عملیات های نظامی ایران

  • عملیات افندی زغن [1360/01/25] ده روز پس از انجام دو عملیات کانال هندلی و تپه چشمه ؛ قرارگاه تیپ دوم لشکر 21حمزه…
  • عملیات آفندی رقابیه 1359/12/25 در امتداد جاده اندیمشک به اهواز در استان خوزستان بعد از شهر شوش، در غرب رودخانه کرخه منطقه…
  • عملیات پدافندی فاو 1367/01/28 منطقه فاو از زمان تصرف توسط رزمندگان اسلام و تثبیت مواضع که حدود 75 روز طول کشید تا…
  • عملیات آفندی نصر [1359/10/15] متوقف نمودن نیروهای عراقی در سراسر جبهه ها که در اوایل آبانماه ۱۳۵۹ کامل گردید باعث شد دشمن…
  • عملیات افندی تپه چشمه یک 1360/01/15 همزمان با انجام عملیات کانال هندلی در جنوب غربی رودخانه کرخه توسط نیروهای ایرانی یک گردان…
  • عملیات پدافندی شرهانی 1365/02/19 منطقه شرهانی با وجود ارتفاعات حمرین و تپه 175 در منطقه شمالی جبهه جنوب برای عراق اهمیت خاص…
  • عملیات آفندی مطلع الفجر (شیاکوه) 1360/09/20 اولویت و اهمیت فوق العاده و حیاتی عقب راندن عراق از منطقه جنوبی نبرد، فرماندهان نظامی…
  • عملیات افندی کربلای ده 1366/01/25 با فرماندهی قرارگاه نجف نیروهای ایرانی در منطقه شمالغرب توانستند عملیات گسترده ای را در خاک عراق…
  • عملیات پدافندی چزابه 17/11/1360 پس از انجام موفق عملیات طریق القدس و ازاد سازی منطقه بستان توسط ایران ، نیروهای عراقی با…
  • عملیات افندی کانال هندلی 1360/01/15 با پایان یافتن سال 1359 نیروهای جمهوری اسلامی ایران اماده شدند تا با فراهم اوردن زمینه مناسب…
  • عملیات افندی چزابه 1360/12/01 بدنبال از دست رفتن خاکریز اولیه در منطقه بستان در حمله مورخه 17/11/1360 عراق ، سپاه پاسداران انقلاب…
  • عملیات افندی تکمیلی کربلای پنج 1365/12/03 بعد از انجام عملیات کربلای 5 که منجربه انهدام بخشی از ماشین جنگی عراق شد ،…

اطلس استان ها

  • آستان مقدس امامزاده محمد تقی (علیه السلام ) ـ گرجی محله شهرت محلی: به امامزاده محمدتقی (علیه السلام )معروف می باشد. اطلاعات…
  • آستان مقدس امامزاده ابراهیم (علیه السلام) ـ نیکنام ده شهرت محلی: به امامزاده ابراهیم (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان…
  • آستان مقدس امامزادگان هاشم و بی بی شهربانو (علیهما السلام) ـ بالاگلها شرح حال : از آنجایی که جمع بسیاری از خاندان…
  • آستان مقدس امامزاده عیسی (علیه السلام) ـ مسیرجاده زاغمرز به نیروگاه شرح حال : بر اساس کتیبه نصب شده در بقعه خفته…
  • آستان مقدس امامزاده یوسف رضا (علیه السلام) ـ قائمشهر شهرت محلی: به امامزاده يوسف رضا (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی:…
  • آستان مقدس امامزاده عباس (علیه السلام) ـ ورنام بالا شرح حال: اهالی دور درخت بسیار تنومندی را که در کنار مسجد محل…
  • علی ادبی (1333ش_؟) مقدمات حوزوی را در خلیل محله بهشهر نزد رحمانی خلیلی و سپس در نکا نزد محمدی لائینی فرا گرفت…
  • سید صادق نیاکی از مجتهدان بنام مازندران در اواخر قاجار بود که پس از تحصیلات عالیه در ساری رحل اقامت افکند و…
  • آستان مقدس امامزادگان عبدالصالح و محسن (علیهما السلام) ـ کیاسر شهرت محلی : امامزادگان عبدالصالح و محسن (علیهما السلام) معروف می باشد.…
  • آستان مقدس امامزاده اسماعیل (علیه السلام) ـ واژ شهرت محلی: به امامزاده اسماعیل (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان امامزاده…
  • آستان مقدس امامزادگان ابراهیم و اسماعیل (علیهما السلام) ـ فیروزکنده شرح حال : اهالی دو خفته در این مزار را دو برادر…
  • آستان مقدس امامزادگان طیب و طاهر (علیهما السلام) ـ نقارچی محله شهرت محلی: به امامزاده طیب و طاهر (علیهما السلام )معروف می…

