عملیات های نظامی ایران

  • عملیات افندی والفجر نه 1364/12/05 عملیات والفجر 8 در نتیجه اصل غافلگیری منجر به تصرف قسمت جنوبی شبه جزیره فاو گردید ولی…
  • عملیات افندی بدر 1363/12/20 تشکیل یک فرماندهی مستقل با نام (فرماندهی نیروهای شرق دجله) توسط عراق در منطقه حورالعظیم بدنبال ازاد سازی…
  • عملیات مشترک و غرور آفرین بازی دراز یک [1360/02/02] ارتفاعات معروف بازی دراز در منطقه غرب کشور ایران دارای قلل 1050متری تا…
  • عملیات افندی خیبر 03/ 12 / 1362 در جبهه ایران در چهارم بهمن ماه 1362 طرح مقدماتی عملیات خیبر توسط قرارگاه خاتم…
  • عملیات آفندی کلینه و سید صادق یک [1359/09/28] در منطقه عمومی شمال سرپل ذهاب در جمهوری اسلامی ایران،ارتفاعات کلینه وسید صادق قرار…
  • عمليات آفندي كربلا پنج 1365/10/19 نام گذاري سال 1365 به سال سرنوشت از طرف ايران و عدم موفقيت عمليات كربلا 4 به…
  • عملیات پدافندی حاج عمران 1365/02/24 گسترش نبرد به منطقه شمالغرب که با عملیات موفق والفجر2 توسط نیروهای ایرانی صورت پذیرفت با عملیات…
  • عملیات پدافندی جنوب مریوان 1360/04/30 عراقی ها از دسترسی به اهداف بلند پروازانه ی خود بازمانده و به ناچار در زمین های…
  • عمليات آفندي والفجرهشت 1364/11/20 منطقه عملياتي جنوب در مسير جاده آبادان به اروندكنار در ساحل شرقي و غربي رودخانه اروند رود، از…
  • عملیات آفندی نصر شش 1366/05/10 عملیات نصر6 یکی از سنگین ترین نبردهای انجام شده در ارتفاعات میمک در طول سال های دفاع…
  • عملیات پدافندی شمال ابادان - ایستگاه حیسنیه 1359/06/31 دفاع از خرمشهر و محور شمالی ان در منطقه حسینیه توسط ایرانی ها مهمترین…
  • عملیات پدافندی مهران 1365/02/27 حظور گسترده تیپ های مختلف عراقی در منطقه عمومی مهران نشانگر این نکته بود که عراق اهداف خاصی…

اطلس استان ها

  • شکرالله فقیهی آملی (1314ش_؟) مدت سه سال در مسجد جامع آمل به تحصیل سطوح پرداخت . سپس به مشهد رفته پس از…
  • آستان مقدس امامزاده زید (علیه السلام) ـ فیروزآباد شهرت محلی: به امامزاده زید (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان امامزاده…
  • آستان مقدس امامزاده محمود (علیه السلام) ـ تترستاق شهرت محلی: به امامزاده محمود (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان امامزاده…
  • میرتقی نصیری متکازینی (1373ه.ش_1291ه.ش) تحصیلات ابتدایی را در متکازین نزد ملا محمود فاضلی فرا گرفت پس از ان به بهشهر رفت و…
  • آستان مقدس امامزاده جعفر (علیه السلام) ـ پس پرس شهرت محلی: به امامزاده جعفر (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان…
  • آستان مقدس امامزاده محمد (علیه السلام) ـ زیت سفلی شهرت محلی به امامزاده محمد(علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی آستان امامزاده…
  • احمد عبدالحد از مجتهدان منطقه کیاسر ساری بود که در عین ورع و تقوی در برابر خوانین ملجا ستم دیدگان منطقه بود…
  • میرزا طاهر تنکابنی (1320ه.ش_1280ه.ق) تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش (کلاردشت) ولنگا اموخت. سپس به تهران رفت و از درس استادانی چون :…
  • آستانه مقدسه امامزاده سیده فاطمه (علیها السلام) ـ اسبچین شهرت محلی: به امامزاده سیده فاطمه (علیها السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی:…
  • آستان مقدس امامزاده مظفر (علیه السلام) ـ اسکو محله شهرت محلی: به امامزاده مظفر (علیه السلام) معروف می باشد اطلاعات فیزیکی: آستان…
  • آستان مقدس امامزاده ابراهیم (علیه السلام) ـ شیردار کلا شهرت محلی: به امامزاده ابراهیم (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان…
  • آستانه مقدسه امامزاده سیده زینب (علیها السلام) ـ ناتل شهرت محلی: به امامزاده سیده زینب (علیها السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی:…

