استان گیلان
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
استان گیلان، چهارمین استان ایران، با مرکزیّت رشت است که دارای ۱۶ شهرستان، ۴۵ شهر، ۴ بخش، ۱۰۶ دهستان و ۲۸۹۲ آبادی است. استان سرسبزگیلان با مساحت ۱۴۷۱۱ کیلومتر مربع، در شمال کشور، در ۳۶ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۵۳ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقه طول شرقی از نصف النهار، در میان دریای خزر و رشته کوه های البرز و تالش قرارگرفته است. درازای آن از شمال غربی به جنوب شرقی، ۲۳۵ کیلومتر و پهنای آن از ۲۵ تا ۱۰۵ کیلومتر تغییر می کند. این استان از شمال با دریای خزر و جمهوری آذربایجان، از مغرب با استان اردبیل، از مشرق با استان مازندران و از جنوب با استا نهای قزوین و زنجان هم مرز است. سفیدرود، گیلان را به دو بخش تقسیم کرده است: بیه پس و بیه پیش. این استان از سه بخش کوهستانی، کوهپای های و جلگه ای تشکیل شده است. مناطق کوهستانی و مرتفع گیلان، مانند دیگر نقاط البرز، چند ماه از سال پوشیده از برف، هوای آن سرد و بارندگی در آن نسبت به بخش های دیگر کمتر است. مناطق پست جلگه ای نیز که از سواحل خزر تا دامنه های البرز کشیده شده، آب و هوای گرم و مرطوب دارد و محصول عمده آن برنج است. این بخش، پرجمعی تترین بخش گیلان را تشکیل داده و شهرهای بزرگ اين استان در آن شکل گرفته اند.
[ویرایش]
از مجموعه ناهمواری های جنوب و جنوب غربی دریای خزر است که از آستارا در شمال تا کوه های سماموس در شرق کشیده شده اند. رشته کوه البرز با ارتفاع متوسّط ۳۰۰۰ متر، همانند دیواری در غرب و جنوب گیلان کشیده شده است؛ به طوری که این منطقه جز از راه دره منجیل راه شوسه دیگری به فلات ایران ندارد. مهم ترین رودخانه گیلان سفیدرود است که ۸۰۰ کیلومتر طول دارد و از کوهستان چهل چشمه کردستان سرچشمه می گیرد. پل رود، شفارود، کرگان رود و شلمان رود از رودخانه های مهم استان گیلان هستند.
[ویرایش]
جمعيت استان گیلان، حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر است. زبان مردم این استان، زبان گیلکی است که گویشی از زبان پارسی است. البته مردم در نواحی غربی و شمال غربی استان بخش تالش نشین گویش تالشی و در جنوب گیلان ب هویژه در منطقه رودبار که کردنشین است کردی و لری و در ناحیه های دیلم نشین شهرستان رودبار در کنار فارسی با گویش دیلمی صحبت می کنند. مردم گیلان، مسلمان و شیعه دوازده امامی هستند. البته تعداد کمی از اهل سنت و پیروان مذاهب دیگر نیز در اين استان زندگي ميكنند.
[ویرایش]
به واسطه وجود رشته کوه البرز، جنگ لهای انبوه و بکر به مساحت ۵۳۵ هزار هکتار در کنار دریای نیلگون خزر به طول ۲۷۰ کیلومتر از آستارا تا چابکسر، این منطقه دارای جاذبه های گوناگون سیاحتی، زیارتی، فرهنگی و تاریخی است. برنج، چای، توتون، ابریشم، زیتون، بادام زمینی و خاویار از محصولات اصلی این استان است. مردم گیلان صنایع دستی از جنس پشم و نخ، چوب، حصیر، بامبو، مروارید، ابریشم، سفال و چرم تولید می کنند.
