۞استان خوزستان

۞استان خوزستان (0)

استان خوزستان با مساحت 64 هزار و 236 کیلومترمربع در جنوب غربی ایران و در جوار خلیج فارس و اروندرود قرار دارد و شهر اهواز مرکز آن است. خوزستان از شمال به استان لرستان، از شمال شرقی به استان چهار محال و بختیاری، از شمال غربی به استان ایلام، از شرق و جنوب شرقی به استان های کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر، از جنوب به خلیج فارس و از غرب به کشور عراق محدود می شود.

 

خوزی ها قوم اولیه ساکن این سرزمین و با ایلامیان هم تبار بودند. بنابر سنگ نوشته داریوش، در دوران هخامنشی نام استان خوزستان «خوجیا» بوده است. از سوی دیگر «خوز» را به معنی شکر و نیشکر معنا می کنند. زیرا خاک حاصلخیز و بارور خوزستان استعداد ویژه ای برای رشد این گیاه داشته و بهترین محصول نیشکر را به دست می داده است. پس از هخامنشیان در دوران اشکانی، ساسانی و تمام دوران اسلامی، شوشتر مرکز حکومتی خوزستان بوده است تا آنکه در سال 1303 ش و در پی شیوع بیماری وبا در شوشتر، مرکز حکومتی خوزستان به مدت یک سال به دزفول و سپس به اهواز منتقل شد و تاکنون نیز اهواز است.

 

در سال 1278 ش نخستین چاه نفت ایران در خوزستان و در شهر مسجد سلیمان حفر و نفت از آن استخراج شد. این چاه که به «چاه شماره یک» مشهور است، نخستین چاه نفت در جهان است که از آن در مقیاس صنعتی، نفت استخراج شده و اولین گام در تاسیس صنعت نفت ایران به شمار می رود. اکنون چاه شماره یک، به صورت موزه با مدیریت شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب ایران اداره می شود.

 

استان خوزستان غنی ترین استان ایران در زمینه منابع نفت و گاز است که در حال حاضر عمده درآمد کشور از راه صدور این دو محصول طبیعی حاصل می شود. تا چندی پیش قابلیت کشتیرانی تجاری در رود کارون تا شهر اهواز وجود داشت اما در حال حاضر کشتیرانی تجاری عملا ناممکن شده است. آب فراوان رودهای کارون، کرخه، هندیجان، جراحی، مارون، اروند و دز که از جمله پر آب ترین رودهای ایران هستند و ساختار جلگه ای استان خوزستان، قابلیت بالقوه کشاورزی فراوانی در آن ایجاد کرده است. علاوه بر کشاورزی سنتی و نیمه مکانیزه محصولات سنتی(مثل برنج، گندم، مرکبات و صیفی جات)، نیشکر هم به صورت صنعتی در قالب طرح توسعه نیشکر و صنایع جانبی استان خوزستان در ابعاد وسیعی کاشت و مورد بهره برداری قرار می گیرد.

 

با اینکه مذهب رسمی مردم این استان شیعه است، پیروان دیگر آیین ها نیز در این استان زیسته اند. در شهر اهواز و اروندکنار گروه اندکی صابئین (در خوزستان به آن ها صبّی ها می گویند) در کرانه رود کارون ساکنند و بیشتر به کار زرگری مشغولند.

 

خوزستان تنها استانی است که در طول جنگ دچار بیش ترین آسیب و خسارت شد. خوزستان و به ویژه اروندرود یکی از مطامع اصلی رژیم بعث عراق در حمله به ایران اسلامی بود. این استان به علت داشتن ذخایر غنی نفت و موقعیت راهبردی، تاریخ پر ماجرایی داشته است و تا قبل از جنگ یک بار توسط قوای عثمانی و دو بار توسط قوای انگلیس مورد تعرض قرار گرفته است. قبل از آغاز جنگ مناقشات متعددی بر سر حاکمیت بر اروند رود بین ایران و رژیم بعث وجود داشت که با عقد قرارداد 1975 الجزایر این مناقشات مدتی فروکش کرد.

 

پس از پیروزی انقلاب اسلامی مخالفین تحرکات زیادی برای براندازی جمهوری اسلامی ایران انجام دادند که یکی از آنها راه اندازی جریان خلق عرب و ایجاد تفرقه بین مردم خوزستان و در نهایت تجزیه خوزستان بود که در این میان رژیم بعث، سهم ویژه ای داشت. پس از شکست همه توطئه ها و با توجه به سابقه زیاده خواهی های حزب بعث و صدام، حمله به ایران توسط عراق آغاز شد. صدام مقابل دوربین تلوزیون عراق و قرارداد 1975 الجزایر را پاره کرد و بلافاصله نقاط مهمی از کشور و به ویژه استان خوزستان مورد بمباران و هجوم قرار گرفت.