اطلس جنگ تحمیلی

  • نام و نام خانوادگی : (سرلشکر) محمد باقری برادر سرلشکر حسن باقری از فرماندهان عالی سال های اول جنگ در سپاه. مسوول…
  • نزار حمدون و تلاشهاى سياسى در امريكا بعد از برقرارى روابط سياسى ميان امريكا و عراق، نزار حمدون به يكى از فعال‏ترين…
  • با سلام . این صفحه هم‌اکنون متنی ندارد. شما اگر در رابطه با موضوع این صفحه ، مطلب و منبعی دارید می‌توانید…
  • گاز خردل (سولفور موستارد) یا عامل تاول زا گاز خردل یا سولفور موستارد ؛ ترکیبی شیمیایی دارای کلر و گوگرد است که…
  • توپولف-۲۲ (به روسی: Blinder) (نام ناتو Туполев Ту-۲۲) نخستین بمب‌افکن استراتژیک فراصوت اتحاد جماهیر شوروی بود که شرکت توپولف آن را طراحی…
  • نام ایشان بیشتر در مراسم های یادبودی برده می شود که برای حاج احمد متوسلیان و سید مرتضی آوینی برگزار می گردد…
  • هر ارزشي، فرهنگي، مكتبي اگر بخواهد جاودانه شود، حفظ شود، بايد مدافعان و مبلغان راستين داشته باشد و فرهنگ عاشورا، مبلغاني هم…
  • کاسپار واینبرگر (Caspar Weinberger) یک سیاست‌مدار اهل ایالات متحده آمریکا بود. وی به عنوان یک جمهوری‌خواه برجسته مسئولیت‌های بسیاری داشت که از…
  • مِصر کشوری در شمال خاوری قاره آفریقا است و شبه جزیره سینا هم که در قاره آسیا قرار گرفته بخشی از قلمرو…
  • فَرانسه با عنوان رسمی جمهوری فرانسه یکی از کشورهای واقع شده در اروپای غربی می‌باشد که دارای چند منطقه تحت حاکمیت نیز…
  • با سلام . این صفحه هم‌اکنون متنی ندارد. شما اگر در رابطه با موضوع این صفحه ، مطلب و منبعی دارید می‌توانید…
  • درجه‌دار به نظامیانی گفته می‌شود که از درجه استوار یکم تا گروهبان سوم هستند یعنی: • استوار یکم • استوار دوم •…

کلام نور

هورِ در اتش

جنگ در نیزار 


فرمانده سپاه خیلی امیدوار بود که با پیروزی در عملیات خیبر به تمام حرف و حدیث ها پایان دهد. هم به حرف های رزمندگان غرب که عملیات در جنوب را پایان یافته تلقی می کردند هم به حرف کسانی که ادامه جنگ را بی فایده می دیدند [سرار احمد سیاف زاده] هربار که علی هاشمی نتیجه ی شناسایی های هور را به او گزارش می داد ، امیدوارتر می شد. او از قرارگاه نصرت نه به فرماندهانش چیزی گفته بود نه به هاشمی (فرمانده جنگ). اولین بار وقتی از نتیجه ی شناسایی ها کاملا راضی شد به امام گفت. امام هم وقتی شنید قصد دارند کنار دجله برسند خوشحال شد و گفت «کار خوب و مهمی است. میتوانیم؟ گفتیم اگر لجستیک و ترابری را حل کنیم و بتوانیم نیرو برسانیم همه جای منطقه زمین دست نخورده است ، حتی یک سرباز هم در آن نیست. خیبر طرح خیلی مهمی بود و بعد از آزادی خرمشهر ، اولین طرحی بود که می توانست یک چشم انداز روشن و تاثیر جدی در روند جنگ داشته باشد»[1]. زمستان سال/1362 بعد از شناسایی های امیدوار کننده ، فرمانده سپاه به فرماندهان جنگ اعلام کرد عملیات های بعدی در هور انجام می گیرد . فرماندهان شوکه شدند اما وقتی گزارش های شناسایی قرارگاه نصرت را دیدند دلشان آرام گرفت. بچه های علی هاشمی حتی آب راه های دجله را هم متر کرده بودند که اگر قرار شد نیروها از دجله بگذرند بدانند از کجا و چگونه بگذرند. آنها از اتوبان بغداد ؛ بصره هم فیلمبرداری کرده بودند. [سردار احمد سیاف زاده]

