شهرستان شوش

شهرستان شوش (0)

شهرستان شوش با مساحت 3540 کیلومتر مربع در غرب استان خوزستان واقع است و از شمال به شهرستان دزفول و اندیمشک، از شمال غرب به شهرستان دهلران، از شرق به شهرستان شوشتر، از جنوب شرق به شهرستان اهواز و از غرب و جنوب غربی به شهرستان دشت آزاداگان محدود می شود.شهرستان شوش یکی از کهن ترین مراکز تمدن در جهان است و آثار و بقایایی در این منطقه یافت شده است که قدمت آنها به دوران ما قبل تاریخ بازمی گردد. عیلامیان اولین اقوامی بودند که شوش را رونق بخشیدند و شهر باستانی شوش آنچنان اعتبار یافت که به پایتختی برگزیده شد و علیرغم دست اندازی های سومری ها، اکدی ها و اقوام دیگر و حتی استیلای آشور بانیپال اهمیت خود را از دست نداد. پس از تسلط هخامنشیان نیز شوش همچنان عظمت خود را حفظ کرد و داریوش هخامنشی آن را به عنوان پایتخت زمستانی خود بر گزید. اکنون شهر شوش مرکز این شهرستان است و مردم آن اکثراً شیعه دوازده امامی اند و به فارسی و عربی تکلم می کنند. شوش در سال 1368 شهرستان شد و قبل از آن بخشی از شهرستان دزفول بود. وجود رودخانه کرخه در این شهرستان که از حوالی کوه الوند در همدان سرچشمه می گیرد و در مسیر خود با شعباتی از کرمانشاه، ایلام و لرستان به جلگه خوزستان می رسد باعث حاصل خیزی و سرسبزی بخش مرکزی و شرقی شهرستان می شود اما بخش غربی آن بیابانی و خشک است.

 

دو رودخانه دز و شاوور نیز این شهرستان را سیراب می کند. رود دز از کوه های لرستان سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی در شوشتر به کارون ملحق می شود. شاوور نیز بین دز و کرخه جریان دارد و از کوچکترین رودخانه های خوزستان محسوب می شود. با احداث سد دز شبکه خطوط انتقال انرژی، سیستم آبیاری مدرن، ایجاد کشت و صنعت ها به خصوص هفت تپه و واحد های صنعتی متعدد منطقه شمال خوزستان به خصوص ناحیه اطراف شهر شوش، این شهرستان تحول اقتصادی عظیمی یافت و جایگاه ویژه ای در اقتصاد ملی و توسعه کشور به دست آورد. شهرستان شوش اکنون عمده ترین تولید کننده استان است و کشاورزی و صنایع وابسته به آن اهمیت فراوانی دارد. کشت و صنعت نیشکر هفت تپه، شامل مزارع نیشکر و کارخانه تولیدی قند و شکر و کارخانه کاغذ سازی پارس از جمله مهم ترین واحد های اقتصادی این منطقه است. شوش و آثار و بناهای تاریخی مهم ومتعددی نظیر بقعه دانیال نبی (ع)، موزه شوش، مجموعه تپه های باستانی شوش (اکروپل، شهر شاهی و کاخ آپادانا) و معبد زیگورات (چغازنبیل)دارد.

 

با آغاز جنگ و هجوم لشکر 1 مکانیزه ارتش عراق به این شهرستان و توقف آنها در غرب کرخه، شهر شوش و مناطق اطراف آن تا انجام عملیات فتح المبین به مدت هجده ماه زیر آتش دشمن قرار داشت و به همین علت، خالی از سکنه شد و ساکنان آن به مناطق امن مهاجرت کردند. تحرکات عراق در این جبهه باعث شد که این شهرستان به عنوان یک جبهه میانی اهمیت یابد و شهید مجید بقایی فرمانده سپاه شوش با تشکیل قرارگاه فجر  و سازماندهی یگان هایی چون تیپ 17 عی ابن ابی طالب (ع)و تیپ 15 امام حسن مجتبی (ع) به کمک شهید حسن درویش، شرایط اجرای موفق عملیات فتح المبین را فراهم کنند.

