تعریفِ موشکِ

موشَک نوعی سامانه تسلیحاتی خودکششی هدایت‌شونده است. موشک‌های مدرن نخستین بار در جنگ جهانی دوم پدیدار شدند. موشک‌ها موجب تحولی انقلابی در تقریباً تمامی جنبه‌های فعالیت‌های نظامی شدند و به ویژه ماهیت نبردهای هوایی و جنگ های دریایی، پشتیبانی نزدیک هوایی و جنگ هوایی استراتژیک را دگرگون ساختند. هرچند بمب‌های اتمی کشتار جمعی در مقیاسی بسیار گسترده را ممکن ساختند اما موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای مسلح به کلاهک اتمی بودند که روشی مطمئن را برای شلیک بمب‌های اتمی مطرح کردند. موشک یک سامانه تسلیحاتی محسوب می‌شود چرا که از قسمت‌های مختلفی تشکیل می‌شود که شامل بخش هدف‌یابی و هدایت، بخش پروازی، موتور و کلاهک می‌شوند. موتور موشک معمولاً یک موتور راکت است و از این حیث موشک را می‌توان راکت هدایت‌شونده محسوب کرد. البته موشک‌های کروز به جای راکت از موتور جت استفاده می‌کنند و از این نظر نوعی هواپیمای بدون سرنشین هستند. کلاهک جنگی بمبی است که موشک آن را با خود حمل می‌کند و سیستم‌های هدایتی متنوعی مانند هدایت سیمی، تلویزیونی، گرمایی، لیزری، و راداری هم در انواع مختلف موشک‌ها استفاده می‌شوند. حرکت این سامانه هم با نیروی واکنش ناشی از خروج گاز تامین می‌شود که ناشی از سوختن سوخت از طریق واکنش‌های شیمیایی داخل موتور موشک است. موشک از دید سوخت به دو دستهٔ موشک با سوخت مایع و موشک با سوخت جامد بخش می‌شود.

 

تاریخچه موشک


اولین موشک های ساخته شده به عنوان سلاح جنگی،یک سری موشک بودند که توسط آلمان نازی در جنگ جهانی دوم ساخته شدند.مشهور ترین آن ها وی-۱ و وی-۲ بودند هر دوی آن ها از یک سیستم ساده ی مکانیکی خلبان اتوماتیک استفاده می کردند تا موشک در مسیر از قبل مشخص شده پرواز کند. نوع کمتر شناخته شده آنان یک سری از موشک های ضد ناو و ضد هوایی بودند که سیستم کنترل آن ها رادیویی بود و توسط اپراتور کنترل می شد. موشک های هدایت شونده تعداد اجزای متفاوتی دارند:

  •     هدف گیری و/یا هدایت
  •     سیستم پرواز
  •     موتور
  •     کلاهک

 

سیستم هدایت


امکان آن است موشک ها به چند طریق هدایت شوند.عمومی ترین روش این است که از یک نوع پرتو استفاده شود.مثل فرو سرخ یا لیزر یا موج‌های رادیویی تا موشک را به طرف هدف هدایت کنند.این پرتو ممکن است از خود هدف سر چشمه گرفته باشد(مثل گرمای موتور یا موج های رادار دشمن)یا ممکن است از خود موشک تامین شود(مثل رادار) خیلی از موشک ها از ترکیبی از دو روش بالا یا بیشتر بهره می گیرند تا دقت و شانس برخورد موفقیت آمیز به هدف را ارتقا دهند.

 

انواع موشک


موشکها بطور کلی به چهار دسته هوا به هوا، هوا به زمین، زمین به هوا و زمین به زمین تقسیم بندی می‌شوند. هریک از گروهها نیز براساس برد، نوع سوخت، نوع کلاهک و نوع سیستم هدایت به زیرگروههایی تقسیم می‌شوند. لیست زیر معروفترین انواع موشکها را نشان می‌دهد.