[ویرایش]
قبل از مهاجرت اقوام آريايي به ايران، صفحات شمالي ايران يعني نواحي جنوب درياي مازندران، مسكن اقوامي مانند كادوسيان، آماردها، كاسپيان و تپوري ها و ... بود. استرابن در سال ۴۰ )ق . م( تا ۴۰ ميلادي مي زيست. وي اقوام گلامي، كادوس، ماردي و بعضي قبايل گرگاني را ساكنان نواحي شمال كوه پراخواتراس )البرز( دانسته است. در گذر زمان اعراب، كادوسيان را طيلسان خواندند. بعدها اين نام نيز تغ يير يافت و امروزه آنها را تالش يا تالشان مي نامند. در اوستا بارها از ناحيه گيلان به عنوان «ورن » يا «ورن چهارگوش » نام برده شده است. در فرگرد اول، ونديداد گيلان را محل تولد فريدون دانسته و آمده است: « چهاردهمين كشوري كه من )اهورا( بيافريدم، ورن چهارم گوشه باشد، در آن جايي كه فريدون كشنده اژي دهاك تولد يافت. » تاريخ گيلان با ت يكه بر پاره اي اشاره ها و كاوش هاي باستان شناختي به دوره پيش از آخرين يخبندان )بين ۵۰ تا ۱۵۰ هزار سال پيش( مي رسد. با مهاجرت آرياي يها و ديگر اقوام به اين سرزمين، از آميزش مهاجران و ساكنان بومي منطقه، قوم هاي جديدي پديد آمدند كه در اين ميان دو قوم گيل و ديلم اكثريت داشتند. از همان آغاز، فرمانروايان اين قوم از آزادي كامل برخوردار بودند و هيچ گاه در برابر بيگانگان و يا در مقابل حاكمان ديگر، تسليم نشده اند و حتي به اطاعت دولت ماد در نيامده اند. در قرن ششم پيش از ميلاد، گيلانيان با كورش هخامنشي متحد شدند و دولت ماد را سرنگون كردند. در زمان ساسانيان، گيلان استقلال خود را از دست داد و اردشير بابكان به ياري ارتشي مركب از ۳۰۰ هزار مرد جنگي و نزد كي به ۱۰ هزار سواره گيلان را تسخير كرد. پس از پيروزي عر بهاي مسلمان بر ايرانيان، گيلان به مأمن علويان تبديل شد. در حدود سال ۲۹۰ هجري قمري، مردم گيلان و ديلم كم كم به مذهب علويان روي آوردند و در گسترش آن نيز كوشش بسيار كردند. سلسله ديلميان در دوران فرمانروايي خود به بغداد لشگر كشيدند و خليفه عباسي را شكست دادند. مغولان در زمان اولجايتو موفق شدند براي مدت كوتاهي اين سرزمين را تصرف كنند. گيلانيان در به قدرت رسيدن صفويان نقش مهمي را ايفا كردند. در زمان سلطنت شاه عباس اول، گيلان استقلال خود را از دست داد. در سال ۱۰۷۱ هجري قمري، قواي روسيه به دستور پتركبير به گيلان حمله بردند و رشت را تا سال ۱۱۴۵ هجري قمري در اشغال خود نگه داشتند. گيل كها در پيروزي انقلاب مشروطيت نيز سهمي عمده داشتند. آنها در سال ۱۲۸۷ هجري قمري تهران را فتح كردند. نقش مردم گيلان در نهضت ميرزا كوچ كخان جنگلي نيز از نمونه هاي درخشان تاريخ اين سرزمين است. نقش مردم گیلان در شک لگیری و پیروزی انقلاب اسامی، بهمن ۱۳۵۷ را باید نقطه عطفی در مبارزات اسلامی مردم گیلان دانست. با ورود امام خمینی )ره( به ایران، انقلاب در کمتر از ده روز به ثمر نشست و ایادی رژیم پهلوی، بساط خود را از کشور جمع کردند. در این ایام درگیری های مردم گیلان با مزدوران رژیم به اوج خود رسیده بود و تظاهرات و راهپپیمایی های زیادی در خیابان های رشت انجام می شد و تعداد کثیری از مبارزان هنگام درگیری به شهادت می رسیدند. احمد عطاآفرین، حمیدرضا ابراهیم نژاد، فرحناز معصومی، حسن جمراد و. .. از شهدای انقلاب اسلامی در استان گیلان هستند. ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ ، با تصرف ساواک و اکثر کلانتری ها و دستگیری کارگزاران رژیم، انقلاب در گیلان و سراسر ایران اسلامی به پیروزی رسید و مردم توانستند طعم شیرین آزادی، استقلال و جمهوری اسلامی را بچشند.
