شهرستان ابادان

شهرستان ابادان (0)

شهرستان آبادان جنوبی ترین شهرستان استان خوزستان است و از شمال به شهرستان های شادگان و خرمشهر، از شرق و جنوب به خلیج فارس و از غرب و جنوب غربی با کشور عراق مرز مشترک دارد. این شهرستان از دو بخش به نام های مرکزی و اروند کنار دارد که اروندکنار، مرکز بخش اروندکنار و آبادان مرکز بخش مرکزی شهرستان آبادان است. آب و هوای این شهرستان گرم و مرطوب است و اغلب مردم آن پیرو مذهب شیعه دوازده امامی هستند.

 

جزیره آبادان منطقه ای است محصور بین رودخانه های کارون، بهمن شیر و اروندرود و خلیج فارس که طول آن شصت و چهار کیلومتر و عرضش بین سه تا بیست کیلومتر در نوسان است و 2796 کیلومترمربع وسعت دارد. قسمت های جنوب شرقی جزیره به صورت زمین های پست و باتلاقی است. عضدالدوله دیلمی (372-324 ق)، برای کوتاه کردن مسیر کشتی هایی که از اهواز عازم بصره بودند، دستور داد که از کارون تا اروندرود نهری حفر کنند که به «فم عضدی» معروف شد و در نتیجه شبه جزیره آبادان به صورت جزیره در آمد. در دوره هخامنشیان نام این شهر «آپ پات آن» بوده است، «آپ» یعنی آب، «پات» یعنی پاییدن و در کل آپاتان یعنی محل نگهبانی از آب های سه گانه اروند، کارون و بهمن شیر. از آنجا که قبل از ایجاد پالایشگاه نفت، زمین این شهر، شوره زاری بیش نبوده و با ایجاد پالایشگاه و تاسیسات نفتی، آبادانی و رونق یافته است، لذا در شهریور ماه سال 1314 ش بر اساس مصوبه هیئت وزیران آن را آبادان، از ریشه همان آپاتان نام گذاری نمودند. شهرستان آبادان در 1321 ش تشکیل شد و بنابر تقسیمات کشوری در دی ماه 1366 ش تعداد دهستان های این شهرستان به شش دهستان رسید.

 

با آغاز نخستین حرکت های انقلاب اسلامی، مردم جزیره آبادان نیز به صفوف دیگر انقلابیون ایران پیوستند. در این میان نقش کارگران پالایشگاه نفت که یکی از حساس ترین رشته های حیات اقتصادی کشور را در دست داشتند بسیار کارساز بود. با آغاز جنگ، این شهرستان آماج حملات هوایی و زمینی ارتش عراق قرار گرفت و خسارات مالی و جانی فراوان بر آن وارد آمد و پالایشگاه، تاسیسات نفتی، بندرگاه ها، فرودگاه و دیگر مراکز صنعتی و اقتصادی، شبکه آبرسانی، تاسیسات برق و نیز مناطق مسکونی بسیاری آسیب دیدند. اشغال شهرستان آبادان یکی از اهداف اصلی ارتش عراق در جنگ با ایران بود که در چنین صورتی عراقی ها می توانستند ضمن تسلط بر اروند رود و شمال خلیج فارس، بندر امام خمینی (ره) و ماهشهر را تهدید کنند. حکومت عراق، قرارداد 1975 الجزایر را که در آن حاکمیت مشترک ایران و عراق بر اروندرود به رسمیت شناخته شده بود در 26/6/1359 به طور یک جانبه ملغی اعلام کرد و پنج روز بعد با آغاز رسمی جنگ نیروهای خود را به سوی جزیره آبادان روانه کرد.

 

ارتش عراق پس از محاصره خرمشهر و آبادان در 19/7/1359 و با عبور از کارون در 21/7/1359 به این شهرستان نفوذ و بخشی از اراضی شمال شرقی آن را اشغال کرد و توانست با عبور از بهمن شیر در 9/8/1359 به این جزیره نفوذ کند. اما با مقابله مدافعان آبادان به خارج از جزیره عقب رانده شد و در شمال آن به محاصره جزیره اکتفا کرد. با عملیات ثامن الائمه (ع) در 5/7/1360 حصر یک ساله آبادان شکسته شد. با انجام عملیات والفجر 8 و تصرف فاو این شهرستان به عقبه تدارکاتی فاو تبدیل شد و نخلستان های این شهرستان در اروندکنار و چوئبده نقش مهمی در استتار رزمندگان در عملیات های والفجر 8 و کربلای 4 ایفا نمودند.

