ایالات متحده در خلیج فارس افزایش یافت. ۸ - تلفات و خسارات[ویرایش]عملیات کربلای ۵ با وجود موفقیتهای نظامی، یکی از پرهزینهترین نبردهای جنگ نیز به شمار میرود. در جریان این عملیات: هزاران نفر از نیروهای ایرانی شهید یا مجروح شدند. تعدادی از فرماندهان برجسته سپاه پاسداران به شهادت رسیدند. ارتش عراق نیز متحمل تلفات سنگین انسانی و تجهیزاتی شد ۹ - اهمیت تاریخی[ویرایش]بسیاری از فرماندهان و تحلیلگران نظامی، عملیات کربلای ۵ را پس از عملیات بیتالمقدس (آزادسازی خرمشهر) و والفجر ۸ (فتح فاو) از مهمترین عملیاتهای ایران در طول جنگ میدانند. این عملیات از نظر شدت درگیری، حجم آتش و استحکامات دشمن یکی از سختترین و خونینترین نبردهای جنگ ایران و عراق محسوب میشود و تجربههای مهمی در زمینه عملیاتهای گسترده زمینی برای نیروهای ایرانی به همراه داشت. ردههای این صفحه : شهدای عملیات کربلای پنج (استان مازندران) | عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