[ویرایش]
استان سرسبز گیلان جهت دفاع از انقلاب و رفع تجاوز دولت بعثی با ۲۰ % از جوانان سلحشور خود، در جنگ حضور یافت و بیش از ۲۱۰۰۰ جانباز، ۲۶۰۰ آزاده سرافراز و ۸۰۰۰ شهید را تقدیم این رویارویی ناجوانمردانه کرد. ضمن آن که کمک های مردمی اقشار مختلف گیلانیان در قالب کاروان های پشتیبانی از رزمندگان، با ارسال محموله های ۵۰۰ - ۱۰۰۰ و ۱۵۰۰ کامیونی راهي جبهه هاي نبرد مي شد. مردم گيلان هنگام شروع تجاوز ارتش عراق به خرمشهر در مقاومت ۳۴ روزه مردم آن سامان حضور يافتند و در آزاد سازی این شهر نقشي بسزا داشتند. اولین گروه اعزامی برای دفاع از سرپل ذهاب، اوایل مهر ماه سال ۱۳۵۹ از میدان شهدای ذهاب )شهرداری( راهی جبه ههای نبرد شدند و تا نیمه دوم سال ۶۴ ، نیروهای جان برکف سپاهی و بسیجی به دور از تعلقات قومی و اجتناب از هیاهوی نام و عنوان، همدوش با رزمندگان استان مازندران در لشکر ۲۵ کربلا در کرمانشاه، تیپ نبی اکرم )ص( و لشکر ۴۳ امام علی )ع( و نیز در قرارگاه رمضان و سپاه کردستان جنگیدن را بر اساس تکلیف و تبعیت از فرمان ولی امر مسلمین سپری کردند. رزمندگان لشکر ۲۵ کربلا، همراه بسیج و ارتش جمهوری اسامی ایران، در عملیات فتح المبین که در تاریخ دوم فروردين ۱۳۶۱ ، در ساعت ۳۰ دقیقه بامداد در غرب دزفول و شوش آغاز شد، از کمین گا ههای خود خارج شدند و از طریق چهار محور فجر، قدس، نصر و فتح به طرف دشمن حمله ور شدند و مناطقی چون : جاده دهلران، دشت عباس، عین خوش، دشت چنانه و زمین های سرخه را آزاد کردند. هم چنين در عملیات بیت المقدس در منطقه عملیاتی جنوب و غرب کارون، جنوب غربی اهواز و شمال خرمشهر شركت كردند و خرمشهر، هویزه و پادگان حمیدیه را آزاد كردند. هم چنین دهم آبان ۱۳۶۱ ، در عملیات محرم در منطقه عملیاتی موسیان حضور يافتند كه طي آن مناطق سلسله جبال حمرین و قله های ۳۹۰ ، ۳۹۸ ، ۴۰۰ ، ۲۹۰ ، ۲۹۸ ، منابع نفتی موسیان، بیات و حوضچه های نفتی زبیدات، تلمبه خانه و ۷۰ حلقه چاه نفتی آزاد شدند. رزمندگان استان گيلان هم چنين در عملیات والفجر مقدماتی، والفجر ۱، ۲، ۳، ۴، ۵ ، ۶ و ۸ که پیروزی ها و موفقیت های زیادی را در پی داشت، شرکت فعالانه داشتند و شهیدانی چون بیگلو، حق وردیان، دانا، یعقوب یوسفی، رجبی و دیگر شهیدان گیلانی را تقدیم میهن اسامی کردند. هم چنين با حضور رزمندگان گیلانی در عملیات بدر که در تاریخ نوزدهم اسفند ۱۳۶۳ ، در منطق هور، شرق رودخانه دجله انجام شد، بخش وسیعی از مناطق مهم و نفت خیز مجنون و چندین روستای منطقه، ده ها پاسگاه در هورالهویزه و جاده الحجرده آزاد شد. گيلاني ها در عملیات قدس در مناطق عملیاتی جنوب، نيز شركت كردند. نقش شهیدانی چون