نیروی هوایی ارتش ایران

مقدمات تشکیل نیروی هوایی در ایران


نیروی زمینی ایران، درسال 1298شمسی یعنی اواخر حکومت قاجاریه ،برای اولین بار از حمایت دو فروند هواپیمای انگلیسی در حالی که خلبانان آنها نیز انگلیسی بودند،برخوردار شده است. سپس با وقوع کودتای سوم اسفند 1299شمسی به دست رضا خان و تشکیل قشون متحدالشکل، رضاخان به فکر خریداری چند فروند هواپیما برای پشتیبانی نیروی زمینی خود افتاد و در پی آن در سال 1301شمسی یک هواپیمای روسی در آسمان تهران دیده شد که قطعات این هواپیما را با صندوق به تهران آورده و در زمین های قاجار به هم وصل کرده بودند. در ادامه رضاخان تصمیم گرفت که در سازمان قشون متحدالشکل خود در شعبه تنسیقات دایره عملیات، دفتری هم به نام دفتر هواپیمایی پیش‌بینی گردد و به این ترتیب برای نخستین بار در ارتش ایران نام هواپیمایی جزو سازمان در آمد و در حقیقت هسته مرکزی نیروی هوایی ایران تشکیل شد. در ادامه با توجه به گسترش نیروی هوایی در مرداد ماه 1303هجری شمسی نخستین هیأت دانشجویی ایران مرکب از ده نفر برای فراگیری فن خلبانی به روسیه رفتند و بعلاوه یک نفر از افسرانی هم که در خرداد ماه همان سال برای تحصیل در رشته های مختلف مربوط به ارتش فرانسه رفته بود در رشته هواپیمایی مشغول به آموزش شد. در اواخر سال 1303ش نیز یک شرکت آلمانی به نام یونکرس شعبه ای در ایران دایر کرد و چند هواپیما برای حمل و نقل مسافر در خطوط تهران، مشهد، شیراز، انزلی و بوشهر به کار انداخت که ارتش ایران به تدریج برای سرکوب اغتشاشات داخلی گاهی اوقات هواپیماها و خلبانان این شرکت را به صورت روزمزد به کار می گرفت.

در سال 1304شمسی دولت ایران بیست فروند هواپیمای دیگر از فرانسه، آلمان و روسیه خریداری کرد و در همین زمان سرهنگ خلبان ایرانی که در خارج از ایران بود ماموریت یافت که با یکی از هواپیماهای تازه خریداری شده از فرانسه به سوی تهران پرواز کند و او نیز با آن هواپیما از فرودگاه نظامی ویلا کوپولی پرواز کرد و پس از نشستن درچند شهر مسیر خود بالاخره در فرودگاه قلعه مرغی تهران فرود آمد. در سال 1305پس از بازگشت افسران ایران از روسیه که برای تعلیمات هوایی و پرواز در سال 1303اعزام شده بودند اداره هواپیمایی با دوقسمت فنی و جمعا با بیست فروند هواپیما تشکیل گردید. این هواپیماها علاوه بر اینکه شماره های مخصوصی داشتند به اسامی مختلفی مانند عقاب، تیهو، کرکس، شاهین، هما، قرقی، کبک و بلبل نیز خوانده می شدند. در سال بعد پس از اینکه افسران تعلیم دیده جدید از فرانسه به ایران بازگشتند چند فروند هواپیمای دیگر نیز خریداری شد و سازمان هواپیمایی به صورت گردان هواپیمایی و یک گروه تعلیماتی درآمد. سپس دسته دوم و سوم محصلان ایرانی نیز از فرانسه بازگشتند و چون کادر مربی و افسری هوایی بالنسبه سر و سامانی گرفته بود؛ رسما اداره ای به نام اداره هواپیمایی در قلعه مرغی تشکیل شد. از این پس به توسعه سازمان هواپیمایی ایران توجه بیشتری شد و دانشجویان و افسران دیگری به مدارس و آموزشگاه های خلبانی و فنی کشورهای روسیه و فرانسه فرستاده شدند.

سرانجام در شهریور ماه 1311مدرسه خلبانی تاسیس گردید. چهار نفر افسر هوایی نیز از کشور سوئد برای تعلیم فن خلبانی استخدام شدند که به مرور تعداد آنها بیشتر شد و با فعالیت آنان در این زمینه و گسترش این امر یک دانشکده فنی هوایی هم جهت آموزش عده‌‌ای افسر فنی در دوشان تپه تهران ایجاد گردید. در سال 1312 دولت وقت تصمیم گرفت که برای بی‌نیازی از خرید هواپیما نسبت به تاسیس کارخانه های هواپیما سازی اقدام کند. یه همین منظور برای خرید ماشین و لوازم کارخانه به کشورهای اروپایی مانند آلمان و انگلستان سفارش هایی داده شد و این ماشینها و لوازم راکه در سال 1314به ایران رسید ،در دوشان تپه نصب کردند و به نام کارخانه های هواپیما سازی شهباز مشغول به کار شد. این کارخانه ها در مرداد ماه 1317نخستین هواپیما ها را به بهره برداری رساندند که در برابر رضا شاه پرواز کردند. در 25 دی ماه 1314 طبق ماده 1 حکم شماره 2366 عنوان هواپیمایی نظامی ایران از قوای هوایی به نیروی هوایی تغییر یافت و به طور رسمی ابلاغ شد.