 

جنگنده های عراق در 31 شهریور 1359 (روز آغاز رسمی جنگ) شهرهای اهواز، دزفول، امیدیه، آبادان و... را بمباران کردند. بمباران و بعدها موشک باران شهرها به حدی بود که شهر دزفول به عنوان «بلد الصواریخ» یعنی شهر موشک ها نام گرفت. علاوه بر بمباران هوایی، نیروهای زمینی عراق نیز به خوزستان هجوم آوردند و شهرهای خرمشهر، سوسنگرد، بستان و هویزه را تصرف نموده و تا منطقه دب حردان در نزدیکی اهواز پیشروی کردند. شهر آبادان نیز به محاصره 270 درجه درآمد و شهرهای شوش، دزفول و اندیمشک در تیررس دشمن قرار گرفت.

 

در سال 1359 و اوایل 1360 وضعیت جنگی به نفع رژیم بعث عراق بود تا آن که پس از عزل بنی صدر و آغاز تحول انقلابی در صحنه جنگ، عملیات های پیروزمندانه آغاز شد. با عملیات ثامن الائمه(ع) و شکست حصر آبادان و سپس عملیات طریق القدس و آزادی بستان، جنگ در جبهه خوزستان روند بهتری یافت و در نهایت با انجام دو عملیات فتح المبین در شمال خوزستان و بیت المقدس در جنوب، تقریبا همه ی مناطق اشغالی استان آزاد شد. استان خوزستان تا آخرین روزهای جنگ شاهد عملیات های بزرگ دیگری همچون والفجر مقدماتی، والفجر 1، خیبر، بدر، والفجر 8 و کربلای 5 بود.

 

از آغاز تا پایان «جنگ شهرها» بالغ بر 127 شهر کشور مورد تهاجم هوایی و موشکی دشمن قرار گرفت. در این میان، آبادان با بیش از 1017 بار، بیش از همه مورد تهاجم واقع شد. این تعداد معادل 3/21 درصد از کل مجموع حملات به شهرهای کشور است. شهر اهواز، با 316 بار حمله و 6/6 درصد از کل حملات به شهرها، در درجه دوم قرار گرفته و سپس دزفول با 241 تهاجم، 1/5 درصد از کل حملات را متحمل شده است. به طور کلی استان خوزستان با 2008 مورد بیش از 42 درصد از حملات هوایی دشمن را در طول جنگ محتمل بوده است.

 

بیش ترین آمار شهدا و مجروحین جنگ شهرها در طول جنگ مربوط به شهر اهواز است که در مجموع 7/10 درصد از کل تلفات را به خود اختصاص داده است. بعد از آن به ترتیب شهرهای کرمانشاه با 9/7 درصد، دزفول با 9/6 درصد، آبادان با 6/6 درصد، اندیمشک با 2/6 درصد، همدان با 4 درصد و تهران با 4/3 درصد به ترتیب در رتبه های بعدی قرار دارند. به طور کلی 5/40 درصد از شهدا و مجروحین جنگ شهرها در طول جنگ به استان خوزستان تعلق دارد.

 

با پایان جنگ، خوزستان به مرور به سازندگی و بازسازی روی آورد، هر چند هنوز مناطق بسیاری از آن آلوده به میادین مین بود و پیکرهای شهدا در این مناطق بر جای مانده بود. با راه اندازی کمیته جستجوی مفقودین، پیکر پاک شهدای بسیاری از دل خاک های تفتیده خوزستان تفحص شدند که در این راه و در این سرزمین شهدای دیگری نیز تقدیم انقلاب شدند. خوزستان پس از جنگ به مرور پذیرای رزمندگانی شد که به یاد همرزمان خویش قدم بر این سرزمین می گذاشتند و این گونه بود که سایر اقشار مردم نیز به آن ها پیوستند و راهیان نور استان خوزستان شکل گرفت.

 

شهرستان های استان خوزستان عبارتند از

 


منابع:

↑ کتاب اطلس جغرافیای حماسی 1 (خوزستان در جنگ) صفحه 11-12-13-14-15-16

 

 

شما اینجا هستید: صفحه اصلی سرزمین نور مناطق عملیاتی جنوب ۞استان خوزستان