|
| ||||||||||||||||||||
عملیات نصر یکی از نخستین عملیاتهای آفندی گستردهٔ ایران در ماههای ابتدایی جنگ عراق با ایران بود که با فرماندهی ارتش جمهوری اسلامی ایران و مشارکت سپاه پاسداران، بسیج مردمی و نیروهای ستاد جنگهای نامنظم اجرا شد. این عملیات از ۱۵ تا ۱۹ دی ۱۳۵۹ در منطقهٔ هویزه، کرخهکور و فارسیات در جنوب غربی اهواز انجام شد. عملیات در مرحلهٔ نخست با موفقیت چشمگیر همراه بود، اما در اثر پاتکهای سنگین ارتش عراق، ضعف هماهنگی میان یگانها و عقبنشینی زرهی، با شکست مواجه شد و با عقبنشینی نیروهای ایرانی پایان یافت. این عملیات به دلیل شهادت جمعی از دانشجویان پیرو خط امام، بسیجیان و فرماندهانی چون سیدحسین علمالهدی در تاریخ دفاع مقدس برجستگی ویژهای دارد. ۱ - زمینه و ضرورت عملیات[ویرایش]پس از آزادسازی سوسنگرد (۲۶ آبان ۱۳۵۹)، فشار اجتماعی و سیاسی برای بیرون راندن ارتش عراق از مناطق اشغالی افزایش یافت. این درخواستها در رسانهها، خطبههای نماز جمعه و سخنان رهبران مذهبی و مردم بازتاب داشت و به شورای عالی دفاع منتقل شد. در ۲۶ آذر ۱۳۵۹، رئیسجمهور وقت و فرمانده کل قوا، ابوالحسن بنیصدر، دستور اجرای یک عملیات آفندی سریع را صادر کرد: «ظرف یک هفته باید حمله صورت بگیرد.» هدف عملیات، نابودی نیروهای عراقی در منطقه کرخهکور و غرب اهواز و در ادامه، آمادگی برای تک در داخل خاک عراق بود. ۲ - منطقهٔ عملیات[ویرایش]منطقهٔ عملیات نصر شامل: شمال: جاده حمیدیه–سوسنگرد جنوب: جاده پادگان حمید شرق: رودخانه کارون غرب: جاده سوسنگرد–هویزه رودخانهٔ کرخهکور در مرکز منطقه قرار داشت و نیروهای عراق بخشی از کرانه شمالی آن را در اختیار داشتند. پادگان حمید و جفیر اهداف اصلی مرحله نخست عملیات بودند. ۳ - نیروهای شرکتکننده[ویرایش]۳.۱ - نیروهای ایرانارتش جمهوری اسلامی ایران : لشکر ۹۲ زرهی اهواز ؛ لشکر ۱۶ زرهی قزوین ؛ گردان ۱۴۸ پیاده ؛ گردان ۲۹۱ زرهی از لشکر ۷۷ . سپاه پاسداران انقلاب اسلامی : حدود ۷ گردان از سپاههای خوزستان، همدان، قزوین و خراسان ؛ سه گردان اصلی در محور هویزه . نیروهای ستاد جنگهای نامنظم، تحت فرماندهی شهید مصطفی چمران . نیروهای مردمی و بسیج ۳.۲ - نیروهای عراقبرابر برآورد اطلاعاتی: دو لشکر کامل و تقویتشده در برابر نیروهای ایرانی ؛ یگانهای زرهی سنگین شامل تانکهای T‑۷۲ ؛ یگانهای مکانیزه لشکرهای ۵ و ۹ ؛ پشتیبانی سنگین هوایی و موشکهای ضد تانک مالیوتکا ؛ توان رزمی عراق حدود دو برابر قوای ایران برآورد شد. ۴ - اهداف عملیات[ویرایش]انهدام نیروهای عراق در جنوب کرخهکور پیشروی و آزادسازی جفیر و پادگان حمید آزادسازی غرب کارون از جمله خرمشهر در ادامه: عبور از مرز و پیشروی تا بصره و کرانه شرقی دجله ۵ - آغاز عملیات (۱۵ دی ۱۳۵۹)[ویرایش]عملیات در ساعت ۱۰ صبح با ۱۵ دقیقه آتش تهیه شروع شد. مرحلهٔ نخست : تیپ ۳ همدان با حرکت سریع از محور ابوحمیظه–سوسنگرد، با غافلگیری دشمن از کرخهکور عبور کرد. تیپ ۱ قزوین از محور هویزه به سمت جنوب پیشروی کرد. یگانهای لشکر ۹۲ زرهی در محور فارسیات با ۲۰ دقیقه تأخیر عملیات را آغاز کردند. در روز اول: حدود ۳۰ کیلومتر پیشروی انجام شد. بیش از ۸۰۰ اسیر عراقی گرفته شد. مرحلهٔ نخست با پیروزی کامل پایان یافت. امام خمینی در پیام خود این پیروزی را تبریک گفت. مرحله دوم عملیات (۱۶ دی ۱۳۵۹) : بر اساس طرح عملیاتی، مرحله دوم باید ساعت ۸ صبح آغاز میشد. یگانهای زرهی ایران و نیروهای سپاه در حال پیشروی به سمت پادگان حمید و جوفیر بودند. اما ساعاتی بعد: آتش سنگین عراق آغاز شد. تانکهای T‑۷۲ با نواخت تیر بالا برتری رزمی ایجاد کردند. موشکهای هدایتشونده مالیوتکا تانکهای ایرانی را هدف قرار