منطقه عملیات 


منطقه عملیاتی خیبر شمالِ بصره و مقابل استان های العماره و بصره بود. عملیات در دو محور انجام می شد . محور هورالهویزه و محور زید که پیشتر عملیات رمضان در انجا ناموفق بود. عراق انتظار حمله از هور را نداشت و نیروی کمی انجا مستقر کرده بود . در جزایر مجنون فقط یک گردان از افراد جیش الشعبی بودند و در محور شمالی (العُزیر-روطه) و محور جنوبی (القُرنه) هم نیروهای مرزی به عنوان افراد پاسگاه مستقر بودند. فقط در محور طلائیه خط دفاعی محکم بود با موانع و کانال های فراوان. اما عملیات که اغاز شد، عراق خیلی سریع نیروهایش را به منطقه آورد که این سرعت نشان از پشتیبانی قوی آنها داشت [2].اما در محور زید موانع زیاد بود و نیروهای زیادی هم در خط دشمن مستقر بودند ، خاک ریز های مثلثی شکل معروف که طرح اولیه اش اسرائیلی است در همین منطقه بودند. عراق این خاک ریز ها را پیش از عملیات بیت المقدس ساخت تا از بصره حفاظت کند. یکی از موانع اصلی پیش روی در عملیات رمضان همین خاک ریز ها بود. تانک،نیروی  پیاده و تیربار را با آرایشی غیر قابل نفوذ در مثلثی ها جا داده بودند . در عملیات خیبر عراق جلوی مثلثی ها چند ردیف مانع هم کار گذاشته بود [حسین اردستانی]. فرماندهان ارتش دیرتر از همه از طرح عملیات با خبر شدند و از این بی خبری دلگیر شدند. بعد هم که فرماندهی محور زید را به انها دادند ، درباره طرح عملیات به ایت الله خامنه ای نوشتند که با توجه به موانع مثلثی شکل در محور جنوبی عملیات و آمادگی دشمن در این منطقه احتمال موفقیت بسیار کم است و اگر اینجا موفق نشویم حتی اگر در هور هم خوب پیش برویم چون نیروها پشتیبانی ندارند پیش روی شان ناپایدار خواهد بود [نصرالله معین وزیری(فرمانده قرارگاه محور زید در عملیات خیبر)]. هاشمی رفسنجانی ، خاطرات 29/بهمن/1362 «آقای محسن رضایی از جبهه تلفن کرد و گفت برادران ارتشی آمادگی برای عملیات در موعد مقرر را ندارند.تاکید داشت که مهلت بیش از دو روز تمدید نشود.با آقای خامنه ای و احمد آقا در خانه ی ما جلسه ای داشتیم آقای خامنه ای گفتند سپاه خودش هم آماده نیست.قرار شد امشب با حضور فرماندهانشان جلسه بگیریم و با واقع بینی تصمیم اتخاذ شود»[3]. فرمانده سپاه معتقد بود پیش روی در هور آنقدر برای عراقی ها غافل گیر کننده است که اگر محور جنوبی هم موفق نباشد عملیات موفقیت آمیز می شود. او برای اطمینان بیشتر یکی از قویترین لشکرهایش ؛ لشکر 14 امام حسین را در محور جنوبی مامور کرد. موفقیت طرح خیبر به انتقال موفق نیروها و تجهیزات بستگی داشت. حمل و نقل دریایی و پشتیبانی یگان های عمل کننده در هور بر عهده ی قرارگاه نوح بود. طولانی بودن مسیر آبی ، نبود خشکی و ضرورت سرعت عمل در انتقال نیرو منجر شد به طرح استفاده از تیم های هوانیروز و بالگرد های ارتش. فرمانده هوانیروز ارتش و فرماندهان ارشد برای اجرای عملیات کنار هور مستقر شدند نیروی هوایی ارتش پشتیبانی هوایی و پدافند هوایی را بر عهده گرفت هواپیماهای اف چهارده را مامور کردند امنیت هوایی را برقرار و با میگ های عراقی مقابله کنند [4].

فرمانده جدید در قرارگاه 


این نخستین تجربه فرماندهی هاشمی رفسنجانی هم بود . او پیش از رفتن به جبهه به امام گفته بود می رود تا با پیروزی در منطقه راه ختم جنگ را فراهم کند ، امام فقط سکوت کرده بود. او این ایده را پیش از عملیات با فرماندهان هم مطرح کرد. «برای نخستین بار بحث مهمی را با آنها در میان گذاشتم که عکس العمل های متفاوتی داشت. بعضی پسندیدند و بعضی نپسندیدند ، گفتم نظر من و بعضی مسئولان رده بالای نظام این است که اگر یک عملیات موفق در داخل خاک عراق انجام دهیم و منطقه ای از دشمن را تصرف کنیم که با ان بشود بعد از [پذیرش] آتش بس بر عراق فشار آوریم و حقمان را بگیریم باید با آتش بس موافقت شود. این منطقه می تواند همان باشد و چون هنوز چیزی در دست نداریم مناسب نیست. ولی اگر این هدف تامین شود قابل طرح با امام است . آن ها که مخالف بودند گفتند شعار "جنگ جنگ تا پیروزی" یا "جنگ جنگ تا رفع فتنه از جهان" تبدیل به جنگ جنگ تا یک پیروزی شده؟ و گفتند اظهار این نظر ممکن است باعث دلسردی رزمندگانی شود که برای رسیدن به کربلا و قدس می جنگند. موافقان هم خوشحال شدند [5]. هاشمی در خاطرات روز بعدش نوشته «آنگونه که انتظار داشتیم عنوان ختم جنگ مقبول نیافتاد. معلوم می شود مساله مهم برای بسیاری از رزمندگان ادامه جنگ است و همه چیز هم همین را نشان می دهد شاید به همین جهت امام موافق طرح ختم جنگ نیستند و اگر در قلبشان هم قبول داشته باشند بر زبان نمی آورند [6].

عملیات خیبر 


سوم/اسفند/1362 عملیات خیبر با رمز یا رسول الله آغاز شد. در شب و روز اول عملیات در محور شمالی نیروها به جاده العماره _ بصره رسیدند . در محور زید نیروها نتوانستند از موانع عبور کنند و عملیات در آن محور زود متوقف شد. اما موفقیت محور شمالی امیدوار کننده بود [7]. در مرحله ی بعد گروهی از نیروها می بایست از میان هور به جزایر مجنون حمله می کردند و باقی از طلائیه که یگانه راه خشکی منطقه شمالی عملیات بود. عملیات در این محور یک روز به تاخیر افتاده بود اما نیروهای هور از این تاخیر با خبر نشدند و خود را به جزیره جنوبی رساندند حالا باید نیروهای طلائیه از انها حمایت می کردند که انها نبودند. شرایط سختی برای نیروهایی که در جزیره مجنون بودند پیش آمد . پس نیروهای محور طلائیه را مجبور کردند به جای شب در روز حرکت کنند و خود را به انها برسانند عراقی ها هم هرچه نیرو و آتش در توان داشتند بر طلائیه متمرکز کردند تا این گروه به جزیره مجنون جنوبی نرسند. می دانستند که اگر راه باز شود کار تمام است. وگر نه باقی نیروهای ایران هم در خطر خواهند بود. رزمنده های ایرانی در مجنون خیلی شهید دادند و در طلائیه هم [سردار احمد سیاف زاده].

