عملیات های نظامی ایران

  • عملیات پدافندی چوراتا 1364/12/16 پس از انجام عملیات موفقیت امیز کربلای8 در منطقه فاو و تصرف این شهر با توجه به تمرکز…
  • عملیات آفندی رمضان (طرح عملیاتی کربلا4) 1361/04/22 مطابق طرح ریزی قرارگاه کربلا در جبهة ایران، طرح عملیاتی کربلا 4 که به علت…
  • عملیات پدافندی تمرچین 1367/04/29 در روزهای پایانی جنگ تحمیلی و دقیقا بعد از 48 ساعت از اعلان پذیرش و موافقت ایران با…
  • عملیات پدافندی میمک و مهران [1359/07/02] منطقه عمومی میمک از دیرباز مورد اختلاف مرزی ایران و عراق بوده و عراقی‌ها توانسته بودند…
  • عملیات پدافندی شرهانی 1367/05/30 سرانجام بعد از فراز و نشیب های چهار ماه اولیه سال 1367 ، 29 مرداد ماه سال1367،اتش بس…
  • عملیات افندی محمد رسول الله 1360/10/12 بدلیل مشکل بودن عملیات نظامی در منطقه شمالغرب، عراق تلاش زیادی از خود در این منطقه…
  • عملیات افندی کربلای 2 1365/06/10 با احساس به بن بست رسیدن عملیات های نظامی در منطقه جنوب ، گسترش فعالیت ها در…
  • عملیات پدافندی قصر شیرین 1359/06/31 لشکر 81 زرهی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در حالیکه تعدادی از یگانهایش در مناطق مختلف…
  • عملیات آفندی تنگ حاجیان [1359/10/14] برای اینکه عراق بتواند ارتفاعات سرکوب به گردنه کاسه گران را در منطقه گیلانغرب جمهوری اسلامی ایران…
  • عمليات آفندي قادر 2 18/ 06/ 1364 از آنجا كه قسمتي از اهداف تعيين شده در مرحله يكم عمليات قادر به دست…
  • عملیات پدافندی شرهانی 1365/02/19 منطقه شرهانی با وجود ارتفاعات حمرین و تپه 175 در منطقه شمالی جبهه جنوب برای عراق اهمیت خاص…
  • عمليات آفندي والفجر 3 1362/05/07 « قرارگاه مشترك عملياتي نجف در غرب» عنوان قرارگاهي در ايران بود كه از تركيب قرارگاه مقدم…

اطلس استان ها

  • آستان مقدس امامزاده سیدعبدالوافی (علیه السلام) ـ چارز شرح حال: ازنوادگان امام زین العابدین (علیه السلام) می باشد.نسب این بزرگوار بروی سنگ…
  • آستان مقدس امامزاده مراد (علیه السلام) ـ چالو شرح حال: مورداحترام و تقدیس اهالی منطقه است. در فصل مرداد هنگامی که هوای…
  • ابوالقاسم ناطق نوری (1356ش_؟) او هم درس با شیخ محمد تقی فلسفی در مدارس علمیه تهران بود و از محضر استادانی چون…
  • آستان مقدس امامزاده یوسف (علیه السلام) ـ اوجاد محله شهرت محلی: به امامزاده یوسف (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان…
  • آستان مقدس امامزاده عباس (علیه السلام) ـ ذغال چال شهرت محلی: به امامزاده عباس (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان…
  • آستان مقدس امامزاده امیر شریف (علیه السلام) ـ نشل شهرت محلی: به امامزاده امیر شریف (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی:…
  • آستان مقدس امامزاده محمد (علیه السلام ) ـ پایین هشتل شهرت محلی: به امامزاده محمد (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی:…
  • آستان مقدس امامزادگان عبدالله و حمزه (علیهما السلام) ـ آب بندانسر شهرت محلی : به امامزادگان عبدالله و حمزه (علیهما السلام) معروف…
  • آستان مقدس امامزاده سیدمحمد (علیه السلام) ـ عماریه شهرت محلی: به امامزاده سیدمحمد (علیه السلام) معروف می باشد. اطلاعات فیزیکی: آستان امامزاده…
  • آستان مقدس امامزادگان فضل و فاضل (علیهما السلام) ـ امام ده شهرت محلی : به امامزادگان فضل وفاضل (علیهما السلام) معروف می…
  • آستان مقدس امامزاده حمزه رضا (علیه السلام) ـ آبلو شرح حال : اهالی اصرار دارند که وی فرزند بلافصل امام موسی کاظم…
  • محمد حسن شیخ کبیر (1345ه.ق_1240ه.ق) وی تحصیلات مقدماتی را نزد علمای بابل فرا گرفت و برای تکمیل ان به نجف و کربلا…