  •     موشک بالیستیک_موشک بالیستیک قاره‌پیما
  •     موشک فضایی_    موشک لیزری
  •     موشک شیمیایی، میکروبی، صوتی
  •     موشک دوربرد_میانبرد_برد نزدیک زمین به زمین
  •     موشک دوربرد_میانبرد_برد نزدیک دریا به زمین
  •     موشک زمین به دریا_ زمین به هوا_ زمین به فضا
  •     موشک دریا به دریا_ دریا به هوا_ موشک زیردریایی
  •     موشک هوا به هوا_ هوا به زمین_ هوا به دریا_ هوا به فضا_ هوا به زیر سطح
  •     موشک ضدتانک_ضد زره_ضدهوایی_ضد ماهواره
  •     موشک دفاع هوایی_دفاع دریایی_دفاع فضایی
  •     موشک جنگ شهری

 

موشک هوابه‌سطح یا موشک هوابه‌زمین


موشکی است که برای شلیک از روی هواگردها (بمب‌افکنها، هواگردهای آفندی، جنگنده‌ها و…) در حمله به اهداف سطح (چه روی زمین و چه روی دریا و یا هردو) و سلاح‌های تاکتیکی و نابود کردن نیروها هدف‌های زمینی مانند انبار اسلحه و مخازن کشتی‌ها و فرودگاهها بکار می‌رود. برد این موشک ها از چند کیلومتر تا چند صد کیلومتر متفاوت است. برای شلیک انواع کوتاه‌برد این موشک‌ها بسبب سبکی، نگهدارنده دائمی در هواگرد نصب شده اما در انواع دوربرد از نگهدارنده جداشونده استفاده می‌شود. دقت زیادی هنگام نصب این موشک‌ها بر روی هواپیما لازم است تا ویژگی‌های عملکردی هواپیما تنزل زیادی نکند. مانورپذیری موشک‌های هوابه‌سطح بسبب سرعت پایین آنان خیلی کمتر از موشک‌های هوابه‌هوا است و البته چون این موشک‌ها را علیه هدف‌های زمینی بکار می‌گیرند که طبیعتا ثابت بوده یا سرعت کمی دارند، به توانایی مانوری کمتری هم نیاز دارند. روش‌های متنوعی برای هدایت موشک‌های هوابه‌سطح وجود دارد. هدایت لیزری، هدایت مادون قرمز، هدایت نوری، هدایت راداری، هدایت چشمی و علامت‌های جی‌پی‌اس از جمله انواع هدایت موشکی است که انتخاب نوع هدایت مناسب معمولا بستگی به نوع هدفشان دارد؛ برای نمونه موشک‌های هدایت راداری برای هدف قرار دادن کشتی‌ها مناسب هستند اما برای اهداف زمینی کارایی چندانی ندارند.

 

موشک هوابه‌هوا


موشک هدایت‌شونده‌ای است که یک هواگرد جنگی برای نابود کردن یک هدف پرنده (هواپیما، بالگرد یا موشک‌های دیگر) از آن استفاده می‌کند. این نوع موشک‌ها به دو طبقه کلی تقسیم می‌شوند؛ موشک‌های با برد کمتر از ۳۰ کیلومتر که به موشک‌های کوتاه‌برد یا «در محدودهٔ میدان دید» معروف هستند و اغلب از سیستم آشیانه‌یابی فروسرخ (هدایت گرمایی) برای یافتن هدف استفاده می‌کنند و موشک‌های میان‌برد و دوربرد که به موشک‌های «فراتر از محدودهٔ میدان دید» معروف هستند و اغلب از هدایت راداری برای یافتن هدف استفاده می‌کنند . استفاده از انواع راکت در زمان جنگ جهانی دوم بصورت همه‌گیر درآمد. به تدریج راکتها در هواپیماها هم استفاده شدند. اما از آنجا که این راکتها امکان تغییر مسیر پس از شلیک را نداشتند، فقط جهت انهدام اهداف زمینی از آنها استفاده می‌شد. اما به دلیل گستردگی زیاد نبردهای هوایی در جنگ جهانی دوم، کلیه ارتشهای درگیر به اهمیت استفاده از نوعی سلاح پیشرفته‌تر با قابلیت رهگیری اهداف هوایی پی‌بردند. پس از پایان جنگ جهانی، ایالات متحده در زمینه ساخت موشکهای هوا به هوا سرمایه‌گذاری زیادی کرد و اولین نسل این موشکها را تولید نمود. امروزه نیز به دلیل تولید گسترده این نوع موشک توسط ایالات متحده، موشکهای ساخت این کشور به عنوان استاندارد جهت کشورهای عضو ناتو و ارتشهای اروپایی و البته بسیاری دیگر از ارتشهای دنیا پذیرفته شده‌است.