نگرانی در پایتخت 


در تهران گزارش های نگران کننده ی صیاد شیرازی امام را نگران کرد. هاشمی «خدمت امام رفتم . گزارشی از وضع جنگ دادم. امام نگران بودند و از طرف اقای صیاد گزارش ناراحت کننده ای دریافت کرده بودند. با توضیحات من تخفیفی حاصل شد. برای امام اهداف مهم عملیات را توضیح دادم ایشان هم نظرشان این بود که قطع جاده بصره _ بغداد ضربه ی غیر قابل جبرانی به بعث عراق وارد می کند. به ایشان گفتم من از رهگذر این اهداف به ختم جنگ می اندیشم ایشان لبخندی زدند و جوابی ندادند [8]. آقای هاشمی رفسنجانی (فرمانده جنگ) هم به منطقه آمد و به فرمانده سپاه گفت «اعلام کردیم هرکس هرچه در چنته دارد بیاورد میدان» فرمانده سپاه گفته بود «ما هم گفته ایم افراد تا حد فرمانده لشکر بیایند بجنگند.حتی اگر سازمان رزم سپاه مختل شود.» لشکر 27 محمد رسول الله بسیاری از نیروهایش را از دست داد . لشکر 14 امام حسین که در محور زید جنگیده بود به کمک نیروهای طلائیه آمد . پیش روی اولیه شان موفق بود اما باز عراقی ها پیروز نبرد طلائیه شدند. محمد ابراهیم همت فرمانده محبوب بسیجی های لشکر 27 محمد رسول الله شهید شد و حسین خرازی فرمانده لشکر 14 امام حسین را با دست قطع شده و بدنی پر از زخم تیر و ترکش از صحنه ی نبرد بیرون بردند همزمان با نبرد طلائیه عراقی ها به چهار گردان خط شکن از لشکر 8 نجف و لشکر 31 عاشورا حمله کردند. شهادت مظلومانه ی نیروهای این چهارگردان سخت ترین لحظات خیبر و فرماندهانشان در قرارگاه بود. حمید باکری معاون لشکر 31 عاشورا هم در جزیره شهید شد [9].

نبرد مجنون 


صلاح نبود نیروهایی که در شمال هور به جاده رسیده اند انجا بمانند پس انها هم عقب نشینی کردند و به جزایر مجنون امدند [حسین اردستانی]. که هنوز در اختیار نیروهای ایرانی بود عراقی ها هم که در محور طلائیه موفق شده بودند از باز پس گیری جزایر مهم مجنون مطمئن بودند . تبلیغات رسانه ای عراق وعده میداد که به زودی ارتش قدرتمند عراق ایرانی ها را از جزایر بیرون می کند . جزیره مجنون محور خبری رسانه های جهان شده بود تا حدی که عملیات خیبر به نبرد مجنون معروف شده بود. اگر عراق جزایر را پس می گرفت ثابت می کرد به قدرتی رسیده که می تواند تمام عملیات های ایران را شکست دهد . بعد الظهر روز چهارده اسفند از دفتر فرماندهی کل قوا(امام خمینی) به فرماندهان جنگ خبر دادند امام فرموده اند جزایر حتما باید نگه داشته شوند ؛ هر طور که شده. با ابلاغ این پیام به رزمنده ها انگار که همه چیز از نو شروع شده باشد ، روحیه ی رزمنده ها متحول شد و قدرت تهاجمی شان چند برابر. فرمانده سپاه به فرمانده جنگ گفت از جزایر بیرون نمی رویم حتی اگر سازمان سپاه از بین برود. در نتیجه حفظ جزایر هدف اصلی رزمنده ها و فرماندهان بود بسیاری از فرماندهان قرارگاه هم سلاح به دست گرفتند و به خط مقدم رفتند تا همراه بسیجی ها از جزایر دفاع کنند. از 16/اسفند تا 20/اسفند عراق هرچه داشت به میدان اورد تا جزایر را پس بگیرد . آتش سنگین ؛ هواپیما ؛ بالگرد ؛تانک ؛ نیروی پیاده و بمب های شیمیایی. هفتاد و دو ساعت جنگ بی امان. همه متحد شدند که حرف امام زمین نماند که نماند. آقای هاشمی «جزایر مجنون شد سمبل قدرت ما و ضعف عراق»[حسین اردستانی].

جنگ شیمیایی 


عراق با آتش شدید جزایر را شخم زد هر یک وجب یک گلوله . بمب های شیمیایی هم تمام منطقه را آلوده کردند حفظ جزایر غیر ممکن نشانمی داد اما رزمندگان ایرانی با شجاعت خود توانستند غیر ممکن را ممکن و جزایر را حفظ و تثبیت کنند. آنها در 24/فوریه با پیشروی تا این حد ، مرحله ی دوم عملیات خود را با نام عملیات خیبر آغاز کردند که با نفوذ در سمت بصره تا 19/مارس ادامه داشت. تا مدتی به نظر می رسید که ایرانی ها در حال شکستن خط مستحکم دفاعی عراق هستند در حالی که انها موفق شدند از باتلاق های وسیع بگذرند (عراقی ها فکر می کردند این عمل غیر ممکن است) و جزایر مجنون را در جبهه جنوبی در چهل مایلی شمال بصره تصرف کنند. البته انها سرانجام با تلاش های سخت عراقی ها که وحشیانه از سلاح شیمیایی (عوامل اعصاب و خردل) استفاده کردند کنترل شدند. ایرانی ها به رغم تلاش های متوالی عراق در بیرون کردن انها موفق شدند این جزایر را حفظ کنند. [10]. سوم/فروردین/1363 خبرگزاری فرانسه «نتیجه ی نبرد جزایر مجنون هرچه باشد ناظران عقیده دارند تاکتیک های نظامی ایران از نظر جسارت و شهامت طوری بود که در اینده بارها از ان استفاده خواهند کرد . نیروهای ایرانی پلی سیزده کیلومتری مثل قایق شناور ساخته اند که جزیره شمالی را به مرز ایران وصل می کند استفاده از پلِ قایقی با چنین طولی در تاریخ نظامی مدرن بی سابقه است»[11]. کردزمن «دست یابی ایران به جزایر شمالی مجنون این فرصت را به اکبر رفسنجانی داد تا ادعا کند ما هم اکنون انقدر ذخائر نفتی اثبات شده داریم که می توانیم هزینه ی تعمیر و باز سازی خسارات زیادی را که دشمن به ما وارد کرده است جبران کنیم [12].