اطلس جنگ تحمیلی

  • سپاه سوم عراق از سازمان نيروي زميني در سال اول جنگ تحمیلی عراق علیه ایران شامل شامل پنج لشكر به شرح زیر…
  • سَروان فرمانده یک گروهان ارتش است. گروهان یکی از یگان‌های ارتشی است که معمولاً از ۱۰۰ تا ۴۰۰ سرباز تشکیل شده است.…
  • تیپ 22 از لشکر 8 پیاده کردستان عراق بود
  • سطح یگان = قرارگاه مرکزی چکیده محتوا قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء بالاترین رده عملیاتی کشور محسوب می شود. پس از تشکیل قرارگاه…
  • گری سیک (Gary Sick) استاد دانشگاه کلمبیا که بر موضوعات مربوط به خاورمیانه و بخصوص ایران فعالیت می‌کند. وی در دوران ریاست…
  • با سلام . این صفحه هم‌اکنون متنی ندارد. شما اگر در رابطه با موضوع این صفحه ، مطلب و منبعی دارید می‌توانید…
  • با سلام . این صفحه هم‌اکنون متنی ندارد. شما اگر در رابطه با موضوع این صفحه ، مطلب و منبعی دارید می‌توانید…
  • با سلام . این صفحه هم‌اکنون متنی ندارد. شما اگر در رابطه با موضوع این صفحه ، مطلب و منبعی دارید می‌توانید…
  • نام و نام خانوادگی: محمد بروجردی تاریخ تولد : ۱۳۳۳ محل تولد : بروجرد، دره گرگ تاریخ شهادت : ۱ خرداد ۱۳۶۲…
  • سطح یگان: (تیپ 48 فتح) یگان مستقل نوع یگان: یگان های رزم - سپاه پاسداران استان های تحت پوشش: چهارمحال و بختیاری…
  • ترکیه با نام رسمی جمهوری ترکیه کشوری اوراسیایی است که بخش بزرگ کشور یعنی آناتولی یا آسیای کوچک در جنوب باختر آسیا…
  • با سلام . این صفحه هم‌اکنون متنی ندارد. شما اگر در رابطه با موضوع این صفحه ، مطلب و منبعی دارید می‌توانید…

کلام نور

  • سوگند به جهادگران بیدار! (ایه 1) این سوره با سوگندهای بیدارگری اغاز شده ، نخست می فرماید : « سوگند به اسبان…
  • (سوره انفال ایه 39) از انجا که در ایه قبل دشمنان را برای بازگشت به سوی حق دعوت کرده بود و این…
  • «شهید محمد تقی پور باقری – تیله نو – گلوگاه» امت حزب الله قدر این انقلاب را بدانید که دست توانمند خداوند…
  • (سوره صف ایه 10) تجارتی پر سود و بی نظیر ! یکی از اهداف مهم این سوره ، دعوت به ایمان و…
  • (سوره توبه ایه 41) تن پروران طماع ! گفتیم جنگ تبوک یک وضع استثنائی داشت و توام با مقدماتی کاملا مشکل و…
  • «شهید علی اکبر احسانی- تیرتاش-گلوگاه» خواهرانم،چون فاطمه ص از اسلام طرفداری کنید و زینب وار زندگی کنید و زینب گونه باشید. و…
  • (سوره صف ایه 4) در این ایه مساله اصلی را که مساله جهاد است پیش کشیده می فرماید : « خداوند کسانی…
  • (سوره انفال ایه 45) شش دستور دیگر در زمینه جهاد : در این ایه و ایه بعد شش دستور مهم به مسلمانان…
  • (سوره فتح ایه 4) نزول سکینه بر دل های مومنان! انچه در ایات گذشته امده مواهب بزرگی بود که خدا در پرتو…
  • «شهید علی اکبر احسانی- تیرتاش-گلوگاه»بنده بر خود لازم دانستم به ندای امام عزیز لبیک بگویم همانند رزمندگانی که در کربلا به یاری…
  • (سوره انفال ایه 60) افزایش قدرت جنگی و هدف ان : به تناسب دستورات گذشته در زمینه ی جهاد اسلامی در این…

آتش و خونِ

سال سرنوشت 


ایرانی ها سال/1365 را سال سرنوشت جنگ نامیده بودند. [1]. هاشمی رفسنجانی «در محاسباتی که تاکنون شده به نظر ما هیچ شرایطی بهتر از اینکه تسریع کنیم در پیش برد کار جنگ به چشم نمی خورد. وضع عمومی کشور و شرایط اقتصادی کشور هم ایجاب میکند که ما این مساله را اگر بتوانیم زودتر به نقطه ای برسانیم»[2]. حمله های عراق در بهار/1365 وضعیت را سخت کرده بود اما ازادی مهران و بعد اجرای موفق کربلایِ سه در خلیج  فارس روحیه ی ایرانی ها را بهتر کرده بود. [سردار حسین علایی]. اما ایران مشکلاتی داشت که همچنان پابر جا بود. محسن رضایی حکم جانشینی هاشمی رفسنجانی برای فرماندهی در جبهه را گرفته بود اما در عمل کار سخت شد استعفای صیاد شیرازی در روحیه ی ارتشی ها اثر منفی گذاشت. هرچند تعدادی از فرماندهان ارتش قبل از این ماجراها پیشنهاد تغییر صیاد شیرازی را به اقای هاشمی داده بودند اما نحوه ی برکناری انها را هم ناراضی کرده بود. سرهنگ جمالی از فرماندهان ارتش که جانشین محسن رضایی در فرماندهی جنگ شده بود به شدت تحت فشار بود تا از این سمت کناره گیری کند. [3].