 

موشک سطح‌به‌هوا (موشک های سام)


یا موشک سام موشکی است که از از روی زمین یا عرشه کشتی‌ها برای نابود کردن هواگردها شلیک می‌شود و جزئی از یک سامانه پدافند هوایی است. موشک‌های سام مستقر در زمین می‌توانند از پرتابگرهای ثابت یا متحرک که چرخ‌دار هستند یا روی وسیله نقلیه قرار می‌گیرند شلیک شوند. سام‌های بزرگتر باید روی پرتابگرهای ثابت قرار گیرند اما معمولا این امکان وجود دارد که روی پرتابگرهای متحرک نیز قرار گیرند یا یدک‌کشی شوند. انواع کوچکتر موشک‌های سام می‌توانند توسط یک نفر حمل و شلیک شوند. اینگونه سام‌ها سامانه‌های ضد هوایی دستی (MANPADS) نام دارند. سام (SAM) سرواژه‌ای انگلیسی و مخفف عبارت Surface to Air Missile است که به صورت SA نیز نوشته می‌شود.

 

سلاح دوش‌پرتاب (موشک های دوش پرتاب)


سلاحی سبک است که پرتابه‌ای را به سوی هدفی شلیک می‌کند و اندازهٔ آن به صورتی است که انسان می‌تواند آن را بر شانه خود حمل و شلیک کند. کاربرد اصلی این نوع سلاح‌ها در جنگ‌های ضدتانک است هرچند علیه تأسیسات و بناها هم تأثیرگذارند و برخی موشک‌های ضدهوایی کوتاه‌برد نیز به صورت دوش‌پرتاب شلیک می‌شوند. سلاح‌های دوش‌پرتاب به دو دسته تقسیم می‌شوند:

 

  •     نوع اول توپ بدون لگد که به شکل لوله‌ای باز است و گازهای واکنشی پرتاب از پشت آن خارج می‌شود و از گلوله‌های معمولی استفاده می‌کند. انواع کوچکتر و سبکتر توپ‌های بدون لگد همچون توپ کارل گوستاو قابلیت استفاده به عنوان سلاح دوش پرتاب را دارند.

 

  •     نوع دوم راکت‌اندازها هستند که گلوله‌های دارای پیشرانه راکت استفاده می‌کنند. در این سلاح‌ها شلیک به وسیله مقدار کمی مواد منفجره یا با سیستم فشار گاز در یک راکت‌انداز کوچک انجام می‌شود و پس از اینکه راکت مسافتی را طی کرده و از شخص شلیک‌‌ کننده فاصله گرفت، فیوز آن روشن می‌شود و پس از آن نیروی پیشرانه گلوله از راکتی که پشت کلاهک جنگی قرار گرفته تأمین می‌شود.

 

موشک بالستیک (Ballistic missile)


به موشک‌هایی می‌گویند که تا ارتفاع بسیار بالایی اوج می‌گیرند (که این قسمت راه با موتور روشن انجام می‌شود) و مابقی راه را با استفاده از نیروی جاذبه زمین به سمت هدف می‌روند که مانند یک سقوط آزاد البته با هدایت صحیح است. موشک‌های بالیستیک معمولاً ارتفاع بسیار بالایی می‌گیرند و برخی از موشک‌های بالستیک که برد بسیار بالایی دارند حتی از جو زمین نیز خارج می‌شوند و با استفاده از یک ماشین ورود مجدد (RV) به جو باز می‌گردند.  به دلیل محدودیت موشکهای بالستیک در توانایی حمل بارهای سنگین عمدتاً از موشک‌های بالستیک بلند برد و میانبرد برای حمل کلاهک‌های هسته‌ای استفاده می‌شود، زیرا در غیر این صورت پرتاب کردن حجم کمی از مواد منفجره معمولی توسط موشک‌های بالستیک صرفهٔ اقتصادی ندارد.