سخت تر از همیشه 


ایران درعملیات خیبر خیلی خسارت دید که مهمترینی از دست دادن چند فرمانده بزرگ بود خیبر نشان داد که جنگ بسیار سخت تر از گذشته شده است. غلامعلی رشید معاون عملیات فرمانده کل سپاه پس از عملیات خیبر در جلسه ای بر این مساله تاکید کرد و گفت «باید یک سری واقعیت ها را پذیرفت ما نیروهایمان نیروهای پیاده هستند . ما متکی به زرهی نیستیم . در مقایسه با دشمن آتش و نیروی ما به شدت کم است دشمن در حال حاظر در سرتا سر خط پدافندی شاید از دوازده لشکر سازمانی خود سه لشکر در خط داشته باشد. نه لشکر عراق آزاد است. یعنی بار جنگ روی دوش نیست این ها حتی آتش هم رویشان نیست. کارشان فقط آموزش و مانور است. قوی می شوند و هر کجا ما تک کنیم مثل اجل معلق می آیند روی سر ما. انبوه تانک و زرهی و آتش می ریزند سر ما. دشمن احتیاط بسیار خوبی دارد نیروهای پیاده عراق سه برابر ما می باشد از سیزده میلیون جمعیت خود یک میلیون را مسلح کرده ما با حداکثر صد گردان آفند می کنیم عراق سیصد گردان آزاد دارد و مقابله می کند . آتش عراق مثل باران فشنگ می اید و آتش توپخانه ی این کشور دقیقا پنجاه برابر ماست . در عملیات ها آسمان مطلقا در اختیار هواپیماهای عرقی است ما حتی یک هواپیما هم برای مقابله بلند نمی کنیم. اوایل فقط تیپ 10 زرهی عراق مجهز به تانک تی هفتاد و دو بود در حال حاضر چند تیپ شان مجهز به تی72 است که آر.پی.جی به آن اثر ندارد . ما وقتی توانمان در عملیات به سر می رسد دشمن با بیست یا سی تیپ لشکر زرهی و مکانیزه می رسد بالای سر ما ؛ تازه نفس و سر حال»[13].

در جستجوی نقطه ی پایان 


آقای هاشمی مدتی پس از خیبر صریحا به فرماندهان گفت «فرماندهان راه ما را مشخص کنند اگر پیشنهاد دارید به ما بگوئید در کجا خواهید جنگید. من تصورم از شما این بوده که پنجاه کیلومتر می توانید جلو بروید و لکن در طلائیه (عملیات خیبر) سیزده کیلومتر بیشتر جلو نرفتید . اگر کسی نظرش این است که نمی شود بجنگیم حالا باید تصمیم گرفت امروز زمان برای ما بسیار مهم است چون دنیا پیروزی مطلق ما را نمی پذیرد لذا به مرور بر ما فشار می آورد . درباره ی صلح نظر امام مطرح است و ایشان می گویند بدون جنگ صلح امکان ندارد و اگر ما هم نتوانیم بجنگیم امام به مردم می گویند بروید بجنگید»[14]. عملیات خیبر نشان داد که ایرانی ها در ادامه جنگ مصمم هستند و به دنبال ابتکارات جدید هستند . آمریکایی ها همزمان با گسترش روابطشان با عراق طرح تحریمی را آغاز کردند که به عملیات استانچ مشهور شد و هدفش محدود کردن ایران در دسترسی به سلاح بود کشورهای بسیاری با امریکایی ها همراه شدند . روس ها هم که نتوانستند ایرانی ها را برای حل مشکلاتشان در افغانستان با خود همراه کنند همایتشان را از عراقی ها بیشتر کردند. در ابتدای جنگ اعلام بی طرفی کردند و سلاح های روسی غیر مستقیم به عراق می رفت اما پس از آزادی خرمشهر مستقیما به عراق سلاح فرستادند و ایرانی ها هم حزب توده (وابسته به شوروی) را که در ایران فعالیت داشت رامتلاشی کردند. در فروردین/1363 یک هیات بلند پایه به ریاست ریابوف (رئیس کمیته روابط اقتصادی خارجی شوروی) به بغداد رفت و پیشنهاد کردند چهار و نیم میلیارد دلار اسلحه به عراق بفروشند این بزرگترین پیشنهاد فروش سلاح بود که تا آن زمان شوروی ها به عراق داده بودند. [15]. در شرایط پیچیده ی بعد از خیبر ایرانی ها طرح های جدید عملیاتی را برسی کردند که یکی از انها طرحی برای عبور از اروند و فتح فاو عراق بود حتی غواص های سپاه در دز آموزش دیدند و تیپ 55 هوابرد که قرار بود در غرب فاو هلی برن شود در باتلاق گاوخونی تمرین کرد . هاشمی رفسنجانی می گفت «اگر ما همین جا را موفق شویم خیلی بزرگ است و ارزش دارد اگر اینجا دست ما باشد دنیا روی آن حساب می کند». اما تمامی فرماندهان طرح را غیر عملی می دانستند و در حضور آقای هاشمی عملیات منتفی شد ؛ عملیاتی که به والفجر هشت انجام نشده معروف است. آقای هاشمی گفته بود «انجام عملیات با تمام امکانات لازم تا انجایی که من می دانم مقدور نخواهد بود. عملیاتی پیشنهاد کنید که بتوانیم بپذیریم.» [16].