اطلس جنگ تحمیلی

  • نام و نام خانوادگی : محمد جواد با هنر متولد : سال 1312 ش محل تولد : كرمان وی تحصيلات خود را…
  • استخبارات نام سازمان حفاظت اطلاعات نیروهای نظامی و انتظامی است که مشهورترین بازوی سیستم امنیتی دولت عراق بود و از استفاده از…
  • نام و نام خانوادگی : شاپور بختیار متولد : سال 1293 نام پدر : محمدرضا (معروف به سردار فاتح) نام مادر :…
  • پادگان [به عربی قاعدة عسكرية] به جایی گفته می‌شود که گروهی از سربازان و تجهیزات برای نگهداری آن مکان در آن مستقر…
  • با سلام . این صفحه هم‌اکنون متنی ندارد. شما اگر در رابطه با موضوع این صفحه ، مطلب و منبعی دارید می‌توانید…
  • توپولف-۱۶ (به روسی: Туполев Ту-16) (نام ناتو: Badger) یک جت بمب‌افکن دو موتوره ساخت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی می‌باشد. این هواپیما بیش…
  • سرباز در فرهنگ فارسی محمد معین این گونه معنی شده‌است.آنکه آماده باشد که سر و جان خویش را در راه هدف خود…
  • نام و نام خانوادگی : سید احمد خمینى متولد : 24 اسفند سال 1324 (چهارمین سال حکومت خیانت‌پیشه محمد رضا پهلوی) نام…
  • با سلام . این صفحه هم‌اکنون متنی ندارد. شما اگر در رابطه با موضوع این صفحه ، مطلب و منبعی دارید می‌توانید…
  • صلاح قاضی فرمانده سپاه سوم عراق در جنگ هشت ساله ایران و عراق بود که در اردیبهشت ماه 61 به دستور صدام…
  • جواد اسعد شیتنه فرمانده لشکر سوم زرهی عراق در جنگ هشت ساله ایران و عراق بود. که در تاریخ (درگذشته ۲۴ مه…

کلام نور

  • (سوره حجرات ایه 15) و از انجا که دست یافتن بر این امر باطنی یعنی ایمان کار اسانی نیست در این ایه…
  • سوره بقره آیه 216 كتب علیكم القتال و هو كره لكم و عسی ان تكرهوا شیاً و هو خیرلكم و عسی آن…
  • (سوره توبه ایه 111) یک تجارت بی نظیر ! در این ایه وایه ی بعد مقام والای مجاهدان با ایمان با ذکر…
  • (سوره صف ایه 10) تجارتی پر سود و بی نظیر ! یکی از اهداف مهم این سوره ، دعوت به ایمان و…
  • «شهید حسین جعفری- تیرتاش-گلوگاه» شهادت سعادت است ما از خدائیم و بازگشت ما به سوی اوست. انا لله و انا الیه الراجعون…
  • (سوره عنکبوت ایه 6) این ایه در حقیقت تعلیلی است برای انچه در ایه قبل گذشت ، میگوید : اینکه دستور داده…
  • « شهید سید موسی حسینی- ریحان اباد-گلوگاه» امام زمان سلام عرض میکنم و از شما میخواهم که از خدا بخواهید فرج شما…
  • سوگند به جهادگران بیدار! (ایه 1) این سوره با سوگندهای بیدارگری اغاز شده ، نخست می فرماید : « سوگند به اسبان…
  • (سوره انفال ایه 60) افزایش قدرت جنگی و هدف ان : به تناسب دستورات گذشته در زمینه ی جهاد اسلامی در این…
  • (سوره صف ایه 4) در این ایه مساله اصلی را که مساله جهاد است پیش کشیده می فرماید : « خداوند کسانی…
  • بازماندگان و غزیزان شهدا باید همواره شکرگذار خداوند باشند. خانواده های شهیدان و جانبازان عزیز ارزنده ترین یادگاری های دوران حماسه ی…
  • (سوره محمد ایه 4) در میدان نبرد قاطعیت لازم است : ایات گذشته مقدمه ای بود برای اماده ساختن مسلمانان برای بیان…