تنگنای نیرو 


محسن رضایی فرماندهان طراح سپاه را مامور کرده بود تا بر آوردی برای عملیات سرنوشت ساز تهیه کنند. غلامعلی رشید «دو هفته در تهران کار کردیم و با راه نمایی های اقا محسن به ان بر آورد معروف رسیدیم که چنانچه مسئولان سیاسی تصرف بصره را بطور جدی از ما مطالبه می کنند با این 100 تا 150 گردان افندی سپاه که در زمستان هر سال اعزام می کنیم این کار امکان پذیر نیست. چون دشمن دو برابر نیروی افندی ما نیروی احتیاط داشت و بعد از پیش روی اولیه ی ما که عمدتا متکی به نیروی پیاده بودیم در مقابل ما صف ارایی می کرد و جلوی ما را سر می کرد و با پاتک های متعدد و با اتش زیاد توپخانه و هواپیما از ما تلفات می گرفت و ما متوقف می شدیم و این نوع جنگ ها بین ما و دشمن از یک هفته تا دو ماه طول می  کشید و تمام می شد. ما عرض کردیم برای اینکه دشمن متوجه تلاش اصلی ما نشود باید از چهار محور در منطقه ی جنوب حمله کنیم و برای تصرف بصره به نیرویی در حدود 400 تا 500 گردان نیرو نیاز داریم. یعنی حدود چهار برابر استعدادی که هر سال سپاه برای افند پای کار می اورد. تا با این نیرو از سه تا چهار محور حمله کنیم.و با 100 گردان احتیاط نیز محور و تلاش اصلی را تمرکز بدهیم و به هدف بصره برسیم. دقیقا معلوم کردیم که نقشه و طرح جنگی ما برای تصرف بصره باید چگونه باشد؟از محور های فاو ؛ جزیره ی مینو ؛ شلمچه و هورالهویزه یعنی از چهار محور هر کدام با صد گردان باید حمله کنیم و با صد گردان احتیاط نیز پشت سر محور و تلاش اصلی یعنی جزیره ی مینو ، شلمچه به سمت بصره به شکل عمیق تری پیش روی کینم و الا با 100 و 150 گردان نیرو در هر سال این کار به صورت متوسط پنج تا هفت سال طول می کشد . البته برای هدف کرکوک و همینطور برای بغداد هم طرح ارائه کردیم که در مجموع باید 200 گردان طی یک و نیم تا دو سال بسیج می کردیم. هرچند اقایان پیش روی به سمت بغداد را قبول نداشتند. وقتی طرح را در دفتر ریاست جمهوری (که ان روز اقای خامنه ای بودند) مطرح کردیم و اقای هاشمی رفسنجانی هم حضور داشتند ، اقای هاشمی نپذیرفت و ان جمله ی معروف را بیان کردند ما بند پوتین اینها را هم نمی توانیم تامین کنیم و ناراحت شد و بر اشفت که چرا رفته ایم و چنین برآورد هایی تهیه کرده ایم و ادامه داد که باید با وضع موجود ادامه داد و جنگید. در نتیجه پذیرفت که کمی بیشتر نیرو بسیج شود و به جای 150 گردان 250 گردان نیرو بسیج شود.

به سوی سرنوشت 


مسئولان سعی کردند عنوان عملیات اینده را عملیات سرنوشت ساز بنامند و با همین فضا مردم بسیج شدند ولی بجای 350 گردان نیرو علاوه بر 100 تا 150 گردان هرساله فقط 100 گردان بیشتر نیرو بسیج شد. ما هم کمی از اقا محسن مکدر شدیم که چرا ایشان پذیرفت و از نظرات و برآورد ارائه شده عدول کرد. البته حتما ایشان مسائلی می دید که ما نمی دیدیم و خیلی از مباحث را به ما نمی گفت.هم ما ظرفیت ان را نداشتیم و هم به مصلحت نمی دانست که ان زمان بگوید. به هر حال من اینطور به مسائل نگاهمی کردم که مسئولان سیاسی نظام پیروزی ارزان قیمت می خواهند. قائل به هزینه کردن نیستند.اصرار دارند با همین وضع موجود سپاه دست به عملیات افندی بزند. انتظار داشتند پیروزی چشم گیری هم نصیب ما بشود حتی بخش عظیمی ازامکانات را هم که درون سازمان ارتش بود دستور نمی دادند که برابر نیازمندی های طرح های سپاه در اختیار سپاه قرار گیرد.شرایط بسیار دشواری داشتیم»[4]. محسن رضایی این در و ان در میزد تا امکانات بیشتری برای عملیات سرنوشت ساز تهیه کند و هرجا به بن بست می رسید مستقیم به امام خمینی نامه می نوشت. در یکی از همین نامه ها نوشته بود «ما در جبهه به شدت برای حمل مجروهان عملیات جنگی  و نقل و انتقال مسئولان و فرماندهان به هیلیکوپتر نیازمندیم که در عملیات ها غالبا در اختیار می گرفتیم. اما همواره یا با تاخیر و یا در نهایت تعداد مورد نیاز داده نمی شد.ضمن اینکه بعضا از نظر مدیریتی نیزبا اشکال مواجه می شویم». و بعد گزارش مفصلی داده بود وخواسته بود «درصدی از این امکانات (چرخبال های ارتش) به صورت سالم و تعمیری تحویل سپاه شود». و امام خمینی حاشیه ی نامه اش نوشته بود «موافقت می شود. جناب حجت الاسلام اقای خامنه ای اقدام نمایند».[5].