درهای باز در وزارت خارجه 


عراقی ها شهرها و تاسیسات نفتی و صنعتی ایران را موشک باران کردند . پس از بن بست در جبهه جنوب این بار بجای جبهه غرب توجه ایرانی ها به جبهه سیاسی معطوف شد. سال/1363 در حالی اغاز شد که فرماندهان هیچ روزنه ای برای نفوذ در خطوط عراق در جبهه های جنوب نمی دیدند. آنها می گفتند به نظر می رسد فضای سیاسی دنیا تا حدی برای شنیدن حرف های ایران مساعد شده حتی امیدواری هایی ایجاد شده بود که به کنار رفتن صدام از قدرت رضایت بدهند. وزارت خارجه همایش هایی گذاشت و درباره ی سیاست خارجی درهای باز بحث کرد . انها می گفتند «روابط با هر کشوری عادی می شود مگر دلیل خاصی آن را محدود کند. لازمه ی دیپلماسی ارتباط است. اگر ما نباشیم در غیاب ما سرنوشت ما رغم زده می شود ولی اگر باشیم به قدر لیاقت و کارمان در تعیین سرنوشتمان دخالت خواهیم داشت»[17].با فرانسه و روسیه خوش و بش های دیپلماتیک انجام دادیم. سعود الفیصل (وزیر خارجه عربستان) و گنشر (وزیر خارجه آلمان) به تهران آمدند. با دبیر کل سازمان ملل ارتباطمان را بیشتر کردیم . روس ها موشک های اس.سیصد را به عراق تحویل ندادند وسازمان ملل هم استفاده عراق از سلاح شیمیایی را محکوم کرد. مذاکرات انقدر خوش ایند بود که اقای هاشمی در خطبه های نماز جمعه اعلام کرد «وضع عراق مثل وضع سال/1357 انقلاب اسلامی ایران است. مجموعه ی شرایط صدام امروز مثل شرایط محمد رضا پهلوی در اواخر سال/1356 و اوایل/1357 است»[همان]. پس از ان مسئولان از فرماندهان نظامی خواستند با یک عملیات پیروز زمینه را برای احقاق حق ایران فراهم کنند فرماندهانی که با کمبود امکانات و مشکلات فراوان باز هم نمی خواستند از زیر بار عملیات شانه خالی کنند مدام جلسه می گذاشتند تا راهی برای عملیات بیابند.

در کجا باید جنگید 


بارها و بارها فرماندهان جلسه گذاشتند . غلامعلی رشید جلسه فرماندهان در 29/تیر/1363 را اینگونه روایت می کند «در ملاقات با امام برادر محسن مطرح کرده بود که ما زمان می خواهیم و امام فرمودند اشکال ندارد دو سال هم می شود زمان داد ولی باید بجنگید. امام به نحوی می گویند که باید عملیات کوچک داشته باشید برادر محسن گفت که هرکس دنبال یک کار برود . به من می گوید شما ؛ احمد کاظمی ؛ مرتضی قربانی ؛ امین شریعتی ؛ پیشبهار ؛ وفایی اینها را بردار و ببر دره شیلر در گرمک انجا بنشینید شناسایی کنید . ما آنجا باید عملیات انجام بدهیم (که من در 12/شهریور/1363 به انجا رفتم در پادگان گرمک که در والفجر چهار گرفته بودیم انجا یک محل اسب دوانی را تمیز کردیم ؛مستقرشدیم و شروع کردیم به شناسایی. روزانه به برادر محسن گزارش می نوشتم به عزیزجعفری گفت به سمت میمک برو . به برادر عباس محتاج هم گفت حول و هوش شیخ سله و دربندیخان کار کنید. به برادر مصطفی ایزدی گفت یک مقدار فکر کن و ببین طرف های سردشت می توانیم عملیات بکنیم؟ یعنی سردشت ؛ ماووت ؛ حلیله و بعد دربندیخان و میمک . این ها مناطق عملیاتی است. برادر محسن می گفت که ما یکی دو حتی سه عملیات محدود باید بکنیم. تا برسیم به عملیات بزرگ که زمان ان در اذر و دی است در هر صورت کار برسی مناطق شروع شد تا معلوم شد که باید چند عملیات محدود و با چه استعدادی می توانیم انجام بدهیم. در 20/شهریور/1363 فرماندهان باز هم تقسیم شدند و به دنبال ارزیابی کارها رفتند شهریور به پایان رسید و فرماندهان سپاه در پی این بودند که به هر ترتیب شده چند عملیات محدود انجام دهند. اما در عمل وقتی مهر/1363 فرا می رسد توجه فرماندهان بیشتر متوجه کار در هور می شود آنها هشدار میدهند که اگر در دی ماه عملیات بزرگ از ما می خواهید پس عملیات دیگر از ما نخواهید والا آسیب می بینیم. ولی فشار از سوی مسئولان زیاد است «که نیروهای شما نیروهای مردمی هستند و شما نیاز دارید به مردم و با دور عملیات هاست که امر جنگ داغ می شود»[18].