صدای پای جنگ

بحران بالا می گیرد


شهریور سال 1359ه.ش در روابط ایران و عراق همه چیز رنگ و بوی جنگ داشت. توپ های جنگیِ عراق مرز نشین های ایرانی را گلوله باران می کردند و مردم عادت کرده بودند که هر لحظه منتظر حادثه ای تلخ باشند. مرز نشین ها جنگ را حس کرده بودند اما در پایتخت و شهرهای دورتر از مرز کسی تصورش را هم نمی کرد که جنگ بزرگی نزدیک باشد ؛ حتی فرماندهان ارتش . رئیس ستاد مشترک ارتش به روزنامه ها گفته بود « تمرکز نیروهای عراقی و مصری در نزدیکی مرز ایران برای ما مهم نیست مهم این است که این نیروها چه میتوانند بکنند؟ و وقتی ما میدانیم که کاری نمیتوانند بکنند ، احساس خطر نمی کنیم »[۱] بنی صدررئیس جمهور و فرمانده کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران هم بارها تاکید کرده بود که عراقی ها جرات ندارند به ایران ما حمله کنند[2] او در حاشیه ی گزارشی از تجمع نظامیان عراقی در مرز نوشته بود : عراقی ها مانور دارند و جنگی در کار نیست[3] در ایران اختلاف مجلس (که اکثریتش در اختیار حزب جمهوری اسلامی بود) و رئیس جمهور  برسر کابینه ادامه داشت. اختلاف هنوز میان مردم کشیده نشده بود ، اما نزدیکان بنی صدر وعده می دادند که او در سخنرانی هفده شهریور همه چیز را به مردم خواهد گفت[4].

 

عملیات در نیمه شهریور


نیمه ی شهریور ، توپخانه ی عراق  قصرشیرین را گلوله باران کرد . توپچی های ایران اجازه نداشتند شهر خانقین را بزنند و فقط به گلوله باران اطراف خانقین اکتفا کردند تا امادگیشان را به ارتش عراق نشان دهند[5] پانزده شهریور وزارت خارجه عراق به وزارت خارجه ایران یادداشت فرستاد و نوشت از ایرانی ها میخواهد ارتفاعات زین القوس و میمک را تخلیه کنند چرا که براساس توافق الجزایر باید ان را تخلیه می کردند [6] هنوز ایرانی ها فرصتی برای جواب نیافته بودند که شانزده شهریور عراق ارتفاعات خان لیلی و زینل کش در استان کرمانشاه را اشغال کرد . در زینل کش ، در جنوب قصرشیرین عراقی ها با غلبه بر گروهان ژاندارمری پاسگاه خان لیلی را اشغال کردند که نیروهایش قبل از حمله عراقی ها عقب کشیده بودند [7] بعد دوباره نامه نوشتند که به زودی به میمک حمله میکنند [8].

 