کربلای چهار 


فرماندهان سپاه با تدارک نسبتا مناسب امکانات طرح عملیات سرنوشت ساز را به نام کربلایِ چهار طراحی کردند. طراحی عملیات کربلایِ چهار چندین ماه طول کشید . بر اساس طرح عملیات نیروها در دو محور شلمچه و ابوالخصب (در اروند رود جنوب خرمشهر) به سمت بصره پیش بروند. محور ابوالخصیب مهمتر بود . رزمنده های ایرانی وارد رودخانه می شدند و با تاکتیک ویژه ای عملیات عبور از طول اروند به جزایر بوارین و ام الرصاص می رسیدند و پشت سر لشکر هفتم و لشکر سوم عراق در می امدند و بعد با فشار از شلمچه و از پشت سر سازمان عراق را از هم می پاشیدند و به سمت بصره پیش روی می کردند. اگر عراق غافلگیر می شد کارش تمام بود.عراقی ها از شکست والفجر هشت حسابی درس گرفته بودند و از کنار هیچ نشانه ای بی تفاوت نمی گذشتند . امریکایی ها هم حجم کمک های اطلاعاتیشان رابیشتر کرده بودند سپاهِ ایران عملیات را روزِ 3/دی/1365 شروع کرد . قرار بود عراق غافلگیر شود که نشد و عملیات بعد از 24 ساعت متوقف شد. نیروهای عراقی با امادگی بالا و هوشیار منتظر نیروهای ایرانی بودند. [6]. چند سال بعد وفیق السامرایی (رئیس اطلاعات ارتش عراق) گفت «ما قبل از شروع حمله از ان اگاه بودیم اگر این اگاهی را نداشتیم قطعا بصره اشغال می شد و بغداد هم در معرض تهدید قرار می گرفت»[7]. عملیات در محور ابوالخصیب کاملا شکست خورد اما در محور شلمچه رزمندگان ایرانی موفق شدند خط را بشکنند اما پیش روی انها در صورت موفقیت محور ابوالخصیب معنی پیدا می کرد و عملیات در این محور هم متوقف شد.شکست سنگینی برای ایرانیها رقم خورد. آنتونی کردزمن در کتاب درس هایی از جنگ مدرن می نویسد «در حقیقت عملیات کربلای چهار به یکی از بدترین عملیات های طرح ریزی و انجام شده تبدیل شد که از زمان حملات بد فرجام بنی صدر در اوایل جنگ به این طرف سابقه نداشت.این عملیات بسیاری از مشخصه های عملیات نا امیدانه و پر حجم توپخانه انگلستان ؛ فرانسه و المان علیه مواضع دفاعی مستحکم یک دیگر جنگ جهانی اول را تداعی می کرد. یک روز و نیم جنگ شدید نشان داد که ایرانی ها تا چه اندازه قادر به تحمل اشتباهات خود در حمله  رو در رو به مواضع مستحکم عراقی ها هستند. عراقی ها نه تنها توانستند با اتش مستقیم سلاح و توپخانه نیروهای عمل کننده ی ایرانی ها را قتل و عام کنند که گروه گروه از واحد های ایرانی مورد هجوم هواپیماها و بالگردهای مسلح قرار گرفته بودند و بسیاری از تجهیزات ابی .خاکی که ایران به منطقه اورده بود در طول این نبرد غرق شد. در نتیجه نیروهای ایران به طرف سواحل شرقی رانده شدند».[8].

تصمیم گیری بزرگ 


پس از انکه قطعی شد راه کارهای کربلای چهار بسته شده و عملیات متوقف شد فرماندهان بعد الظهر 5/دی/1365 در قرارگاه خاتم دور هم جمع شدند تا راهی برای ادامه ی عملیات بیابند. در جلسه ی فرماندهان شلمچه انتخاب شد و محسن رضایی ، شمخانی را فرستاد امیدیه تا به اقای هاشمی رفسنجانی (فرمانده عالی جنگ) هم خبر دهد که تصمیم های جدید چیست؟ مشکلات فراوان عملیات کردن در شلمچه به نظر می رساند مطرح کردن شلمچه بیشتر برای پشت سر گذاشتن بحران کربلای چهار باشد اما اقای هاشمی بحث ها را که شنید گفت انجام عملیات در شلمچه مانند عملیات در مهران یک دستور است.هر لشکری را که تردید ندارد و اماده تر است بکار بگیرید. بعد از ان فرمانده ی سپاه فرماندهانش را در قرارگاه خاتم جمع کرد تا برای انها توضیح دهد که چرا عملیات کربلای چهار نیمه تمام رها شد و چرا باید عملیات جدید سریع و بلافاصله برگذار شود . او گفت «امسال هم بنا به درخواست رهبر انقلاب و دیگر مسئولان کشور بسیج شده است. عملیات فاو (والفجر هشت) را به عنوان اغاز جدیدی در جنگ تلقی کردند و همه به دنبال کار افتادند . از یک طرف انقلاب و امام کشور را در جنگ بسیج کردند و از طرف دیگر  دشمن جنگ را تمام عیار کرد و مراکز صنعتی برق و اب مردم را در شهرها مورد تهاجم قرار داد.که در طول جنگ بی سابقه بوده اما به کجا می توانیم برگردیم؟ به خانه های ویران شده ایکه دشمن ویران کرده است و به مردم بگوییم امده ایم جنازه های شما را تشییع کنیم؟ما به رهبر و مردم چه جوابی داریم اگر دست از جنگ بکشیم؟» در این جلسه چهار قرارگاه در چهار منطقه تشکیل شدتا امکان عملیات در هر منطقه را پی گیری کنند. کربلا در شلمچه ؛ قدس در هور ؛ نوح در فاو و نجف در سومار و خانقین. قرار شد که هر قرارگاه که زودتر اعلام امادگی کرد از ان قرارگاه حمله راشروع کنند ؛ نیز اگر به دلایلی عملیات مثل کربلای چهار متوقف شد از طرح قرارگاه بعدی به عنوان جانشین استفاده شود. البته با بکار گیری تمامی مسئولین در امر برنامه ریزی و اماده سازی تبعات کربلای چهار کمتر می شد. محسن رضایی به شلمچه معتقد بود اما بسیاری از فرماندهان تردید داشتند . با حضور اقای هاشمی جلسات فشرده ای برگذار شد و محسن رضایی تلاش کرد مشکلات عملیات را بیشتر بشکافد و تجزیه و تحلیل کنند تا عملیاتی که او می خواهد اجرا کند و موفق شود. پس از بحث و برسی های فراوان اقای هاشمی از یگان های عمل کننده نظر خواهی کرد . می گفت «انتظار نداریم چیزی را مخفی کنید . هرچه عقیده ی شماست همان را بفرمائید که به نتیجه برسیم. از پایان شروع می کنیم. از فرماندهان می پرسیم که ببینیم چقدر قبول دارند این ماموریتی که به انها واگذار کرده ایم. یکی می گفت اگر امکانات مناسب باشد موفق می شویم چند نفر مخالف بودند و دیگری می گفت هرجا به ما تکلیف شود همان جا خواهیم جنگید . دیگری می گفت حداقل بیست روز بعد عملیات کنیم. دیگری می گفت یک ماه بعد.بعد هم کلا مخالف بودند»[9]. محسن رضایی به فرماندهان «انقلاب ما صاحبی دارد و این بیت و خانه ی اسلام سرپرستی دارد که قطعا ان صاحب بیشتر از ما به فکر ان است.او بیشتر دلسوز است برای اسلام و زحمات پیامبر. اینطور نیست که فقط ما هستیم که به فکر اسلام باشیم. اگر ما امیدمان از همه جا قطع شود عیب ندارد به او امیدمان قطع نشود». او معتقد بود کمبودهایی داریم که اگر رفع شود عملیات در شلمچه موفق می شود. با درخواست اقای هاشمی بحث  ها ادامه پیدا کرد و در اخر محسن رضایی از اقای هاشمی پرسید شما در مجموع نظرتان مثبت است دیگر ، چون قبلا هم خلاصه به من گفتید. با این توضیحات که دادید نظرتان در مجموع مثبت است؟ اقای هاشمی هم گفت «نه ، اجازه بدهید . من میخواهم بگویم جمع کردن نظرات شما مشکل است و توقع نکنید که فرمانده همه ی شما را راضی کند. فرماندهی به یک جمع بندی که رسید تصمیم می گیرد».[10].