شناسایی در هور 


برای پیگیری امکان عملیات در هور ، محسن رضایی ؛ کاملا محرمانه و بی اطلاع دیگران ماموریت شناسایی هور را به علی هاشمی و نیروهای بومی اش سپرد . علی هاشمی با گروهی از نیروهای بومی و غیر بومی یک تیم شناسایی قوی تشکیل داد. انها یکسال در هور شناسایی کردند که از ان یکسال چهارصد گزارش مکتوب شناسایی باقی مانده است. تمام لحظه های شناسایی سخت و طاقت فرسا بود «باز کردن معبر درهور جایی که نیزار خیلی فشرده بود و صدای شکستن نی ها توجه دشمن را جلب می کرد کار وقت گیر و دشواری بود صدای بلند حرف زدن عراقی ها واضح شنیده می شد. هوای مرطوب و خفقان آور هور و از ان بدتر پشه ها بلای جان بچه های شناسایی بودند نیش پشه ها بدن نیروهای غیر بومی را زخم کرده بود و انها به بیماریهای پوستی مبتلا شده بودند هوا گرم و شرجی بود بچه ها می گفتند ترسی از تیر و خمپاره های عراق نداریم از پشه های ایران می ترسیم. در زمستان بعضی وقت ها بچه ها مجبور می شدند دو سه روز در بلم بمانند اگر اب کمی موج بر می داشت وارد بلم می شد و تا مدتها بچه ها ازار می داد از شدت سرما تا صبح میلرزیدند و خوابشان نمی برد . کمر درد ؛ پا درد و گرفتگی مفاصل بین بچه ها رایج بود خیلی ها دیسک کمر و رماتیسم گرفتند»[19]. علی ناصری معاون علی هاشمی می گوید « چند نفر از عشایر عرب عراقی که منطقه را می شناختند استخدام کرده بودیم بومی های هور ما را تا عمق هور می بردند ، اگر نبودند موفق نمی شدیم. در یک سالی که در هور کار اطلاعات و شناسایی می کردیم ماموریت های برون مرزی در عمق خاک دشمت انجام داده بودیم. ما در مرکزِ اطلاعاتِ قرارگاهِ نصرت ، واحدی داشتیم که کار اصلی اش جعل اسناد دشمن بود. جعل گواهینامه ؛ شناسنامه ؛ کارت پایان خدمت ؛ برگ مرخصی و برگ تردد . در عراق هر جبهه ای برگ تردد خاص خود را داشت که رنگ ان با رنگ جبهه ی دیگر فرق می کرد. این برگه ها هر یکی دو ماه تغییر می کرد تا امکان جعل ان وجود نداشته باشد در داخل ارتش عراق هم کسانی داشتیم که مرتب اسناد جدید را برایمان می اوردند و از این نظر می توانستیم خوب کار کنیم عشایر عراقی گاهی از کار زیاد از کوره در می رفتند می گفتند پدر ما را در اوردید اگر میدانستیم اینجوری است در همان عراق می ماندیم. چه خبر است؟ اگر هر روز که به ماموریت می رفتیم دو گونی خاک جزیره مجنون را با خودمان می اوردیم الان خاکش تمام شده بود اما ماموریت های شما تمام شدنی نیست و علی هاشمی با هزار بدبختی راضیشان می کرد تا به کار ادامه بدهند. [20].

جنگ نفت 


جزیره ی خارک قلب صادرات نفت ایران در سالهای جنگ بود و در سالهای جنگ شاید هیچ نقطه ای در کشور به اندازه جزیره ی خارک بمباران نشده باشد. یکی از اسرای ایرانی تعریف می کند :«در اردوگاه عراق روزی سرباز عراقی از من پرسید شما چند جزیره خارک دارید؟ هرچه می گفتم که ما یک جزیره خارک بیشتر نداریم باور نمی کرد و می گفت اخبار ما تا حالا ده ها بار گفته است که هواپیماهای عراقی جزیره خارک را با خاک یکسان کرده اند.» [سعید گلشنی] ابتدای جنگ نیروی هوایی عراق نمی توانست به جزیره ی خارک حمله کند اما فرانسوی ها نیروهای هوایی عراق را آموزش دادند و تجهیز کردند تا بتوانند این کار را بکنند . کویت هم در کشورش پایگاه هایی به عراق داد تا با درد سر کمتری این کار انجام شود.نخستین بار 03/02/1363 با استفاده از هواپیمای فرانسوی سوپر اتاندارد به خارک و نفتکش های حامل نفت ایران حمله کردند . طارق عزیز در دیدار با شولتزر وزیر خارجه امریکا درباره اقدام عراق چنین استدلال کرد که این حمله سبب پایان یافتن جنگ خواهد شد زیرا اگر ایران پول نفت را نداشته باشد نمی تواند اسلحه مورد نیاز خود را از بازارهای سیاه تهیه کند. برای مقابله به مثل ایران به چند کشتی کویتی و عربستانی حمله کرد اما به این کار ایران خیلی از کشورها اعتراض کردند البته الکواری معتقد بود واکنش ایران بسیار محدود و کمتر از حد انتظار بود . اما شورای همکاری خلیج فارس هیاهوی بسیاری راه انداختند و سازمان ملل را مجبور کرد در محکومیت ایران بیانیه بدهد تا از اقدامات بعدی ایران پیشگیری کرده باشد. عربستانی ها هم هر روز صادرات نفتشان را افزایش دادند تا قیمت نفت پائین تر بیاید . همان روزها حسن القدسی (کارشناس برجسته اقتصادی عرب) درمیدل ایست لندن نوشت : «عربستان سعودی با تولید روزانه ده میلیون و سیصد هزار بشکه نفت که به در آمدش نیازی ندارد سیاستی در جهت تضعیف اوپک در پیش گرفته است. این افزایش تولید با کاهش مصرف نفت در کشورهای صنعتی همزمان شد و باعث اشباع بازارهای جهانی شد تردیدی نیست که عربستان سعودی نیازی به این میزان صدور نفت ندارد و اگر تولید نفت را به کمتر از نصف ان هم کاهش دهد می تواند بودجه ی متعادلی داشته باشد.» [21].