جنگ از مرز تا دانشگاه تهران


هفده شهریور بنی صدر در دانشگاه تهران در جمع ده ها هزارنفری مردم از نخست وزیر رجایی ، کابینه اش و نمایندگان مخالفش در مجلس به شدت انتقاد کرد. تیترهای جنجالی روزنامه ها سخنرانی رئیس جمهور را به جنگی تمام عیار بدل کردند و حمله ی عراقی ها در لابه لای تیترهای درشت دیده نشد (9) در استان کرمانشاه تعدادی پاسدار و نیروهای ارتش و مرزدارها و تعدادی از مرز نشین ها مهمترین دغدغه شان پس گرفتن زینل کش و خان لیلی از عراقی ها بود (10) اما نیروهای عراقی پرشمار بودند و نیروهای ایرانی کاری از پیش نبردند. فرماندهان نظامی ایران هنوز هجوم  عراق را در حد درگیری های مرزی تفسیر میکردند . فرماندهی  نیروی زمینی ؛ لشکر81زرهی دستور داد برسی کنند که اگر عراقی ها خان لیلی را گرفته اند انها هم در شمال منطقه  در مرز خسروی به سمت خانقین در خاک عراق پیشروی کنند و پاسگاه های مرزی دشمن را خلع سلاح کنند . بعدها هم تا وقتی عراقی ها از خان لیلی عقب ننشسته اند همان جا بمانند ، اما لشکر 81 زرهی نتوانست دستور را اجرا کند و تنها یک خیز به مرز نزدیک شد (11) عراقی ها به پیشرویشان ادامه دادند و پاسگاه تنگاب کهنه را هم اشغال کردند نیروی زمینی ؛ ارتش ایران مشکلات فراوانی داشت و بنا شد در جواب عراقی ها نیروی هوایی که امید ارتش ایران بود نیروهای مهاجم را بمباران کند پس پنج خلبان نیروی هوایی با بالگرد رفتند شناسایی ؛ که خبر سقوط بالگرد انها و شهادت هر پنج نفرشان جبهه ی ایران را در غم فرو برد (12) در جبهه ی کرمانشاه نیروهای مدافع به باز پس گیری ارتفاعات زینل کش می اندیشیدند یک ستون زرهی از لشکر 81 زرهی حرکت کرد تا ارتفاعات اشغالی را پس بگیرد عراقی ها از ارتفاعات بر مسیر حرکت این ستون زرهی مسلط بودند پس دو هواپیمای ایرانی بلند شدند ارتفاعات را بزنند که هواپیماهای عراقی هم وارد نبرد شدند سامانه ی هدایت یکی از اف_4 های ایرانی خراب شد و هواپیما بدون تاثیر خاصی در نفت شهر سقوط کرد ؛ خلبانش با چتر بیرون پرید ولی کمک خلبانش  شهید شد(13) لشکر 81 زرهی در حال جمع اوری نیروهایش برای دفاع از مرزهای کرمانشاه بود. خبر حمله  ضدانقلاب در نوزده شهریور به گردانی از این لشکر در سردشت  کردستان اوضاع اشفته لشکر را اشفته تر کرد (14) همین روز عراق به ارتفاعات میمک در شمال استان ایلام هم حمله و ارتفاعات میمک را هم اشغال کرد (15) ساعت2 بعدالظهر ان روز توپخانه عراق به پاسگاه های مرزی میمک اتش ریخت و ساعت سه یک تیپ تقویت شده شان با دوبیست تانک و سیصد نفربر و خودرو به پاسگاه ها حمله کردند. پاسگاه ها نیرویی نداشتند همان ها که بودند ایستادند مدافعان چهار شهید و چهارده مجروح دادند اما عراق میمک را گرفت(16) همزمان عراق شهر مرزی قصرشیرین در کرمانشاه و مهران در استان ایلام را گلوله باران کرد(17).

 