تردیدهای رنج دهنده 


شرایط برای تصمیم گیری بسیار سخت شده بود اقای هاشمی در دفترچه ی خاطراتش نوشته است «تردیدها بسیار رنج دهنده است . برای اولین بار در تاریخ جنگ قبل از عملیات دچار چنین حالتی شده ام شاید بخاطر وضعی که در عملیات کربلای چهار پیش امد و چشممان ترسید و بخاطر مسئولیت مستقیمی که دارم و همیم وضع درباره ی فرماندهان دیگر هم صادق است»[11]. از طرف دیگر هر روز گزارش های دقیق تری از تلفات ایرانی ها در کربلای چهار می رسید. هاشمی رفسنجانی «اقای شمخانی اطلاعات لازم را در خصوص نتایج عملیات شکست خورده کربلای چهار داد. خیلی بدتر از انچه تا به حال گفته بودند. نزدیک به 1000 شهید و 3900 مفقودالاثر داشتیم که اکثر انها را باید شهید حساب کرد و حدود یازده هزار مجروح که حدود نصف انها سرپایی معالجه شده یا می شوند»[12]. در جلسه ی اخر فرمانده ی سپاه و اقای هاشمی برای جمع بندی نهایی خلوت کردند. حاصل جلسه اط طرف اقای هاشمی چنین اعلام شد «با توجه به تمام اظهاراتی که شد ان شاالله فردا شب عملیات انجام می شود فرمانده سپاه هم فرماندهان را جمع کرد و برایشان صحبت کرد : ما در امر جنگ در شرایط بسیار خاصی قرار گرفته ایم که برادران ما باید این شرایط را درک کنند. اگر ما ضعف هایی هم داشته ایم مشخص است که خط مشی ، استمرارِ جنگ است ؛ ولو یک قدم رفتن ، دو قدم رفتن ، ده نفر اسیر گرفتن ، پنجاه نفر اسیر گرفتن ؛ چه عملیات بزرگ بشود چه کوچک ، به هرحال استمرار عملیات است. دشمن  قصد دارد به فاو حمله کند ما الان در وضعیتی هستیم که باید به سرعت بر خودمان غلبه کنیم که از این وسوسه های جانبی خودمان را نجات دهیم»[13].

کربلای پنج 


فرماندهان و رزمندگان ایرانی در میانه ی تردید و امید 19/دی به خط شلمچه زدند. عراقی ها در جشن پیروزیشان حسابی غافلگیر شدند و رزمندگان ایرانی خط دفاعی شلمچه را شکستند و پیش رفتند . روش و منش دیکتاتوری و چاپلوس پروری صدام از دلایل اصلی این غافلگیری بود . حمدانی (از فرماندهان گارد ریاست جمهوری عراق) می گوید «حمله ی کربلای چهار ایران به کلی شکست خورد و رقابتی میان فرماندهان سپاه هفتم و سوم عراق که همیشه موفق بودند پدید امد. فرمانده سپاه سوم (طالی الدوری) برای اینکه نشان دهد که ایران را شکست داده است امار و ارقامی از تلفات فوق العاده سنگین نیروهای ایرانی ارائه داد که غیر منطقی به نظر می رسید. ماهر عبدالرشید (فرمانده سپاه هفتم) هم می دانست که باید مطابق میل صدام رفتار کند او هم اماری غیر واقعی داد ؛ امارهایی که تقریبا خنده دار بود اما صدام رضایت داشت چون پس از فاو این دروغگویی ها تسکینش می داد. فرماندهان می گفتند با تلفات سنگینی که به ایرانی ها وارد شده می توانیم همه نفس راحتی بکشیم. فرماندهانی که مدتها در جبهه بودند مرخصی رفتند و اماده باش لغو شد. مردم در جامعه هم امارها را باور کردند و می گفتند تا ایرانی ها عملیات دیگری شروع کنند حداقل شش ماه زمان می خواهند. ایرانی ها کمتر از دو هفته بعد حمله کردند و دروغ ها برملا شد . معلوم شد فرماندهان تلفات ایران را ده برابر بیشتر اعلام کردند»[14].