 

 


 

۞ شهـر ابادان

آبادان مرکز شهرستان آبادان و پس از اهواز، دومین شهر مهم استان خوزستان است که از شمال به خرمشهر و رود کارون، از شرق به رودخانه بهمن شیر و اراضی مسطح باتلاقی و از جنوب و غرب به اروندرود منتهی می شود. نام این شهر در گذشته «عبادان» (یعنی عبادت کنندگان) بوده است. در سال 1314 ش طبق مصوبه هیئت وزیران نام عبادان به آبادان تغییر یافت. از مناطق مشهور شهر آبادان می توان به محله های بریم، بوارده، اروسی، فیه، هزاری ها، هلندی ها، امیری، احمدآباد، شاه آباد، فرح آباد، میدان طیب و بهمن شیر اشاره نمود.

 

این شهر دارای فرودگاه و بندر است که به دلیل داشتن پالایشگاه نفت و راهبردی بودن و هم مرزی با کشور عراق از زمان جنگ جهانی دوم از مهم ترین شهرهای خاورمیانه و ایران بوده است. نفت از اغلب مناطق خوزستان با لوله به این شهر می رسد و پس از تصفیه به نقاط مختلف کشور و برخی مراکز معاملات نفت جهان صادر می شود. قبل از پیروزی انقلاب اسلامی یکی از وقایع مهم آبادان آتش گرفتن سینما رکس به دست عوامل رژیم پهلوی در 28 مرداد 1357 بود که در آن حادثه 377 تن جان خود را از دست دادند.

 

پس از پیروزی انقلاب اسلامی عوامل ضد انقلاب دست به اقدامات خرابکارانه متعددی در سطح شهر آبادان زدند که از جمله آنها؛ انفجار بمب در محوطه پالایشگاه در 23 خرداد 1358، تخریب پل واقع بر نهر محربی و نهر ابوالفضل در سوم دی 1358 و انفجار چند لوله نفت و گاز در شمال آبادان در 16 اسفند 1358 است. از همان ابتدا حجت الاسلام غلامحسین جمی (امام جمعه آبادان) و جمعی از مبارزین، کمیته انقلاب اسلامی را در آبادان تشکیل دادند و به مقابله با اقدامات خرابکارانه ضد انقلاب پرداختند.

 

آبادان از نخستین ساعات آغاز جنگ در 31 شهریور 1359 با تهاجم هوایی دشمن روبه رو شد و خساراتی به پالایشگاه آن وارد شد. در مهر ماه 1359 آتش سنگین توپخانه دشمن از جنوب اروندرود بر تمام منطقه خرمشهر و آبادان باریدن گرفت و به فرودگاه آبادان، تاسیسات نفتی و اسکله های شهر و حتی بیمارستانها آسیب جدی وارد شد. در 19 مهر دشمن، آبادان را به محاصره کامل خود درآورد با این حال حدود ده هزار نفر از ساکنین آبادان شجاعانه در شهر ماندند و آبادان را ترک نکردند.

 

با فرمان تاریخی حضرت امام خمینی (ره) مبنی بر شکست حصر آبادان، با تشکیل ستاد فرماندهی اروند در ماهشهر، سرهنگ حسنی سعدی به فرماندهی منطقه عملیات آبادانخرمشهر منصوب شد. از طرفی نیروهایی که شامل نیروی زمینی ارتش، تکاوران نیروی دریایی، ژاندارمری، نیروی سپاه و بسیج مردمی بودند، در منطقه ی ماهشهر، دارخوین و آبادان مستقر شدند. دشمن که در اشغال چند روزه خوزستان ناکام مانده بود، تلاش برای اشغال خرمشهر و آبادان را تشدید کرد و تلاش نمود تا با عبور از بهمن شیر آبادان را اشغال کند لذا در ساعات اولیه روز هشتم آبان توانست در کرانه شمالی بهمن شیر به سمت شرق پیشروی کرده و حدود پانزده کیلومتر از این کرانه را تحت کنترل خود درآورده و حلقه محاصره شهر را تکمیل کند. دشمن با عبور دادن بخشی از نیروهای خود از بهمن شیر در 9/8/1359 توانست برای اولین بار وارد جزیره آبادان شود که با اجرای عملیات کوی ذوالفقاری دوباره به عقب رانده شد.

 

آبادان حدود یک سال در محاصره دشمن بود تا اینکه با همت و تلاش رزمندگان در عملیات ثامن الائمه (ع) در پنجم مهر ماه 1360، محاصره شکسته شد، اما کماکان گلوله باران شهر آبادان همچنان ادامه داشت. این شهر در طول جنگ به عنوان عقبه عملیات های مختلفی از جمله بیت المقدس، والفجر 8 و کربلای 4 و کربلای 5 مورد استفاده قرار گرفت. اکنون بسیاری از شهدای دوران مقاومت در گلستان شهدای این شهر به خاک سپرده شده اند.

 


 

منابع:

↑ کتاب اطلس جغرافیای حماسی 1 (خوزستان در جنگ) صفحه 71 – 72 – 73 - 74

 

پیوند به دیگر وبگاه ها

 

شما اینجا هستید: صفحه اصلی سرزمین نور مناطق عملیاتی جنوب شهرستان ابادان