خوش روش، فرمانده دلاور گردان امام حسین )ع( در لشکر ۲۵ کربلا، بی بدیل بوده است. گردا نها و واحدهای زرهی و مکانیزه لشکر ۲۵ کربلا، مدیون شهیدانی چون اردشیر رحمانی و سیدصادق شفیعی است. شناسایی منحصربه فرد معابر و مناطق در جنوب، مرهون مردان بی ادعایی چون: املاکی، نقیبی راد و حاج محمود آذر ارجمند است. ردپای سردار شهید علیرضا ناصحی، فرمانده گردان امام محمد باقر )ع( تیپ ۲۲ در خرمشهر پا بر جاست. شهید اصغر یخواه را رزمندگان کرمانی به عنوان فرمانده گردان تیپ ۴۱ ثارالله در عملیات بیت المقدس به یاد دارند. استان گیلان در دوران دفاع مقدس دارای یگان رزم ارتش نبوده است و واحدی از لشکر ۱۶ زرهی قزوین در منجیل و پادگان آموزشی تفنگداران دریایی و نیز مرکز آموزش تخصص های دریایی ارتش در رشت و انزلی دارای مأموریت آموزشی و تخصصی بوده است با اين همه از جمع دریادلان نیروی دریایی ارتش در ناوچه پیکان و رزمندگان لشکرهای ۹۲ زرهی، ۲۱ حمزه، ۸۸ زاهدان، ۸۱ کرمانشاه، ۶۴ ارومیه، ۱۶ زرهی قزوین، ۵۸ ذوالفقار، ۷۷ خراسان، ۳۰ گرگان و تیپ های ۲۳ هوابرد و ۴۰ سراب و دیگر واحدها و یگان های تخصصی و عملیات های پدافندی بیش از ۳۵۰۰ شهید از امیران، افسران و درجه داران و سربازان را دفاع از تمامیت ارضی و صیانت از نظام مقدس جمهوری اسلامی تقدیم كرده است. امیر سرافراز موسی نامجو وزیر دفاع و پشتيبانی نیروهای مسلح، خلبانان تیز پرواز هوا نیروز شهید پیشگاه هادیان و فرزانه از خیل اين شهدا هستند. سال ۱۳۶۴ به فراخور حضور در یگان منسجم و با تکیه بر نیروهای بومی در سطوح مختلف مدیریتی و فرماندهی، رزمندگان استان از لشکر ۲۵ کربلا تیپ نبی اکرم )ص( و لشکر ۴۳ امام علی)ع(، ۶۵ هجرت و غیره در سنندج جمع شدند و براي رزمندگان گیلاني لشکر قدس را تأسيس كردند. عملیات های قادر در اشنویه و والفجر ۹ در سلیمانیه عراق کربلای ۲ در حاج عمران کربلای ۴ در خرمشهر، کربلای ۵ در شلمچه، نصر ۴ در ماووت، نصر ۸ در ارتفاعات «گردرش »، بیت المقدس ۲ در شمال سلیمانیه، والفجر ۱۰ در حلبچه، بیت المقدس ۷ در شلمچه و بالاخره مرصاد در اسلا مآباد کارنامه عملیاتی گیلانیان در لشکر قدس است. رزمندگان لشکر در عملیات کربای ۲ حضور يافتند و در کربلای ۵ جزيره بوارین را فتح کردند، در نصر ۴ فاتح ماووت شدند و در والفجر ۱۰ قهرمانانه جنگیدند. حا جمحمود قلی پور، رضوا نخواه و گلستانی از شهداي عمليات كربلاي ۲ هستند. از شهداي شاخص عمليات کربلای ۵ مي توان از شهيدان نظری، کشاورز، بامروت و رحمانی نام برد. شهيدان خو شسیرت و مجید مرآت در عمليات نصر ۴ به شهادت رسيدند و از شهداي والفجر ۱۰ مي توان از شهيدان املاكي و اصغري نام برد.