غافلگیری در شرق بصره 


عراقی ها سراسیمه نیروهای بسیاری به منطقه ی شلمچه اوردند تا ایرانی ها را عقب بزنند. قرار بود عملیات ساعت دوِ نیمه شب اغاز شود که خبر رسید که شاید عملیات لو رفته باشد.پس ساعت شروع عملیات را پیش انداختند و ساعت 1:35 بامداد رمز عملیات اعلام شد. دو ساعت از عملیات گذشت و پیش روی امیدوار کننده بود.یعنی عراقی ها غافلگیر شده اند. ایرانی ها کانال پرورش ماهی را رد کردند و گرووهی دیگر در نوک جزیره بوارین و خط معروف موانع پنج ضلعی را شکستند . پاسگاه بوبیان عراق را هم گرفتند.ارتش عراق روز دوم عملیات بیشتر از بیست بار پاتک کرد که همه نا موفق بود و مجبور شد عقب نشینی کند . توپخانه ی دشمن و تیر مستقیم تانک ها تنها پل ارتباطی را بی وقفه زیر اتش گرفته بود و ارتباط کاملا قطع شده بود. اتش دشمن الحاق بعضی گروهان ها را نیز قطع کرده بود. انتقال مهمات ، غذا و مجروح با وسیله ی نقلیه به هیچ عنوان مقدور نبود و همه چیز توسط افراد حمل می شد. فشار دشمن در عصر روز دوم عملیات به کارگیری هوانیروز و نیروی هوایی را ضروری کرد. [15].نبرد شبانه روزی کربلای پنج ادامه داشت و نیروهای ایرانی در اتش و مقاومت شدید دشمن قدم به قدم و با سرعت محدود پیش می رفتند.رزمندگان شب دهم تلاش کردند در غرب نهر جاسم سرپل بگیرند و شب یازدهم سرپل را گرفتند و بعد از فرار و عقب نشینی نیروهای عراق با سامان دهی نیروهای خودی در غرب نهر جاسم عملیات را ادامه دادند. [16]. فرمانده عملیات محسن رضایی با توجه به وضعیت جدید تدبیر کلی عملیات را چنین اعلام کرد:

  • ممانعت  از تثبیت و استقرار نیروهای دشمن در مواضع پدافندی جدید در غرب نهر جاسم.
  • تصرف سرپل در غرب نهر جاسم و پیش روی برای رسیدن به کانال زوجی.
  • پاک سازی مناطق تصرف شده. [17].

نبرد در نهر جاسم 


دشمن که زمین داده بود تا نیروهایش را حفظ کند و تا غرب نهر جاسم عقب نشسته بود در چهار راه شلمچه مقاومت می کرد تمرکز شدید دشمن در نهر جاسم و بمباران عقبه ها نشان می داد اگر چه دشمن شرق نهر جاسم را با هدف حفظ نیرو واگذار کرده ولی برای حفظ منطقه ی غرب نهر جاسم هر کاری می کند. همچنین تلاش دشمن برای ایجاد استحکامات در برابر سرپل غرب کانال ماهی و جلوی کانال زوجی نشان دهنده ی تصمیم جدی عراق برای جنگیدن و حفظ زمین در این منطقه بود. در عین حال عملیات در غرب نهر جاسم تا شب نوزدهم عملیات 07/11/1365 ادامه یافت. [18]. عراق برای سد کردن پیش روی رزمندگان اسلام به کلیه ی سپاه های خود اعلام کرد یگان های کیفی و عملیاتی خود را ازاد کرده و به شلمچه اعزام کنند. خیلی سریع بیش از صد یگان عراق به منطقه امدند و برابر نیروهای ایران صف ارایی کردند. [19]. تداوم عملیات در غرب نهر جاسم با توجه به مدت زمان درگیری (20 شبانه روز) و حجم یگان های دشمن در منطقه (100 یگان) از اهمیت و ارزش بالای عملیات رزمندگان و سرمایه گذاری دو طرف بر موفقیت در این درگیری هاحکایت می کرد. [20]. طی این مدت فقط 25 یگان سپاه برابر دشمن صف ارایی کردند و بارها با سامان دهی و جذب نیروی جدید عملیات را ادامه دادند. [21].