دادند. تا عصر، واحدهای زرهی ایران از جلوی جبهه عقبنشینی کردند، در حالی که نیروهای سپاه که بیش از ۱۵۰۰ متر جلوتر بودند، از این عقبنشینی بیخبر ماندند و در محاصره کامل قرار گرفتند. حدود ۱۴۰ رزمنده شامل بسیجیان، دانشجویان پیرو خط امام و فرمانده سپاه هویزه سید حسین علمالهدی به شهادت رسیدند. این روز به عنوان روز شهادت دانشجویان پیرو خط امام در هویزه شناخته میشود. تشدید پاتک عراق (۱۶ تا ۱۷ دی) در روزهای بعد: تیپ ۱۰ زرهی عراق با تجهیزات کامل وارد میدان شد. نیروی هوایی عراق چندین تانک ایرانی را منهدم کرد. عراق با پیشروی پیاده و موشکی، خطوط مقدم را بازپس گرفت. لشکر ۱۶ حدود ۱۳۰ تانک و نفربر از جمله ۸۷ تانک چیفتن را از دست داد. روایتهای بازماندگان حاکی از پیشروی انبوه تانکهای دشمن و مقاومت واحدهای زرهی و پیاده ایران است، اما به دلیل ضعف هماهنگی و قطع پشتیبانی، جبهه ایران فرسایش یافت. مقاومت حسین علمالهدی و یارانش : گروههای سپاه در هویزه به فرماندهی شهید سید حسین علمالهدی با وجود محاصره، بدون پشتیبانی و با تنها سلاح ضدزره آرپیجی‑۷ در برابر موج تانکهای دشمن مقاومت کردند. طبق روایتها: علمالهدی با گروه آرپیجیزنها چند تانک دشمن را شکار کرد. نیروهایش از مسلسل و توپ تانک هدف قرار گرفتند. حلقه محاصره تنگتر شد و نیروهای سپاه یکییکی شهید شدند. آخرین موشک آرپیجی علمالهدی یک تانک را منهدم کرد، اما خود نیز با گلوله مستقیم تانک به شهادت رسید. این مقاومت بعدها «حماسه هویزه» نام گرفت. پایان عملیات (۱۹ دی ۱۳۵۹) پس از پنج روز نبرد زمینی و ۲۲ روز درگیری هوایی: نیروهای ایرانی مجبور به عقبنشینی کامل شدند. عراق موفق شد جاده هویزه–سوسنگرد را در ۱۷ دی تصرف کند. در ۲۷ دی، هویزه نیز به اشغال عراق درآمد. شهر پس از ۱۶ ماه در عملیات بیتالمقدس آزاد شد. ۶ - تلفات و خسارات[ویرایش]نیروهای ایران : شهدا: حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ نفر. زخمی: بیش از ۴۰۰ نفر . خسارت زرهی: حداقل ۸۸ تا ۱۳۰ تانک و نفربر . هواپیماهای منهدمشده: F‑۴ ،F‑۵ و C‑۱۳۰ . شهیدان برجسته: سید حسین علمالهدی و گروهی از دانشجویان پیرو خط امام ، حسین خوشنویسان (فرمانده مهندسی رزمی جهاد) نیروهای عراق : کشته، زخمی و اسیر: حدود ۱۸۰۰ نفر ؛ ۸۰۰ نفر اسیر در روز اول ؛ خسارات سنگین زرهی در مرحله نخست عملیات ۷ - ارزیابی و پیامدها[ویرایش]عملیات نصر در مرحله نخست بسیار موفق بود، اما در ادامه به دلیل: عدم تعادل قدرت زرهی ؛ کندی یا تأخیر در عبور لشکر ۹۲ ؛ ضعف هماهنگی بین ارتش و سپاه ؛ بیتجربگی نیروهای پیاده ؛ شدت پاتکهای ارتش عراق ؛ اجرای ناقص طرح و آشفتگی فرماندهی به نتیجه نرسید. در سطح راهبردی، عملیات نصر چند پیامد مهم داشت: روشن شد نبرد کلاسیک زرهی روزانه بدون پشتیبانی پیاده و هماهنگی کامل نتیجهبخش نیست. ضرورت تغییر استراتژی جنگ از نبرد زرهی به جنگ مردمی آشکار شد. روند سازماندهی نیروهای داوطلب و رشد ساختار سپاه سرعت گرفت. واحدهای مهندسی جهاد با مشاهده استحکامات عراق، ساخت سنگرهای انفرادی، اجتماعی و خاکریز نعلاسبی را فرا گرفتند. ۸ - جمعبندی[ویرایش]عملیات نصر یکی از گستردهترین نبردهای زرهی پس از جنگ اکتبر ۱۹۷۳ بود و نخستین تجربهٔ بزرگ عملیات مشترک ارتش، سپاه و نیروهای مردمی. با وجود ناکامی نهایی، مرحله نخست آن نشان داد که توان آفندی ایران، حتی در نخستین ماههای جنگ، قابل توجه است. مقاومت نیروهای ایرانی، بهویژه شهادت علمالهدی و دانشجویان پیرو خط امام، عملیات نصر را به یکی از نمادهای پایداری و ایثار در تاریخ جنگ تبدیل کرده است. ردههای این صفحه : عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