 

نیروی هوایی ایران در دوره محمد رضا شاه پهلوی:

در سال 1326 آموزشگاه فنی دوره نهم خود را تشکیل داد و نود نفر هنر آموز را پذیرفت و دوره های تکنیکی دانشکده فنی افسری، کلاس فنی ویژه درجه داران، آموزشگاه فنی و ناوبری هوایی تا سال 1336 تشکیل شد.در سال 1336 عنوان ستاد نیروی هوایی به فرماندهی نیروی هوایی تغییر یافت  سپس در سال 1346 تیپ تعلیمات با امکانات آموزشی بیشتر مرکز آموزشهای هوایی نامیده شد که به شش هیات آموزش نظامی، افسری، زبان، الکترونیک، نگهداری هواپیما و تخصص های مختلف کار آموزش در نیروی هوایی را آغاز کرد.در سال 1347به دنبال افزایش روزافزون حضور هواپیماهای پیشرفته ما فوق صوت‌F-5 و F-4،نیروی هوایی به استخدام کادر جدیدی تحت عنوان همافری برای انجام عملیات تعمیر ونگهداری هواپیماها پرداخت وطی همین سالهادرخواست سفارش و خرید هواپیماهای F-14هم از دولت آمریکا در دستور کار قرار گرفت که 72 فروند از این هواپیماها در بهمن ماه 1354درفرودگاه مهرآباد به زمین نشست.در سال 1357نیروی هوایی ایران در صدد بود که تعداد جنگنده های خود را از 447 فروند به 500 فروند برساند که این تعداد ایران را در رده کشورهای غربی و بالاتر از کشورهای خاور میانه قرار می داد.

 

نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران


با پیدایش نشانه های فروپاشی رژیم پهلوی در سال 1357به دلیل گسل هایی که در نیروی هوایی در آن زمان پدید آمده بود ازجمله ‌نارضایتی‌های‌ درون‌سازمانی‌ آن باعث شد که نیروی هوایی در جریان رویداد های انقلاب زودتر از نیروهای دیگر از رژیم پهلوی گسسته و به امواج انقلاب بپیوندد. بخصوص همافران این نیرو در هدایت افراد نیروی هوایی به سمت انقلاب نقش مهمی داشتند.پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ابتدا انتصابات شتاب زده ای که در سطح فرماندهی نیروی هوایی صورت گرفت موج اعتراض ها و اعتصابات را به دنبال داشت تا آن که در پی شروع جنگ عراق علیه ایران این امر از ثبات نسبی بر خوردار شد.

با شروع جنگ ضروری ترین مساله ای که به ذهن خطور میکرد مساله مقابله به مثل و جلوگیری از پرواز هر چه بیشتر هواپیماهای عراقی به ایران بود . در همان روز نخست شروع جنگ با همت فرماندهان دلیر نیروی هوایی امثال شهید محمد جواد فکوری، نیروی هوایی توانست با به پرواز در آوردن 200 هواپیما و عبور دادن 140 فروند از آنها به داخل مرزهای عراق پاسخ شایسته ای به تجاوزات نیروی های عراقی داده و مانع از پروازهای بعدی آنان به داخل فضای هوایی ایران شود . از طرف دیگر در آن دوران آماده کردن نیروهای پروازی، تعمیر و نگهداری هواپیما ها و تامین قطعات یدکی نیز از جمله مسائلی بود که نیروی هوایی با آن مواجه بود و پشتیبانی ابر قدرت ها از عراق و تحریم علیه کشورمان نیز دو چالش عمده ای دیگر محسوب می شد.

پژوهشگران غربی به این نکته اشاره کرده اند که نیروی هوایی ارتش ایران در دوران بعد از انقلاب موفق شده است بسیاری از هواپیما های خود را که بر اثر کمبود قطعات یدکی زمینگیر شده اند را با استفاده ازقطعات یدکی تعداد دیگری از همان جنگده ها فعال سازند . نیروی هوایی در قبل از انقلاب دارای بیش از 450 هواپیمای جنگی پیشرفته، شامل پیشرفته ترین هواپیما های شکاری آن زمان یعنی(تامکتF-14 )بود و حدود پنج هزار خلبان ورزیده در اختیار داشت ودر سال 1357،در مقایسه با نیروی زمینی و دریایی، بسیار پیشرفته تر بود و در بین نیروهای هوایی جهان سوم ، بی مانند بود در حدود 76 فروند بالگرد و 15 اسکادران موشک زمین به هوا نیز این توانایی را تکمیل میکرد و 166 فروند (F-5)،190فروند فانتوم و77 فروند تامکت بخشی از هواپیماهای مذکور بودند.