روزهای خونین 


جبهه ی ایران و عراق به خونین ترین روزهایش رسیده بود تمام قدرت دو طرف در زمین محدود شلمچه به میدان امده بود.سردار علایی «ارتش عراق در عملیات کربلای پنج هرچه در توان داشت علیه رزمندگان اسلام به کار گرفت و از 180 تیپ (یعنی حدود دو سوم استعداد ارتش خود) را وارد منطقه ی نبرد کرد. به طوری که 350 اسیر گرفته شده در این عملیات مربوط به 110 یگان و تیپ مختلف ارتش بعثی بودند. می توان گفت شدیدترین و گسترده ترین نبردها در میان 90 عملیات در طول دفاع مقدس عملیات کربلای پنج است. شدت اتش دشمن در حین پاتک ها به حدی بود که هیچ شیئی بر روی زمین سالم نماند. مقدار گازهای ناشی از پرتاب گلوله ها در فضای جبهه به حدی رسیده بود که تنفس را برای رزمندگان مشکل می ساخت. این عملیات هم پر هزینه و هم پرتلفات بود به طوریکه گفته می شود حدود 30هزار نفر در ان به شهادت رسیده یا زخمی شدند. سپاه در عملیات کربلای پنج اسیب جدی دید و تعدادی از فرماندهان و کادرهای مشهوری چون حسین خرازی ؛ اسماعیل دقایقی ؛ حجت الاسلام میثمی و ده ها شهید دیگر در رده ی فرمانده گردان مثل شهید جاوید و هزاران شهید رزمنده را از دست دادیم».[22]. حمدانی از فرماندهان گارد ریاست جمهوری عراق «بیش از پنج هزار تانک و توپ در این منطقه به روی هم اتش گشودند . بمباران و گلوله باران این منطقه باور کردنی نبود و نتیجه ی ان نا بودی همه چیز بود. قتلگاه جنگ ایران و عراق شده بود.شما نمی توانستید ده متر جا پیدا کنید که بمباران نشده باشد. وقتی به خط مقدم در دوعیجی رسیدیم چیزی جز  ده ها تانک سوخته و هزاران جسد مشاهده نمی شد.وضعیتی را که من دیدم فقط در فیلم ها دیده بودم»[23].در پایان نبرد خونین کربلای پنج ایران موضع برتر را داشت و توانسته بود خط دفاعی شلمچه را بشکند . پیشروی ایرانی ها به سمت بصره بازتاب گسترده ای داشت. امریکا برای جلوگیری از شکست عراق و سقوط بصره ناو هواپیمابر جان اف کندی را به خلیج فارس فرستاد و روزنامه های دی ولت ؛ اشپیگل و زوددویچه سایتونگ نوشتند « امریکا با شش گردان و ششصد هواپیمای جنگی اماده است تا در صورت سقوط بصره با ایران بجنگد. شوروی هم نگرانیش را از ادامه ی جنگ اعلام کرد و تاکید کرد جنگ باید با مذاکره تمام شود. میتران (رئیس جمهور فرانسه) گفت «پیروزی ایران یعنی پیروزی تندروهای اسلامی که ثبات مدیترانه و جهان اسلام را به هم می زنند. سفیر انگلیس در سازمان ملل هم گفت «هیچکس مایل به پیروز شدن ایران انقلابی نیست . فرو ریختن دژ شلمچه ، در خطر قرار گرفتن بصره ، شرایط سیاسی و نظامی و تاثیرات مهم کربلای پنج بر جنگ ان را از مهمترین عملیات های جنگ کرده است. مردم بصره به خبرنگار خبرگزاری رویتر گفته بودند ما شب را طوری گذراندیم  که انگار در قلب صحنه ی جنگ هستیم. [24]. همزمان با کربلای چهار بنا شد ارتش در جبهه ی نفت شهر عملیاتی (48ساعت پس از شروع کربلای چهار) با نام کربلای پنج انجام دهد تا توان عراق در دو جبهه درگیر شود . با توقف عملیات کربلای چهار عملیالت کربلای پنج در جبهه ی نفت شهرهم لغو شد. با قطعی شدن عملیات کربلای پنج در شلمچه به نیروهای ارتشی نفت شهر و سومار هم دستور دادند طرح عملیاتی کربلای پنج را با نام کربلای شش 48 ساعت پس از کربلای پنج اجرا کنند اما فرماندهان نگران امادگی دشمن در این منطقه بودند. فشار کربلای پنج که زیاد شد عملیات کربلای شش باید اغاز می شد اما فرماندهان تردید داشتند و تردیدشان عملیات را چند روز بع تاخیر انداخت.خاطرات اقای هاشمی در 23/دی/1365 «اول شب به قرارگاه غرب نیروی زمینی ارتش در ارتفاعات مشرف به نفت شهر و سومار رسیدیم. در قرارگاه اقای حسنی سعدی و جمالی گفتند دیشب یک اسیر عراقی گرفته ایم. او گفته که از عملیات ما مطلع اند و انها هم یک درجه دار از ما اسیر گرفته اند. نظرشان را درباره ی انجام عملیات خواستم. گفتند بهتر است عمل کنیم. انها برای عملیات جلوتر رفتند. من هم در قرارگاه به انتظار ماندم»[25]. رزمنده های ارتشی اماده ی حرکت به خط مقدم هستند از زیر قران عبور می کنند و با صلوات عازم خط می شوند. انگار دشمن از عملیات بو برده باشد.همزمان با حرکت نیروها منطقه را زیر اتش گرفت و رزمنده ها تا به خط مقدم برسند چند نفر شهید دادند. [26]. رزمنده ها عقب برگشتند و عملیالت متوقف شد. خاطرات اقای هاشمی در 25/دی «ساعت نه صبح به مجلس امدم. از جبهه ها سراغ گرفتم. جنوب خوب است . غرب جالب نیست.پیش روی جنوب هم کند است»[27].