دورتر از خط مقدم 


شهادت نیروهای ایرانی در عملیات خیبر در جامعه بزرگنمایی شد و وضع را سخت کرد عراق هم تصاویر شهدایی را که جنازه شان شیمیایی شده بود و چند روز در هور مانده بود بارها پخش می کرد تا علیه ایران تبلیغ کند. از سویی گروهی هر روز میزان نفت جزایر مجنون را تخمین می زدند و رقم های کمتری مطرح می کردند هاشمی می نویسد «در جلسه سه شنبه نمایندگان شرکت نمودم و راجع به جنگ برای انها حرف زدم بعضی ها با توجه به تلفات ما در عملیات خیبر و کم کردن ارزش جزیره باعث ابهاماتی شده اند»[22]. صیاد شیرازی که پیش از اینها بارها می خواست فرماندهی جنگ به ارتش و به او سپرده شود پس از خیبر دوباره بحث را پیش کشید . هاشمی رفسنجانی در خاطرات 17/اسفند :«با رئیس جمهور هم جداگانه دوباره مشکل اختلاف ارتش و سپاه و اصرار ارتش برای به دست اوردن فرماندهی عملیات بحث شد. فکر کردیم اقای ظهیرنژاد را به جنگ نزدیک کنیم»[اکبر هاشمی رفسنجانی].

 

پانویس


↑ 1-      بی نام ؛ حماسه سازان عصر امام خمینی ؛کنگره بزرگداشت سرداران شهید استان تهران ؛ تهران/1382 ؛ صفحه 132.

↑ 2-      حسین اردستانی ؛ تنبیه متجاوز ؛ صفحه 85.

↑ 3-      اکبر هاشمی رفسنجانی ؛ آرامش و چالش ؛ خاطرات روز 29/بهمن/1362؛ صفحه 495.

↑ 4-      حسین اردستانی ؛ تنبیه متجاوز ؛ صفحه 87.

↑ 5-      اکبر هاشمی رفسنجانی ؛ ارامش و چالش؛ صفحه 502.

↑ 6-      همان ؛ صفحه 504.

↑ 7-      حسین اردستانی ؛ تنبیه متجاوز ؛ صفحه 88

↑ 8-      اکبر هاشمی رفسنجانی ؛ ارامش و چالش؛ صفحه 520.

↑ 9-      حسین اردستانی ؛ تنبیه متجاوز ؛ صفحه 90 تا 93.

↑ 10-   افرایم کارش ؛ توازن شکننده در جنگ ایران و عراق ؛ فصلنامه نگین ایران تخصصی جنگ ایران و عراق ؛ شماره 11 ؛ داوود علمایی ؛ صفحه 88 و 104.

↑ 11-   بی نام ؛ عملیات خیبر و پیامدهای جهانی آن ؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ؛ تهران/1363 ؛ صفحه 29.

↑ 12-   آنتونی کردزمن ؛ درس های جنگ مدرن ؛ صفحه 358 و 359.

↑ 13-   مجید مختاری ؛ نقش توان رزم در انتخاب منطقه عملیاتی فاو ؛ فصلنامه نگین ایران تخصصی جنگ ایران و عراق ؛شماره اول ؛ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه ؛ صفحه 121.

↑ 14-   محمد درودیان ؛ اغازتا پایان ؛ صفحه 99.

↑ 15-   همان ؛ صفحه 88 تا 98.

↑ 16-   همان ؛ صفحه 99.

↑ 17-   محمد درودیان ؛ روند پایان جنگ ؛ صفحه 180 تا 184.

↑ 18-   هادی نخعی ؛ تجدید رابطه ی امریکا و عراق ؛ روزشمار جنگ ایران و عراق ؛ کتاب سی و سوم ؛ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ ؛تهران/1379 ؛ صفحه80.

↑ 19-   قاسم یا حسینی ؛ پنهان زیر باران ؛ خاطرات علی ناصری ؛ سوره مهر ؛ تهران/1385 ؛ صفحه 186 تا 200.

↑ 20-   همان.

↑ 21-   محمود طلوعی ؛ بازی قدرت ؛ بی نام ؛ تهران/1371 ؛ صفحه 303.

↑ 22-   اکبر هاشمی رفسنجانی ؛ آرامش و چالش ؛ صفحه 529 تا 530.

 

::. دائره المعارف مصور تاریخ جنگ ایران و عراق؛جعفر شیرنیا

خواندن 2660 دفعه
شما اینجا هستید: صفحه اصلی صفحه اصلی سال چهارم جنگ هورِ در اتش