موج سرخ


ایام حج بود و مسلمانان گرد خانه ی خدا طواف می کردند 21 شهریور ماه امام برای حجاج پیام فرستاد که «امریکا ؛ عراق را وادار کرده خون جوانان ما را بریزد ولی مردم ما دیگر به هیچ وجه حاظر نیستند تن به خواری و ذلت دهند و مرگ سرخ را به زندگی ننگین ترجیح می دهند کمی به خود ایید و ما را در هدفمان کمک کنید ما به شرق و غرب و به شوروی و امریکا پشت کرده ایم تا خود کشور خود را اداره کنیم ایا حق است تا این چنین مورد هجوم شرق و غرب واقع شویم؟ با اوضاع فعلی جهان این یک استثنای تاریخی است که با مرگ و شهادت و شکست ما مطمئنا هدف ما شکست نمی خورد» (18) بیست و یک شهریور ساعت 21 رئیس جمهور و نخست وزیر موقتا اختلاف را کنار گذاشتند و راهی مرز شدند.(19) انجا کسی به بنی صدر گزارش داد که دو هزار تانک به میمک ؛ حمله کرده اند و رئیس جمهور گفت : انجا زمین وسیعی برای حضور دو هزار تانک ندارد . گزارش دهنده گفت : خب پانصد تا و رئیس جمهور نتیجه گرفت که دارند غلو میکنند و حمله ی عراق جدی نیست(20) همان روز عدنان خیرالله (فرمانده ی نیروهای نظامی عراق) گفت با فتح میمک اختلافشان را با ایران حل کرده اند.(21) و رئیس جمهور از تحلیل خودش مطمئن شد. البته توپخانه ی ارتش عراق مدام قصرشیرین را می کوبید. مردم شهر را ترک می کردند و بچه هایی که تا دیروز در جهاد سازندگی به مردم می رسیدند نگهبان خانه هایشان شدند. مردم می رفتند تا وقتی اوضاع ارام شد برگردند.(22).

 

پایان قرارداد الجزایر


شب بیست و ششم شهریور ؛ صدام مسرور و مغرور اعضای مجلس ملی عراق را به جلسه ای اضطراری دعوت کرد و اعلام کرد حالا که ایرانی ها به قرارداد الجزایر پایبند نیستند ما هم انها را بی اعتبار می دانیم. صدام در نطقی حماسی کفت که عراق تصمیم تاریخی اش را برای پس گرفتن اب و خاکش با زور گرفته است.(23) رئیس جمهور ایران هم به دفتر کارش در تهران برگشته بود و صبح بیست و هفتم شهریور با سفیر فلسطین(؟) که پس از دیدار صدام به دیدار او امده بود دیدار کرد. سفیرِفلسطین(؟) می گفت : عراقی ها قصد جنگ ندارند و به زمین هایی که گرفته اند اکتفا می کنند. (24) خبرهایی که از مرز می رسید خبر سفیر فلسطین(؟) را تایید نمی کرد. درگیری های مرزی شدت گرفته بود؛ هم در جنوب هم در غرب هم در شمالغرب ؛ نیروهای پرشمار عراق در مرزها همه را وحشت زده کرده بودند همان روز چند هواپیمای ایرانی بخشی از نیروهای عراقی را بمباران کردند. عراقی ها یکی از هواپیماها را زدند و خلبان لشکری(؟) را اسیر کردند تا نمادی باشد از اینکه ایرانی ها جنگ را شروع کردند.(25) کل نیروهای ارتش و سپاه در مناطق غرب کشور ؛ ایلام ؛ اذربایجان غربی و کردستان را تحت کنترل عملیاتی یک مرکز فرماندهی قرار دادند به نام قرارگاه عملیاتی غرب کشور. فرمانده ارتشی این قرارگاه سرهنگ توپخانه علی صیاد شیرازی بود و فرمانده سپاهی ان محمد بروجردی ، فرمانده سپاه منطقه هفت ، شامل استان های کرمانشاهان ؛ ایلام ؛ کردستان ؛ همدان و اذربایجان غربی (26) در شهریور صیاد شیرازی فرمانده عملیاتی ناموفق در سردشت بود و نیروهای فراوانی در کمین ضد انقلاب شهید شدند گزارش ها بنی صدر را عصبانی کرد و او که معتقد بود صیاد را خودش کشف کرده است صیاد را برکنار و به دادگاه نظامی معرفی کرد.(27) اوضاع اشفته غرب چند روز مانده به جنگ اشفته تر شد.