 

 


 

۞ شـهر شـوش

شهر شوش در 24 کیلومتری جنوب غربی دزفول و 105 کیلومتری شمال غربی اهواز واقع است. این شهر در زمان جنگ از توابع شهرستان دزفول بود اما در سال 1368 به بعد شهرستان شوش به مرکزیت این شهر تشکیل شد. این شهر باستانی از مراکز تمدن قدیم و پایتخت چهارهزار ساله حکومت عیلام و همچنین پایتخت زمستانی امپراتوری هخامنشی بوده است. شوش در قرون وسطی، مرکزی بزرگ برای خوزستان بوده که در آن شهر قلعه ای محکم و قدیمی، بازار هایی با شکوه و مسجدی با ستون های گرد وجود داشته است. در طبقات پایین تر این شهر آثاری به دست آمده که باستان شناسان آنها را مربوط به هشت هزار سال پیش می دانند. شوش چهار اثر باستانی معروف دارد؛ اکروپل یا ارگ شاهنشاهی که قبرستان شاهان عیلامی بوده است، کاخ آپادانا که هفت حیاط و سالن بزرگی با 72 ستون سنگی دو متری دارد و داریوش اول هخامنشی آن را ساخته است. شهر شاهی یا شهر پانزدهم که در آن پانزده لایه از پانزده تمدن کشف کرده اند و شهر صنعتگران که از سه تمدن ساسانی، اشکانی و اسلامی نشان دارد.

 

در زمان مظفرالدین شاه (سال 1269) ژان دومرگان، باستان شناس معروف فرانسوی با صد و بیست نفر به ایران آمد و با دولت قرارداد بست تا در شوش کاوش کند. آنها با آجرهایی که از کاخ باستانی آپادانا یافتند، قلعه ای شبیه قلعه باستیل فرانسه ساختند تا هم در آن زندگی کنند و هم هرچه را می یابند در آن نگه دارند اما بعدها دومرگان یافته هایش را به موزه لوور پاریس فرستاد. هنگامی که مرکز خوزستان به اهواز منتقل شد، شوش کم کم اهمیت خود را از دست داد اما با احداث راه اصلی تهران -  خرمشهر و راه آهن سراسری ،حیات اقتصادی شهر شوش رونق گرفت. اهمیت تاریخی شوش نیز موجبات توجه و جذب جهانگردان و مشتاقان زیارت بارگاه دانیال نبی (ع) را فراهم آورد، به نحوی که این شهر با افزایش جمعیت در سال 1335 دارای شهرداری شد.

 

شوش در طرح عملیاتی ارتش عراق به این دلیل اهمیت داشت که راه آهن و جاده اندیمش -  اهواز از مجاورت آن می گذشت و قطع این راه ها بر جبهه اهواز و دزفول تأثیر زیادی می گذاشت. لشکر 1 مکانیزه عراق با پیشروی به سمت این شهر در 7 کیلومتری غرب آن موضع گرفت و از آنجا به طور مداوم شوش را زیر آتش خود قرار داد. این شهر در هجوم سراسری عراق پیوسته مورد حملات هوایی توپخانه ای قرار داشت و به همین دلیل شهر شوش به تدریج خالی از سکنه شد و اهالی آن در شرایطی بسیار سخت به مناطق امن مهاجرت کردند.

 

در طول جنگ رزمندگان از منازل این شهر به عنوان عقبه جبهه استفاده  می کردند. شوش به دلیل بمباران و زیر آتش قرار گرفتن در طول هجده ماه، خسارات فراوانی دید و بیشتر منازل و اماکن این شهر تخریب شد. با انجام عملیات فتح المبین در غرب و شمال غرب شهر شوش، این منطقه از دید و تیر مستقیم متجاوزان خارج شد و تا پایان جنگ در امان ماند.

 


منابع:

↑ کتاب اطلس جغرافیای حماسی 1 (خوزستان در جنگ) صفحه 211 – 212 – 213 - 214