جنگنده؛بمب افکن

هواپیمای جنگنده ؛ جنگنده‌های رهگیر ؛ جنگنده‌های برتری هوایی


هواپیمای جنگنده یا شکاری نوعی هواگرد نظامی با سرعت بالا و مانورپذیری بسیار است و از سلاح‌هایی برای از میان بردن هواپیماهای دشمن برخوردار است. جنگنده‌ها در درجه اول برای تضمین کنترل فضای هوایی طراحی می‌شوند. جنگنده‌ها در مقایسه با هواپیماهای نظامی دیگر اندازه کوچکی دارند، آن‌ها به جنگ هوایی با هواپیماهای دیگر پرداخته، بمب‌افکن‌های دشمن را سرنگون کرده و ماموریت‌های تاکتیکی متنوع دیگری را انجام می‌دهند. تولید جنگنده‌ها از اوایل جنگ جهانی اول آغاز شد و در ابتدا با بدنه‌های چوبی و سطح پارچه‌ای ساخته می‌شدند. ابتدا از آن‌ها به عنوان هواپیمای دیده‌بان برای راهنمایی توپخانه استفاده می‌شد اما خیلی زود مشخص شد که می‌توان آن‌ها را مسلح کرده و برای نبرد با هواپیماهای دشمن و ماموریت‌های تاکتیکی دیگر از آن‌ها استفاده کرد.. جنگ جهانی دوم شاهد جنگنده‌های تمام فلزی بود که به سرعت‌هایی فراتر از ۷۵۰ کیلومتر در ساعت رسیده و قابلیت پرواز در ارتفاع ۱۰۷۰۰ تا ۱۲ هزار متری سطح دریا را داشتند. با پایان جنگ جهانی دوم عصر جت‌های جنگنده فرا رسید. تولید جنگنده‌هایی با موتور جت در اواخر جنگ در هر دو جبهه متفقین و متحدین آغاز شد اما دیرتر از آن وارد جنگ شدند که نقش موثری در آن ایفا کنند. از آن زمان تاکنون جنگنده‌ها برای نقش‌های جنگی خاصی طراحی شده‌اند. جنگنده‌های رهگیر به گونه‌ای طراحی شده و مسلح می‌شوند که برای رهگیری، شکست دادن یا فراری دادن جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌های دشمن مناسب باشند. جنگنده‌های برتری هوایی بایستی از برد عملیاتی بالایی برخوردار باشند تا در عمق قلمرو دشمن حرکت کرده و جنگنده‌های دشمن را نابود کنند. بسیاری از جنگنده‌ها از قابلیت‌های ثانویه حمله به اهداف زمینی با استفاده از انواع بمب و موشک هوا به زمین برخوردارند و در نقش جنگنده بمب‌افکن از آن‌ها استفاده می‌شود. جنگنده‌های امروزی دارای سامانه‌های پیشرفته الکترونیکی برای ردگیری هدف‌های دشمن و جنگ الکترونیک و هدف‌گیری هم‌زمان چند هدف هستند.

 

هواپیمای شکاری - بمب‌افکن


هواپیمای شکاری بمب افکن جنگنده ایست که برای حمله به هدف‌های زمینی، دریایی و هوایی به کار می‌رود. شکاری بمب افکن‌ها در جنگ جهانی اول در درجهٔ اول برای حمله به هدف‌های زمینی به ویژه حمله به نیروهای دشمن در سنگرها به کار می‌رفتند. این جنگنده‌های اولیه به پشت خطوط دشمن پرواز می‌کردند و در ارتفاع پایین بمب‌های دستی کوچک یا نارنجک پرتاب می‌کردند. نخستین هواپیمای شکاری که تبدیل به شکاری بمب افکن شد هواپیمای مسرشمیت ب‌اف ۱۰۹ بود که در جنگ جهانی دوم هنگام نبرد هوایی در انگلستان باید برای بمباران هدف‌های زمینی نیز یک بمب ۲۵۰ کیلوگرمی را همراه خود می‌برد. در آخرین سال‌های جنگ هواپیمای فوکه وولف ۱۹۰ به عنوان شکاری بمب افکن به کار می‌رفت. هواپیماهای دیگری از جمله هنشل ۱۲۹ نیز به کار می‌رفت که البته یک شکاری بمب افکن واقعی به شمار نمی‌آمد. پس از این که متحدین غربی از سال ۱۹۴۴ در اروپا برتری هوایی پیدا کردند، شکاری بمب افکن‌ها پس از فرود در نرماندی نقش سرنوشت سازی به نفع متفقین بازی کردند.این شکاری بمب افکن‌ها با تعداد زیاد به نیرویهای زمینی آلمانی حمله کرده و حرکت آنها را در طول روز غیر ممکن می‌ساختند. در دو سال پایانی جنگ نیروهای متفقین از آسمان فرانسه و آلمان برای بمباران قطارها، حمل و نقل‌های جاده‌ای و فرودگاه‌ها و قرارگاه‌ها و تحرکات پشت خطوط دشمن بهره می‌بردند. شکاری بمب افکن‌هایی که در دو سال آخر جنگ از سوی متفقین به کار می‌رود عبارت بودند از سوپرمرین اسپیت‌فایر، پی-۴۷ تاندربولت و هاوکر تایفون.