به هر حال نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با داشتن سربازان زبده و کارآمد (از خلبانان تا سربازان وظیفه) توانست از همان لحظات اولیه شروع جنگ با طرح ریزی و اجرای عملیات های متعدد این اصل مهم را مورد توجه قرار دهد که با زمینگیر کردن هواپیماهای عراقی و کسب برتری هوایی فرصت زمان کافی جهت حصول به اهداف زیر را به دست آورد:

1- فرصت لازم جهت سازماندهی نیروهای پراکنده سطحی و انجام طرح ریزی های اولیه پدافندی را فراهم کند.

2- نیروهای سطحی از پشت جبهه به مناطق عملیاتی انتقال یابند.

3- کاهش توان رزمی دشمن باعث کاهش پوشش های هوایی آن شود.

4- ظرفیت جنگی دشمن در دست زدن به حملات احتمالی هوایی به نقاط حساس وحیاتی کشور کاهش یابد .

جهت دستیابی به اهداف مورد نظر ،نیروی هوایی با کسب برتری هوایی و به دست گرفتن ابتکار عملیات موج حملات جنگده بمب افکن های خود را متوجه یگانهای زرهی، پیاده، مکانیزه و توپخانه و قرارگاه‌های تاکتیکی، نقاط آمادی، ستون های نظامی و همچنین محورهای مواصلاتی نیروهای دشمن کرد .در نتیجه ارتش عراق که برای خروج از بن بست به دنبال راه مفری میگشت به جنگ شهرها و حمله به مناطق مسکونی روی آورد و آنها را با با موشکهای اسکاد مورد حمله قرار داد. اما یکی از زمینه های بسیار مهم وقابل بررسی اقدامات نیروی هوایی در دوران دفاع مقدس ،نقش نیروی هوایی در عملیات های دریایی است که بخصوص پیروزی و افتخار آفرینی آن در روز هفتم آذر ماه 1359به همراه نیروی دریایی ارتش و انهدام هفت فروند از هواپیماهای شکاری، هفت فروند از ناوچه های موشک انداز و یک فروند ناو نیرو بر هزار تنی عراق و فرستادن آنها به قعر آبهای خلیج فارس در تاریخ دفاع مقدس ماندگار شد.

در ادامه جنگ نیروی هوایی در عملیات شکست حصر آبادان با به کار گرفتن هواپیماهای شکاری و عکسبرداری هوایی و شناسایی تاکتیکی قبل از اجرای عملیات بر فراز منا‌طق اشغالی و عقبه جبهه ها و به دست آوردن اطلاعات جامعی از توانایی ‌و محدودیت‌ها،تجمع و تمرکز نیروها،ترکیب و ترتیب قوا، جابه جایی و تحرکات عراقی ها و در اختیار فرماندهان جنگ قرار دادن جهت اجرای این عملیات شرکت کرد که این عملیات با پیروزی کامل در مهر ماه 1360انجام شد .سپس درعملیات طریق القدس که به منظور آزادسازی بستان وتامین تنگه چزابه در محور بستانسوسنگرد انجام شد ،در ابتدا خلبانان نیروی هوایی ،روزانه با انجام ده ها سورتی پرواز به بمباران خطوط مقدم جبهه ها پرداختند و سپس ماموریت های تامین اطلاعات تاکتیکی،طرح ریزی برای تهیه آتش پشتیبانی از هوا ،قطع خطوط مواصلاتی و جدا سازی نیروها و پشتیبانی نزدیک هوایی از نیروهای سطحی و انهدام مراکز تجمع دشمن برای ایجاد شکاف در خطوط مستحکم تماس و همچنین تامین دفاع هوایی از عقبه و عمق مناطق عملیاتی وتامین پوشش هوایی ارتفاع کم،متوسط و بالا جهت عملیات بعدی را عهده دار شد.

در عملیات معروف فتح المبین نیز نیروی هوایی ، نقش پدافند هوایی را بر عهده داشت و سایت های 4و5 موشکی و ایستگاه رادار دهلران که در اختیار ارتش عراق قرار گرفته بود آزاد شد و نیروی هوایی ایران توانست 27 فروند از انواع هواپیماهای عراقی را مورد هدف قرار داده و سرنگون کند. در ادامه آن در عملیات بیت المقدس که با توجه به استعداد و ترکیب جدید نیروی زمینی عراق ،ضرورت بکارگیری حجم وسیع تری از امکانات آفندی و پدافندی هوایی از سوی ایران به خوبی احساس می شد با اتخاذ تدابیر مناسب عملیاتی و تغییر تاکتیک نیروی هوایی ایران تمهیدات ارتش عراق خنثی شد و با انجام عملیات پشتیبانی نزدیک خلبانان ایرانی، خرمشهر آزاد شد .

به طور کلی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با رشادت ،دلاوری و پایمردی سربازانش در طی دوران دفاع مقدس و اهداء شهیدان ،جانبازان و اسیران بسیاری در راه پاسداری از وطن و دین اسلام ،توانست خدمات ارزنده ای را به نیرو های جمهوری اسلامی ایران ارائه دهد.

 

پیوند به دیگر وبگاه ها

 

خواندن 2112 دفعه