 

موشک بالستیک قاره‌پیما (Intercontinental ballistic missile)


به موشک‌های بالستیکی گفته می‌شود که برد مفیدی بیش از ۵۵۰۰ کلیومتر دارند. این نوع موشک‌ها اصولا برای شلیک بمب هسته‌ای ساخته شده و قادر به حمل یک یا چند کلاهک هسته‌ای هستند اما به کلاهک‌های جنگی متعارف، شیمیایی یا میکروبی نیز می‌توانند مسلح شوند. بیشتر موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای امروزی از قابلیت هدف‌گیری مستقل چندگانه بهره‌مند هستند یعنی به چندین کلاهک مسلح می‌شوند که هر یک از آن‌ها می‌تواند به هدف جداگانه‌ای برخورد می‌کند. انواع اولیه موشک‌های بالستیک قاره‌پیما دقت بسیار پائینی داشتند و فقط علیه هدف‌های بزرگی مثل شهرها قابل استفاده بودند و تنها امتیاز آن‌ها قابلیت قرارگیری آن‌ها در محل کاملاً امنی در خاک خودی بود. اما نسل‌های دوم و سوم موشک‌های قاره‌پیما به طرز قابل توجهی دقیق‌تر شده‌اند. به طوری‌که علیه کوچکترین اهداف نظامی هم قابل استفاده هستند. هرچند دقت آن‌ها هیچگاه قابل مقایسه با بمب‌افکن‌های استراتژیک نیست. موشک‌های قاره‌پیما در دو نوع زمین‌پایه و زیردریایی‌پایه ساخته شده‌اند. روسیه، آمریکا، چین و هند تنها کشورهایی هستند که به طور قطعی از موشک‌های قاره‌پیمای زمین‌پایه برخوردار هستند. اسرائيل هم چنین موشک‌های را آزمایش کرده اما مشخص نیست که آنها را فعال کرده باشد. موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای زیردریایی‌پایه هم در اختیار ۶ کشور آمریکا، روسیه، بریتانیا، فرانسه، چین و هند هستند.

 

موشک های کروز


سامانه کروز (Cruise missile) نوعی هواگرد بی‌سرنشین هدایت شونده‌است که مسیر آن تا رسیدن به هدف قابل تغییر و هدایت است. در اغلب سامانه‌های کروز از نوعی موتور جت استفاده می‌شود در حالیکه موشک‌های دیگر از موتور راکتی استفاده می‌کنند. موشک‌های کروز معمولا تمام مسیر خود را در ارتفاع بسیار پائین (برای جلوگیری از تشخیص توسط رادارهای دشمن) و با شتاب تقریبا ثابت با سرعت مافوق صوت یا نزدیک به صوت طی می‌کنند. تفاوت موشک کروز با پهپاد اینست که کروزها فقط به عنوان یک سلاح استفاده می‌شوند و کلاهک جنگی بخشی از بدنه آنهاست. موشک‌های کروز را می‌توان از نظر اندازه، سرعت (فراصوتی یا فروصوتی)، اندازه و چگونگی پرتاب (از هوا، زمین، کشتی یا زیردریایی) تقسیم‌بندی کرد. غالبا هر موشک در انواع مختلفی طراحی شده و هر نوع متناسب با یک سکوی پرتاب خاص ساخته می‌شود. برخی اوقات انواع هوایی و زیردریایی اندکی از انواعی که از زمین یا کشتی پرتاب می‌شوند سبک‌تر می‌باشند. موشک‌های کروز بسته به شیوهٔ پرتاب به سه دسته تقسیم می‌شوند: زمین‌پایه ؛ هواپایه ؛ دریاپایه

 

موشک ضد تانک یا جنگ افزار ضد زره


موشکی است که برای آسیب رساندن و از بین بردن تانک و دیگر وسایل نقلیه زرهی، طراحی شده‌است.موشکهای ضد زره در اندازه‌های مختلفی ساخته می‌شوند برای مثال  مدل‌های کوچک آن بصورت موشک دوش پرتاب مورد استفاده قرار می‌گیرد و سربازان می‌توانند براحتی آن را با خود حمل کنند موشکهای ضد تانک قابل حمل توسط یک فرد، موشکهایی کوچک با کلاهکی قوی هستند. این سلاحها در میدانهای جنگ امروزی به سربازان داده می‌شوند تا آنها بتوانند به وسیله این موشکها، اهداف زرهی سنگین و تانکها را از فاصله‌های دور و معمولا فقط با یک شلیک نابود کنند. مدل بزرگتر این موشکها، موشکهایی هستند که بر روی سه پایه قرار می‌گیرند و برای حمل و شلیک آن یک دسته یا گروه لازم است.  نوعی دیگر نیز بر روی وسایل نقلیه و یا هواگردها قرار می‌گیرند و از روی آنها شلیک می‌شوند.