شکاری بمب افکن‌ها در دههٔ ۱۹۵۰ با به کارگیری گسترده موتورهای جت در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ از اهمیت فزاینده‌ای برخوردار شدند. بمب‌افکن سبک کانبرای انگلیسی از جمله نخستین بمب افکن‌های سبک با موتور جت بود. نورث آمریکن بی-۴۵ و ریپابلیک اف-۸۴ تاندرستریک برای ماموریت‌های هسته‌ای تاکتیکی به کار می‌رفتند. در جنگ کره و بعدا جنگ ویتنام شکاری بمب افکن‌ها نقش توپخانهُ پرنده را بازی می‌کردند تا در صورت نیاز به نیروهای زمینی دشمن حمله کنند. از جمله جنگنده‌های شوروی در آن زمان می‌توان به جنگنده چندمنظوره یاک-۲۵ اشاره نمود. در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ شکاری بمب افکن‌های با سرعت دو ماخ مانند ریپابلیک اف-۱۰۵ ثاندرچیف ساخته شدند. نفوذ به عمق پوشش راداری دشمن در دههٔ ۱۹۶۰ به عنوان یک فاکتور کلیدی برای مقابله با دشمن به حساب می‌آمد. از جمله طرح‌های انقلابی شکاری بمب افکن جنرال داینامیکس اف-۱۱۱ بود که در دورهٔ سی سالهٔ خدمت خود یکی از پیشرفته ترین شکاری بمب افکن‌های زمان خود بود. هواپیماهایی مانند پاناویا تورنادو، اف-۱۱۱ ، اف-۱۵ئی استرایک ایگل و سوخو-۲۴ فنسر می‌توانند با سرعت بالا چه در شب و چه در روز و در هر شرایط آب و هوایی بمب‌های بسیاری را با خود حمل نمایند. میراژ دوهزار، جگوار، اف-۱۶ فایتینگ فالکن و میگ و اف-۴ فانتوم  نیز از جمله دیگر هواپیماهایی هستند که هم می‌توانند به عنوان شکاری و هم برای حمله به هدف‌های زمینی به کار برده شوند.

 

هواپیمای بمب افکن


بمب‌افکن رده‌ای از هواپیماهای نظامی است که برای حمله به هدف‌های زمینی و دریایی، توسط انداخت بمب بر روی آن‌ها و یا در سال‌های اخیر با شلیک موشک کروز به طرف آن‌ها، ساخته شده است. بمب‌افکنی از نخستین کاربردهای نظامی هواپیما بوده است. بمب‌افکن‌ها برای نخستین بار در خلال جنگ جهانی اول ساخته شدند. بمب‌افکن‌ها معمولاً در ارتفاع پائین پرواز میکنند و می‌توانند با سرعت پائینی پرواز کنند. به خاطر سرعت کم این هواپیماها، بمب‌افکن‌ها برای مبارزه با هواپیماهای دیگر مناسب نیستند. بمب‌افکن‌ها در خلال جنگ جهانی دوم، خدمه زیادی که گاهی به ۱۲ تن می‌رسید با خود داشتند. معمولاً در آن زمان بمب‌افکن‌ها خلبان و کمک خلبان، چند توپچی در جلو، عقب، پایین و در قسمت دم و قسمت‌های جانبی داشتند. امروزه بمب‌افکن‌ها تنها دو خدمه دارند و باقی وظایف بر عهده رایانه قرار گرفته است. بمب‌افکن‌های امروزی سلاحهای بسیار کمتری دارند و میتوانند بسیار سریعتر حرکت کنند.

 

جنگندهٔ چندمنظوره


نوعی جنگنده است که توانایی انجام مأموریت‌های نظامی متنوعی را دارد. چنین هواپیمایی هم قادر است مثل یک هواگرد تهاجمی مأموریت‌های هوابه‌زمین را انجام دهد و هم به عنوان یک هواپیمای شکاری در مأموریت‌های هوابه‌هوا با هواپیماهای دشمن درگیر شود. اصطلاح «جنگندهٔ چندمنظوره» در اصل برای هواپیماهایی در نظر گرفته شده که هدف از طراحی آنها داشتن یک بدنهٔ هوایی مشابه برای ساخت چند هواپیمای مختلف با قدرت انجام مأموریت‌های متفاوت باشد، مثل همان کاری که در مورد تورنادو انجام شده‌است. اما اصطلاح چندمنظوره در اشاره به یک هواپیما که برای اجرای چند مأموریت عمده ساخته شده نیز استفاده می‌شود. برای مثال:

  •     یک مأموریت اصلی برای جنگ‌های هوابه‌هوا
  •     یک مأموریت ثانویه برای حملات هوابه‌سطح

مأموریت‌های دیگری مثل شناسایی هوایی (عکسبرداری از مواضع دشمن)، نظارت هوایی پیشرو (برای راهنمایی هواگردهای پشتیبانی نزدیک)، و جنگ الکترونیک نیز ممکن است به جمع مأموریت‌های مورد اجرای یک جنگنده چندمنظوره اضافه شود. مأموریت‌های هوابه‌سطح یا تهاجمی نیز خود به زیرگونه‌های مختلفی مثل حملات ضربتی به عمق خاک دشمن، سرکوب دفاع هوایی دشمن، و پشتیبانی نزدیک هوایی در خطوط مقدم نبرد تقسیم می‌شود.انگیزه اصلی برای طراحی و توسعه و ساخت یک هواپیمای چندمنظوره انگیزه‌های اقتصادی است. داشتن یک بدنهٔ هوایی مشترک باعث کاهش هزینه‌های تحقیق و توسعه، هزینه‌های تعمیرات و نگهداری و هزینه‌های آموزشی می‌شود.

 

جنگنده های بکار گرفته شده در جنگ ایران و عراق


اف چهار _ اف پنج _ اف چهارده _ اف شانزده

توپولوف شانزده _ توپولوف 22

سوخو _میراژ _ هانتر

میگ 17 _ میگ 21 _ میگ بی 23

 

خواندن 2878 دفعه