دورتر از خط مقدم 


پیش از اغاز عملیات کربلای پنج کشورهای غربی در شورای امنیت در تدارک تهیه ی قطعنامه ای جدید درباره ی جنگ ایران و عراق بودند. همزمان با پخت و پز قطعنامه ایران پیروزی بزرگی در کربلای پنج را به دست اورد اما وزارت خارجه هم چندان کار ازموده نبود که از پیروزی هاییی همچون کربلای پنج بهره برداری کند.دکتر علی خرم (از مسئولان وزارت خارجه در ان ایام) می گوید «چنانچه جمهوری اسلامی ایران دیپلماسی فعالتری داشت می توانست منافعش را بهتر تامین کند. به عنوان مثال در بند شش قطعنامه به جای اینکه تایین اغازگر جنگ مطرح شود تعیین متجاوز استفاده شود. یا به جای تعیین خسارت تعیین غرامت مطرح شود . چنانکه در ان مقطع ایران به لحاظ نظامی از موقعیت برتری در جبهه های جنگ برخوردار بود. در زمان تنظیم قطعنامه زمانی که دبیر کل سازمان ملل درخواست کرد دو کشور نظراتشان را در مورد مفاد اولیه ان اعلام کنند ، فضایی برای برسی قطعنامه اعلام نظر و فعالیت های دیپلماتیک درباره ی ان در اختیار دستگاه دیپلماسی کشور قرار داده نشد و حتی به اقای محمد جواد لاریجانی که معاون بین الملل وزارت خارجه بود اجازه ی حضور در جلسات مربوط به تصمیم گیری در رابطه با قطعنامه داده نشد. پس قطعنامه ی 598 پیش نویسی بود که در غیاب ایران ، عراق ان را بهبود داد . لذا در اوج قدرت نظامی ایران تامین کننده منافع عراق بود ، اما با تغییر موقعیت جبهه های جنگ تا حدودی مورد توجه ایران هم قرار گرفت». کشورهای غربی ارزیابی دقیقی از توان ایران نداشتند و نیروهای سپاه را که با اعزام های مردمی تامین می شد را نمی توانستند تخمین بزنند و با توجه به پیش روی ایران در کربلای پنج تخمین می زدند اگر ایران چند عملیات با همین قدرت انجام دهد شکست عراق دور از دسترس نیست . این پیش نویس در سال/1366 به نام قطعنامه 598؛؛ تصویب شد. [28].

 

پانویس


↑ 1-      محسن رضایی ؛ برسی عملیات والفجرهشت در گفت و گو با راویان جنگ تحمیلی ؛ مرداد 1365 ؛ صفحه 249.

↑ 2-      محمد درودیان ؛ آغاز تا پایان ؛ صفحه 160.

↑ 3-      برگرفته از خاطرات اقای هاشمی رفسنجانی از اردیبهشت تا مرداد 1365 در کتاب : اکبر هاشمی رفسنجانی ؛ اوج دفاع ؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی سال/1366 ؛ تهران/1389.

↑ 4-      مجید نداف ؛ کربلای 5 چالشی از درون و برون : گزارشی از میزگرد راویان ؛ مروری بر گفتمان اقناعی در مدیریت جنگ مردمی ؛ فصلنامه نگین ایران ؛ تخصصی جنگ ایران و عراق ؛ شماره 19 ؛ صفحه 99 تا 110.

↑ 5-      روح الله موسوی خمینی ؛ صحیفه ی امام ؛ جلد 20 ؛ صفحه 132.

↑ 6-      محمد درودیان ؛ روند پایان جنگ ؛ صفحه 200.

↑ 7-      همان.

↑ 8-      انتونی کردزمن ؛ درس های جنگ مدرن ؛ مرز و بوم ؛ حسین یکتا ؛ جلد اول ؛ تهران 1390 ؛  صفحه 480.

↑ 9-      محمد درودیان ؛ گزارش جلسات تصمیم گیری عملیات کربلای 5 ؛ فصلنامه نگین ایران ؛ تخصصی جنگ ایران و عراق ؛ شماره 19 ؛ صفحه 152 تا 180.

↑ 10-   همان.

↑ 11-   اکبر هاشمی رفسنجانی ؛ اوج دفاع ؛ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی ؛ سال 1366 ؛ تهران/1389 ؛ صفحه 114 تا 418.

↑ 12-   همان.

↑ 13-   محمد درودیان ؛ گزارش جلسات تصمیم گیری عملیات کربلای 5 ؛ فصلنامه نگین ایران ؛ تخصصی جنگ ایران و عراق ؛ شماره 19 ؛ صفحه 152 تا 180.

↑ 14-   کوین وودز ؛ جنگ صدام ؛ مرز و بوم ؛ داود علمایی کوپایی ؛ چاپ اول تهران/1390 ؛ صفحه 162 تا 164.

↑ 15-   محمد درودیان ؛ نبرد در شرق بصره ؛ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ ؛ تهران/1376 ؛ صفحه 77 تا 88.

↑ 16-   حسین اردستانی ؛ تنبیه متجاوز ؛ صفحه 281.

↑ 17-   محمد درودیان ؛ نبرد در شرق بصره ؛ صفحه 98.

↑ 18-   حسین اردستانی ؛ تنبیه متجاوز ؛ صفحه 282.

↑ 19-   همان.

↑ 20-   عملیات کربلای پنج ؛ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ ؛ تهران/1384 ؛ صفحه 44 تا 47.

↑ 21-   همان.

↑ 22-   همان.

↑ 23-   کوین وودز ؛ جنگ صدام ؛ صفحه 162.

↑ 24-   کارنامه توصیفی عملیات های دفاع مقدس ؛صفحه 304 تا 307.

↑ 25-   اکبر هاشمی رفسنجانی ؛ اوج دفاع ؛ صفحه 423.

↑ 26-   محمد تقی مختار ملکی ؛ ان روزهای حماسه ؛ عقیدتی سیاسی ارتش ؛ تهران/1378 ؛ صفحه 112.

↑ 27-   اکبر هاشمی رفسنجانی ؛ اوج دفاع ؛ صفحه 445.

↑ 28-   گفت و گوی دکتر خرم با فصل نامه نگین ایران ؛ اسیب شناسی دیپلماسی ایران در زمان جنگ ؛ شماره 28 ؛ صفحه 245.

 

::. دائره المعارف مصور تاریخ جنگ ایران و عراق؛جعفر شیرنیا

 

خواندن 2844 دفعه
شما اینجا هستید: صفحه اصلی صفحه اصلی سال هفتم جنگ آتش و خونِ