 

ایران بدون دوست


هیچ کس از حوادث روزهای اینده و شعله های جنگی که به زودی دو کشور را در خود فرو می برد با خبر نبود اما همه می دانستند اتفاقی خواهد افتاد. مقاله نویس ابزرور(30شهریور) در مقاله ای یورش عراق به سوی ایران بدون دوست نوشت «عراق در طول سه هفته ی گذشته بسیاری از پاسگاه های مرزی ایران را نابود کرده و بخش های کوچکی از اراضی ایران را به تصرف خود در اورده است.مشخص نیست که هدف صدام فقط ایجاد تغییر در قرارداد 1975 الجزایر است یا او چیزهای دیگری در سر دارد؟ ایران به دلیل بحران گروگان های امریکایی دوستان خود را از دست داده است صدام اکنون فکر می کند مناسب ترین فرصت را برای درهم ریختن و بی ثبات کردن ایران به دست اورده است . کسانی که صدام را میشناسند معتقدند هدف او در دست گرفتن رهبری خلیج فارس و جهان عرب است».(28) در روزهای باقی مانده از شهریور 1359 ایرانی ها نتوانستند عراقی ها را از تهاجم های محدودشان پشیمان کنند و عراقی ها در اخرین روز شهریور 1359 هجوم سراسری شان به ایران را اغاز کردند.

 

 پانویس


1-    سید یعقوب حسینی،تاریخ نظامی جنگ تحمیلی تا 31شهریور1359؛ج1؛هیات معاف جنگ؛تهران:1387؛ص184

2-      همان ، ص 160 تا 162

3-      حمید طرفی،دشت ازادگان در هشت سال دفاع مقدس،صری،تهران:1385،صفحات 209و210

4-      مسعود رضوی،تاریخ ایران سیاسی از نظر انقلاب تا جنگ،همشهری،تهران:1375،ص415

5-      سید یعقوب حسینی؛تاریخ نظامی جنگ تحمیلی تا31شهریور1359،ج1؛ص186

6-      منوچهر پارسا دوست ، ما و عراق از گذشته تا کنون،ص506 تا 508

7-      همان،ص510

8-      سید یعقوب حسینی؛تاریخ نظامی جنگ تحمیلی تا31شهریور1359،ج1،ص189 تا 192

9-      اکبر هاشمی رفسنجانی،انقلاب در بحران،دفتر نشر معارف انقلاب،تهران:1388،ص201 تا 203.

10-   اصغر کاظمی،بمو،دفتر ادبیات و هنو مقاومت،تهران،1379،ص29.

11-   سید یعقوب حسینی،ارتش در هشت سال دفاع مقدس،ص68.

12-   همان

13-   همان،ص68

14-   همان

15-   امیررزاق زاده،اطلس ایلام در جنگ،مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ،تهران:1380ص30.

16-   مهدی حاجی خداوردی خان،مهران در تحولات جنگ ایران و عراق،مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس،تهران:1389،ص53 تا 57.

17-   همان

18-   روح الله موسوی خمینی،صحیفه امام،نشر و تنظیم اثار امام خمینی،تهران:1382،ج13.ص212.

19-   ابوالحسن بنی صدر،روزها بر رئیس جمهور چگونه می گذرد،روزنامه انقلاب اسلامی،22/06/1359.

20-   همان

21-   همان

22-   حسین نیری،فرار از موصل،خاطرات محمد رضا عبدی،سوره مهر،تهران:1390،ص27 تا 30.

23-   مرتضی منطقی،تحلیل تحولات و تاریخ جنگ تبلیغاتی در دفاع مقدس،سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی،تهران:1389،ص23.

24-   ابوالحسن بنی صدر،روزها بر رئیس جمهور چگونه می گذرد،روزنامه انقلاب اسلامی،27/06/1359

25-   دکتر علی خرم،از مسئولان وقت وزارت خارجه در مصاحبه با نگارنده،تهران :1387.

26-   حسین بهزاد،مهتاب خین،خاطرات سردار حسین همدانی،فاتحان،تهران :1388، ص 71.

27-   احمد دهقان،ناگفته های جنگ،خاطرات شهید صیاد شیرازی،دفتر ادبیات و هنر مقاومت،تهران: 1388،صفحه101 تا 127

28-   مرکز ملی اسناد دفاع مقدس،جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان،پژوهشکده علوم و معارف دفاع مقدس،تهران : 1387،ج1،ص332.

 

::. دائره المعارف مصور تاریخ جنگ ایران و عراق؛جعفر شیرنیا

خواندن 29110 دفعه
شما اینجا هستید: صفحه اصلی صفحه اصلی سال اول جنگ صدای پای جنگ