 

موشک ضد کشتی


موشکی است که برای حمله به کشتی‌ها و قایق‌های بزرگ طراحی و ساخته شده‌است. بیشتر این موشکها قابلیت حرکت در سطح آب را دارند و از ترکیب سیستمهای هدایت فیزیکی و راداری استفاده می‌کنند. برخی از آن‌ها هم از هدایت گرمایاب برای تعقیب حرارتی که از کشتی‌ها منتشر می‌شود، استفاده می‌کنند. همچنین امکان هدایت رادیویی موشک‌های ضد کشتی در طول مسیر هم وجود دارد. نخستین موشک‌های ضد کشتی در آلمان نازی طراحی و ساخته شدند و از هدایت رادیویی استفاده می‌کردند.  این موشکها می‌توانند از جنگ‌افزارهای گوناگون شامل کشتی‌های جنگی، هواپیما، هلیکوپترها، حمل‌کننده‌های زمینی (مانند کامیون)، آتشبارهای ساحلی و زیردریایی‌ها شلیک شوند.در دوران جنگ سرد اتحاد جماهیر شوروی دریافت که نمی‌تواند در عرصه سطحی و از نظر کشتی‌ها و ناوهای هواپیمابر حریف ناتو شود. بدین ترتیب مجبور به متمرکز شدن روی زیردریایی‌ها، مین‌های دریایی و موشکهای ضد کشتی شد. در خلال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران ناوچه موشک‌انداز یواس‌اس استارک متعلق به نیروی دریایی آمریکا توسط ۲ عدد موشک اگزوسه که از یک میراژ اف-یک عراقی پرتاب شده بود آسیب دید و ۲۳۷ ملوان آن کشته شدند ولی ناوچه استارک توانست خود را به بنادر بحرین برساند.

 

کلاهک جنگی و انواع آن


سرجنگی که به آن کلاهک جنگی نیز گفته می شود از مهمترین بخش های موشک بوده و هدف از طراحی موشک یا راکت در واقع رساندن کلاهک به هدف و یا نزدیک آن است که با انجام عمل هدف آسیب دیده یا منهدم می شود. بنا به اهمیت مطالعات مربوط به این بخش شاخه علمی به نام "بالستیک انتهایی" بوجود آمده و موضوع آن طراحی سرجنگی های مختلف با توجه به اهداف متنوع است. بخشی از تقسیم بندی موشک، امروزه بر اساس نوع سرجنگی انجام می گیرد.کلاهک ها بسیار متنوع هستند از جمله :  کلاهک هسته ای _ کلاهک مجتمع _ کلاهک خوشه ای _ کلاهک شیمیایی

 

موشک ‌انداز


ابزاری است که موشک را شلیک می‌کند و معمولاً به عنوان نوعی جنگ‌افزار از آن استفاده می‌شود. موشک اندازها انواع مختلفی دارند؛ گروهی از آن‌ها به اندازه‌ای کوچک و سبک هستند که قابل حمل توسط یک نفر باشند. این موشک ‌اندازها شامل سامانه‌های موشکی دوش‌پرتاب می‌شوند که معمولاً به عنوان سلاح انفجاری ضدزره و ضد تانک و یا پدافند هوایی از آن‌ها استفاده می‌شود. بازوکا سلاح ضدتانک آمریکایی جنگ جهانی دوم و موشک‌های دوش‌پرتاب سطح به هوا (معروف به سام یا سا) نیز در این گروه جای می‌گیرند.

 

موشک هایی که در  جنگ تحمیلی بکار رفته


اسکادران تایگر کت                                                             موشک نه تنی نصر

اسکادران راپیر                                                                   موشک آ.اِس.30

موشک اسکاد                                                                   موشک اِس.300

موشک اگزوست                                                                موشک الحسین

موشک دوش پرتاب استینگر                                                 موشک تاو

موشک سام دو _ سه _ شش _ هفت_ نه                             موشک رولند

موشک کرم ابریشم                                                           موشک فراک هفت

موشک مالیوتکا                                                                 موشک فونیکس

موشک هاواک BN                                                             

 

خواندن 3734 دفعه
شما اینجا هستید: صفحه اصلی